ئیتاڵیا لەبەردەم كێشەكانی كردنەوەی بازاڕەكاندایە

لە سەرەتای قەیرانی كۆرۆنادا، خەڵكی شارەكانی باكووری ئیتاڵیا لە باڵكۆنی ماڵەكانیانەوە هاواریان دەكرد "هەموو شتێك باش دەبێتەوە"، بەڵام ئێستا كە كێرڤی ژمارەی تووشبووان و گیانلەدەستدان بە كۆڤیدـ 19ی ئیتاڵیا رێكبووەتەوە، هیچ كەسێك ئەو هیوایەی سەرەتای بە بەرەوە نەماوە. 

لە ئیتاڵیا، كە 60 ملیۆن دانیشتووی هەیە، ملیۆنان كەس چیدی هەقەدەست وەرناگرن، 178 هەزار كۆمپانیای ئەو وڵاتە زیاتر لە 3 ملیۆن كرێكار و فەرمانبەریان رەوانەی ماڵ كردووە و ناچاریكردوون چاویان لە دەستی هاریكارییەكانی حكومەت بێت. 

زۆر لە ئیتاڵییەكان بۆیان دەركەوتووە كە ئەگەر ئابووریی وڵاتەكەیان بە تەواوەتیش بكرێتەوە، ئەوە چالاككردنەوەی ئابووریی ئیتاڵیا ئاسان نابێت، لەكاتێكدا 6%ی بەرهەمی نێوخۆی ئەو وڵاتە پەیوەستە بە پیشەسازیی گەشتیارییەوە، كە سەدان هەزار كەسی لە رۆما، فلۆرانس، ڤێنیس و ناپۆلی خستووەتە سەر كار. 

1.7 ملیۆن كەس لە ئیتاڵیا لە بەشەكانی خزمەتگوزاری حەواندنەوە (هۆتێل، مۆتێل و هۆستێل) و خۆراك كاردەكەن. بەڵام بەهۆی قەدەخەی هاتووچۆ و گەشتەوە، ئەستەمە گەشتیارێكی زۆر لە 2020 سەردانی ئیتاڵیا بكەن، ئەوەش كێشەی گەورە بۆ ئەو خاوەن بزنسە بچووكانە دروستدەكات كە پیشەكەیان بەستراوەتەوە بە گیرفانی گەشتیارانەوە. 

حكومەتی رۆما بەڵێنیداوە 740 ملیار یورۆ وەك قەرز بەو كۆمپانیا و خاوەن كارانە بدات كە بەهۆی 7 حەوت هەفتە قەدەخەی هاتووچۆوە سەرمایەیان بەدەستەوە نەماوە. تاوەكو هەفتەی رابردوو، تەنیا 3.1 ملیار دۆلار لەو پارەیە خراوەتە بازاڕەكانەوە، لەوەش تەنیا 150 ملیۆن یورۆی لەو جۆرە قەرزەیە كە بە وەجبەی 25 هەزار یورۆ لەلایەن حكومەتەوە دەدرێت، واتە پێویست ناكات بانكەكان شرۆڤە بۆ كریدیتی قەرزوەرگرەكان بكەن.

داواكارانی قەرز گازندەیانە لەدەست رۆتینی بانكەكان. مارا بارتۆلینی، خاوەن دووكانی دیاری لە كریمۆنا لە هەرێمی لۆمباردی لە باكووری ئیتاڵیا بە ئاژانسی رۆیتەرزی راگەیاندووە كە بانكەكەی پێی راگەیاندووە دەبێ 2 بۆ 4 هەفتە چاوەڕێ بكات تاوەكو قەرزەكەی وەربگرێت. میشێل ماندالاش پێیگوتراوە دەبێ یەك مانگ لەسەریان بوەستێت. 

بانكەكانی ئیتاڵیا لەگەڵ دوو كێشەی گەورەدا بەرەوڕوون، یەكەمیان داواكاری زۆری ئەو خاوەن كارانەیە كە دەیانەوێت قەرز وەربگرن. ئەم كێشەیە دامەزراوەی خۆشبژێوی (رەفاهـ)ی حكومەتیشی گرتەوە. كاتێك حكومەتی ئیتاڵیا پاكێجێكی 25 ملیار دۆلاری بۆ هاریكاریی خەڵكانی خاوەن بزنسی خۆیان راگەیاند، گوشارێكی ئەوەندە زۆر لە سیستەمی ماڵپەڕی دامەزراوەكە دروستبوو، كە ماڵپەڕەكە لە كاركەوت. بەپێی راگەیێندراوەكەی حكومەت هەر كەسێكی خاوەن كاری خۆی نزیكەی 600 یورۆی بەردەكەوت. 

كێشەی دووەمیان، كە نیگەرانییەكی درێژخایەنیشی بۆ بانكەكان دروستكردووە ئەوەیە لە دۆخی لەرزۆكی ئابووریی ئێستای ئیتاڵیادا دەبێ بە وردی ئەوە لێكبدەنەوە قەرزوەرگرەكە تاوەكو چەندە شایستەی قەرزەكەیە و ئایا بزنسەكەی دەتوانێ قەرزەكە بگەڕێنێتەوە. 

بەگوێرەی راپۆرتێكی رۆژنامەی (فاینەنشڵ تایمز)ی بەریتانی، باكووری ئیتاڵیا، كە بە ناوەندی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی كۆرۆنا لە ئیتاڵیا دادەنرێت، زیاتر لە 2 ملیۆن بزنسی تێدایە. لەو ژمارەیە 900 هەزار بزنسیان لە هەرێمی لۆمباردییە، كە بە ناوەندی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسەكە لە ئیتاڵیا دادەنرێت. 

