ئۆجەلان، لە ئاماراوە بۆ ئیمرالی و ژوورەكانی بڕیاردان

نهێنییەكانی پشت پرۆسەی دەستگیركردنی ئۆجەلان



عەبدوڵڵا ئۆجەلان، رێبەر و دامەزرێنەری پارتی كرێكارانی كوردستان، 17 ساڵ پێش ئێستا لە نایرۆبی پایتەختی كینیا دەستگیركرا. ئەو لە 1998 ناچاركرا سووریا بەجێبهێڵێت. ئەم ناچاركردنەش وایكرد كە خۆی لە زیندان ببینێتەوە.

حوسنی موبارەك سەرۆكی پێشووی میسر، نامەیەكی توركیای گەیاندە سووریا، ئەو كاتە پەیوەندی توركیا و سووریا ئاڵۆز بوو، سووریا هاوكاری پەكەكەی دەكرد، توركیا لە نامەكەدا دو بژاردەی خستبووە بەردەم سووریا، یان ئۆجەلان رادەستی توركیا بكات یان لە وڵاتەكەی بیكاتە دەرەوە، چونكە ئەگەر وا نەكات توركیا هێرش دەكاتە سەر سووریا، كە دواتر ئەم پلانەی توركیا وەك پلانێكی ئەمریكی - ئیسرائیلی لێكدرایەوە.

ئۆجەلان روویكردە چەند وڵاتێك، بەڵام لە هیچ كوێ جێگای نەكرایەوە، تا دواجار چووە كینیا و لەوی دەستگیركرا. دەستگیركردنی ئۆجەلان پڕ بوو لە نهێنی، ئەو پێش دەستگیركردنەكەی لەگەڵ باڵیۆزی یۆنان بوو لە كینیا، بەڵام راپۆرتەكان باسیان لەوە كردبوو كە  باڵیۆزی یۆنان لەپڕ لە ئۆجەلان خۆی بزركردووە، دەستگیركردنی بەو شێوەیە و گواستنەەی بە فڕۆكە لە كینیاوە بۆ توركیا، بەبێ ئەوەی ئاسایش و دەزگا هەواڵگرییەكانی كینیا هیچ قسەیەكیان لەو بارەیەوە هەبێت، گومانەكانی زیاتر كرد، ئەمە شڵەژانێكی نێودەوڵەتی دروستكرد. 

هێشتا ئۆجەلان دەستگیر نەكرابوو، رۆژی 5ی شووباتی 1999، واتە  10 رۆژ پێش دەستگیركردنی ئۆجەلان، ، ویلیام سەفایەر، رۆژنامەنووسی بەنێوبانگی ئەمریكی گوتارێكی لە نیویۆرك تایمز بڵاوكردەوە، دواتر لەبەر وردیی گوتارەكەی رۆژنامەی ئینتەرناشناڵ هێراڵد تریبیون جارێكی دیكە ئەو وتارەی پەخشكردەوە، كە تێیدا پێشبینی ئۆپەراسیۆنێكی دژ بە ئۆجەلان كرد. سەفایەر لە نو‌وسینەكەیدا لەبارەی دەستگیركردنی ئۆجەلان نو‌وسیبووی "بەرپرسانی هەواڵگری ئەمریكا و ئیسرائیل، لەگەڵ دیپلۆماتكارەكانی ئەو دوو وڵاتە، هاوكاری توركیایان كردووە بۆ ئەوەی پێش هەموو شتێك لە دیمەشق بكرێتە دەرەوە".

ئەو نو‌وسیبووی "ئەمە وەك گرێبەستێكە، بۆ ئەوەی توركیا هاوكاری ئەمریكا بكات لە دروستكردنی پەیوەندی لەگەڵ كوردانی باكووری عێراق، بۆ جەنگی دژ بە سەدام حوسێن". چوار ساڵ پێش دەستگیركردنی ئۆجەلان، توركیا و ئیسرائیل سەرەڕای ئەوەی پەیوەندییەكانیان باش نەبوو، بەڵام لەساڵی 1995 رێككەوتننامەیەكی ئەمنییان واژۆكرد، بەگوێرەی ئەو رێككەوتننامەیە، ئیسرائیل دەبوو راهێنان بە شانە هەواڵگرییەكانی توركیا بكات.

تۆمەتباركردنی مۆساد بە هاوكاریكردنی توركیا، تەنها لەبەر بوونی ئەو رێككەتننامەیە نەبوو، چەند رۆژێك دوای دەستگیركردنی ئۆجەلان، گرووپی لێكۆڵینەوەی باشووری ئاسیا، لە راپۆرتێكی شیكاری دوور و درێژدا، باسی لەوە كرد، كە دەستگیركردنی ئۆجەلان لە كینیا گومانێكی دیكەیە، كە مۆساد دەستی لەو كارەدا هەبێت، چونكە كینیا و كۆتدیڤوار ئەو دوو وڵاتەی ئەفریقان كە بەهێزترین تۆڕی هەواڵگری ئیسرائیلی كاریان تێدا دەكات.

ئەم دەنگۆیانە لەلایەن بینیامین نەتانیاهۆی سەرۆكوەزیرانی ئێستای ئیسرائیل، كە ئەوكاتەش سەرۆك وەزیران بوو، رەتكرایەوە. ئەو لە كۆنفرانسێكی رۆژنامەوانیدا گوتی "ئیسرائیل دوور و نزیك هیچ رۆڵێكی لە دەستگیركردنی ئۆجەلاندا نەبووە". 

