بەڵگەفیلمی "خوێندنی سریانی لە کوردستان" گێڕانەوەی چیرۆکی مانەوە و بووژانەوەی زمانی سریانییە لە هەرێمی کوردستان، کە چۆن لە زمانێکی قەدەخەکراو و نهێنیی ژێرزەمینی کەنیسەکانەوە بووە زمانی فەرمیی خوێندن و میدیا و ژیان. لە کاتێکدا جیهان ساڵانە شایەتی مردنی دەیان زمانە، ئەم بەڵگەفیلمە چیرۆکی سەرکەوتنی ئیرادەی گەلێک بۆ پاراستنی ناسنامەی خۆی دەگێڕێتەوە.
گێڕانەوەی فیلمەکە لە دەوری گەشتێکی فرەڕەهەند دەسوڕێتەوە. لە لایەکەوە، گەشتی زمانەکە خۆی نیشان دەدات؛ لە سەردەمی حکومەتی بەعسدا، قەشە فلیپ خووری لەبەر رۆشنایی فانۆس و بە نهێنی لە گوندێکی دوورەدەستی دهۆک منداڵانی فێری پیتە سریانییەکان دەکرد. دوای راپەڕینی 1991 و دەرچوونی یاسای پەروەردە لە پەرلەمانی کوردستان، زمانەکە لە پەراوێزەوە هاتە نێو قوتابخانەکان. لە لایەکی دیکەوە، فیلمەکە چیرۆکی ئەو کەسانە دەگێڕێتەوە کە بەشێک بوون لەم گۆڕانکارییە؛ بۆ نموونە، ئەنلیل ئیسحاق، کە لە پۆلی دووی ناوەندی بوو کاتێک خوێندنی بە زمانی دایکی دەستیپێکرد، ناچاربوو لە پشووی هاویندا لە کەنیسە فێری ئەلفوبێی سریانی بێت، بەڵام ئەمڕۆ بۆخۆی بەڕێوەبەری قوتابخانەیەکی سریانییە. ئەمە گەشتی گۆڕانی نەوەیەکە لە خوێندنی زۆرەملێی زمانی بێگانەوە بۆ بوون بە مامۆستا و پێشەنگی زمانی دایکی خۆیان.
گرەوی سەرەکی لەم چیرۆکەدا، مەترسیی لەنێوچوونی تەواوەتیی زمان و کولتوور و ناسنامەی ئاشووری، کلدانی و سریانییەکان بوو لە عێراق. رژێمی بەعس بە سیستماتیکی کاری بۆ سڕینەوەی ناسنامەیان دەکرد و بە عەرەبی لە قەڵەمی دەدان. شکستی ئەم خەباتە بە واتای توانەوەی یەکێک لە کۆنترین پێکهاتە و زمانە رەسەنەکانی میزۆپۆتامیا دەهات. بۆیە، سەرکەوتنی ئەم ئەزموونە تەنیا بۆ کریستیانەکان گرنگ نییە، بەڵکو نموونەیەکی زیندووە بۆ جیهان کە چۆن سیاسەتی یەکترقبووڵکردن و مافی خوێندن بە زمانی دایک دەتوانێت کولتوورێکی دەوڵەمەند لە مردن رزگار بکات.
مەبەستی سەرەکیی فیلمەکە ئەوەیە کە پەیامێکی روون بدات بە بینەر: پاراستنی زمان، پاراستنی ناسنامەیە. فیلمەکە ئەوە روون دەکاتەوە کە چۆن دابینکردنی ژینگەیەکی ئازاد و یاسایی لەلایەن حکومەتی هەرێمی کوردستانەوە، رێگای بۆ نەوەیەکی نوێ خۆش کرد کە نەک هەر بە زمانی دایکی خۆیان بخوێنن، بەڵکو ببنە خاوەنی میدیا، رێکخراو، بەشی زانکۆ و داهاتوویەکی گەش بۆ زمانەکەیان. "خوێندنی سریانی لە کوردستان" بەڵگەیەکە لەسەر ئەوەی کە زمان تەنیا ئامرازی پەیوەندی نییە، بەڵکو هەڵگری یادەوەری و خەونی گەلێکە.
پرۆدیوسەر: نەوزاد مەحموود
دەرهێنەر و مۆنتاژ: ئاری ئەمین
وێنەگر: شاڵاو کازم و ئاری ئەمین
بەرهەمی ساڵی 2026