بزنسی بچووك و مامناوەند بڕبڕەی پشتی ئابووریی ئیتاڵیان، كە زۆربەی جاران بە قەرزی كورتخایەن لە بانكێكی ناوخۆیی خۆیان راگرتووە یان خۆیان بووژاندووەتەوە، بەبێ ئەوەی پشت بە وەبەرهێنەری بیانی ببەستن یان گرێبەستی لەو جۆرەیان هەبێت. مایەپووچی و وەستانی هەتاهەتایی ئەم بزنسانە سەدان هەزار بێكار دەخاتەسەر دەستی حكومەت. 

حكومەتی ئیتاڵیا، كە خاوەن سێیەم گەورەترین ئابووریی یورۆزۆنە، گەرەنتیی دانەوەی 100%ی قەرزە بچووكەكان دەكات، بۆ ئەو ئەو قەرزانەش كە تاوەكو 800 هەزار یورۆ دەچن، حكومەت گەرەنتی 90%یان دەكات، بۆ قەرزی گەورەتر لەوانەش گەرەنتی 70 بۆ 90%ی دەكات. 

سێ ئابووریناسی بانكی حكومیی ئیتاڵیا لە توێژینەیەكدا ئاماژە بۆ ئەوە دەكەن كە دەشێ قەرزی راستەوخۆی حكومەت بۆ كۆمپانیاكان وەك پێویستییەكی لێبێت. پێشتر حكومەتی ئەمریكا رایگەیاندبوو ئامادەیە قەرز بداتە كۆمپانیاكان و لێیان خۆشبێت، بەو مەرجەی زۆربەی پارەكە بۆ مووچەی فەرمانبەران بڕوات. هەرچەندە ئیتاڵیاش بەڵێنی هەنگاوێكی لەو جۆرەی داوە، بەڵام كەمیی دارایی گشتیی دەرفەتی مانۆڕی بۆ حكومەتی رۆما نەهێشتووتەوە. 

ئاندریا گوێرا، راوێژكاری حكومەت بۆ كاروباری بزنسە بچووكەكانی ئیتاڵیا، بە فاینەنشڵ تایمزی راگەیاندووە "تاكە ئامانجمان ئەوەیە لە داهاتوویەكی نزیكدا لەو دۆخەی ئێستا رزگارمان بێت، بۆ كردنەوەی بزنسە بچووكەكان پێویستمان بە پارەیە".

 بەڵام ئیتاڵیا ئەو بڕە پارەیەی لەبەردەست نییە، بۆیە پێویستی بە یارمەتیی یەكێتیی ئەوروپا دەبێت. وەك رۆبێرتۆ سامبوكۆ، هابەش لە كۆمپانیای راوێژكاریی دارایی ڤیتالێ و كۆ Vitale&Co بە رۆیتەرز دەڵێت "بێ چەتری یەكێتیی ئەوروپا ئێمە سەرچاوەی پێویست (بۆ كردنەوەی بزنسە بچووكەكانمان) لەبەردەست نییە".

مانگی رابردوودا، سەركردەكانی یەكێتیی ئەوروپا لەسەر پاكێجێكی یەك ترلیۆن دۆلاری بۆ یارمەتیی یەكێتیی ئەوروپا لە قەیرانی كۆڤید-19 رێككەوتن، بەڵام بەهۆی ناكۆكی لەسەر وردەكارییەكان، بڕیاری دوایی لەسەر میكانیزمی دابەشكردنی پارەكە بۆ هاوینی ئەمساڵ دواخرا. 

پێش ئەو قەیرانەی ئێستا، ئیتاڵیا لە 10 ساڵی رابردوودا سێ جار سستبوونی ئابووری بەخۆوە بینیوە، كە یەكەمیان لە 2008 بۆ 2009 بوو، كاتێك قەیرانی دارایی جیهان روویدا. جاری دووەمیان لە 2011 بۆ 2013 بوو، كاتێك قەیرانی قەرزەكانی یورۆزۆن بەرۆكی ئیتاڵیایان گرت. سێیەم سستبوونی ئابووریش لە 2018ەوە بۆ سەرەتای 2019 بووە. 

ئیتاڵیا، كە دوای ژاپۆن خاوەن پیرترین رێژەی دانیشتووانە لە جیهاندا، پاش ئەمریكا خاوەن زیاترین ژمارەی گیانلەدەستداوی ڤایرۆسی كۆرۆرنایە لە جیهاندا. پەتای كۆڤید-19 ئیتاڵیای ناچاركرد لە هەفتەكانی سەرەتای مانگی ئادارەوە قەدەخەی هاتووچۆ و داخستنی شارەكان رابگەیێنێت. 

رۆبێرتۆ فێرارۆ، خاوەن دووكانی چلوورە لە ئامێلیا لە نێوەڕاستی ئیتاڵیا، بە ئاژانسە بەریتانییەكە دەڵێت "كەی دەتوانم پارەكە وەربگرم؟ بانكەكانیش وەڵامی ئەم پرسیارەیان لەلا نییە. دەكرێت چەندین رۆژ یان هەفتە بخایێنێت. لە مانگی ئادار پارەی كارەبایان لێسەندین، لەكاتێكدا حكومەت خۆی دووكانەكانمانی داخستبوو و ئێمە وەك سووپەرماركێتەكان مافی فرۆشتنی كێكی جەژنی هەڵسانەوەشمان نەبوو".