كاردانەوەی جیهان بەرامبەر دەستگیركردنی ئۆجەلان


جەیمس فۆلێی، گوتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا لە مانگی كانوونی دووەمی 1999 نزیكەی یەك مانگ پێش دەستگیركردنی رێبەری پەكەكە، لە لێدوانێكیدا،گوتبو‌وی " ئێستا ویلایەتە یەكگرتو‌وەكانی ئەمریكا ئۆجەلانی وەك تیرۆریست ناساندووە، پێویستە ئێمە كارێك بكەین بیبەینە بەردەم دادگا". فۆلێی تو‌وڕەیی ئەمریكاشی لە ئیتاڵیا نیشاندا، كاتێك ئیتاڵیا لەو ماوەیەدا دەیویست ئۆجەلان بگرێتە خۆی. 

مادلین ئۆڵبرایت، وەزیری دەرەوەی ئەوكاتەی ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا، هۆشداریی بە هەر وڵاتێك دا، كە ئۆجەلان بگرێتە خۆی. بەمشێوەیە ئۆجەلان، نەك تەنها بوو بە پیاوێك بەبێ وڵات، بەڵكو تەنانەت پارچە زەوییەكیشی شك نەبرد پەنای بۆ ببات، ئەو روویكردە هەریەكە لە وڵاتانی رووسیا، ئیتاڵیا، سویسراو هۆڵەندا، بەڵام هەموویان رەتیانكردەوە.

دوای دەستگیركردنی ئۆجەلان و راگەیاندنی دەستگیركردنەكەی لەلایەن خودی بولەنت ئەجەوید، سەرۆكوەزیرانی ئەوكاتەی توركیا، جیهان كاردانەوەی زۆری بەخۆوە بینی، هەندێك لەگەڵی بوون و هەندێك دژ بەو ئۆپەراسیۆنە بوون كە لە دژی كرا، بەڵام هەموو ئەوانەش كە لەگەڵ دەستگیركردنەكەی بوون، داوایان لە توركیا كرد، بەشێوەیەكی دادپەروارەانە و بە چاودێری پارێزەری نێودەوڵەتی دادگایی بكرێت، چونكە توركیا هەر زوو رایگەیاند، كە سزای مەرگی بەسەردا دەسەپێنێت.

ئیگۆر ئیڤانۆڤ، وەزیری دەرەوەی ئەوكاتەی رووسیا، نیگەرانی خۆی لە راگەیاندنەكەی توركیا سەبارەت بە سزاكەی ئۆجەلان دەربڕی، دواتر وەزارەتی دەرەوەی رووسیا لە راگەیەنراوێكدا، رەخنەی تو‌وندی لە ئەمریكا گرت و ئاماژەی بەوە دابوو، "ئەمریكا و هێزەكانی ناتۆ، ئامادەبوون یوگسلاڤیا بۆمباران بكەن، بەهۆی مامەڵەی خراپی لەگەڵ ئەلبانییەكاندا، بەڵام لەولاشەوە هاوكاری توركیایەك دەكەن، كە مامەڵەیەكی زۆر خراپ لەگەڵ كورد دەكات".

وەزارەتی دەرەوەی سویسرا داوای لە توركیا كرد، بیر لە سزای مەرگ نەكاتەوە، چونكە لەسێدارەدان پێشێلكردنی مافی یاساكانی یەكێتی ئەوروپایە و بەرهەمهێنەری تو‌وندوتیژی زیاترە. ئەڵمانیا، كە ئەوكاتە فراوانترین خۆپیشاندانی كوردانی ئەوروپای بەخۆوە بینی، لە زاری ئۆتۆ شیلی، وەزیری ناوخۆی وڵاتەكەیەوە، رایگەیاند هەموو شتێك دەكات بۆ رزگاركردنی ژیانی ئۆجەلان و رێگە لە  لەسێدارەدانی دەگرێت.

ماسیمۆ دالێما، سەرۆكوەزیرانی ئەوكاتی  ئیتاڵیا رایگەیاند، توركیا بەم بڕیارە، بە تەواوی خۆی لە ئەوروپا دووردەخاتەوە. هۆڵەندا سەرەڕای ئەوەی رەخنەی لە چۆنیەتی گرتنەكەی گرت، داوایكرد دادگاییكردنی ئۆجەلان و رەوشی ئەو لە زینداندا بخرێتە ژێر چاودێری نێودەوڵەتییەوە، بۆ ئەوەی لە ئازار و ئەشكەنجە پارێزراو بێت.

رێكخراوی نەتەوە یەكگرتووەكان و چەندین رێكخراوی تایبەت بە مافی مرۆڤ، راگەیەندراویان بڵاوكردەوە و داوایانكرد، كۆی پرۆسەی دادگاییكردن  بە ئامادەبوونی چاودێرانی نێودەوڵەتی بەڕێوە بچێت، رێگەش بە پارێزەرانی بیانی بدرێت، ئامادەی دانیشتنەكانی دادگا بن.

لەگەڵ هەموو ئەمانەدا، توركیا ، لە مانگی ئایاری 1999 لە چوار دانیشتنی دادگای سەربازی توركیا، سزای مەرگی بەسەر ئۆجەلاندا سەپاند،بەڵام بڕیارەكە جێبەجێ نەكرا و گوازرایەوە بۆ دوورگەی ئیمراڵی لەسەر دەریای مەڕمەڕە و نزیكەی 1000 سەربازی سوپای توركیا كران بە پاسەوانی ئەو زیندانەی كە تەنها یەك كەسی تێدایە، ئەویش ئۆجەلانە.