رووداو - هەولێر
دوای سێ ساڵ لە راگەیاندنی، گازپرۆم دەستی بە راکێشانی بۆری گازی سرووشتی تورکیش ستریم کرد. رووداوە خێراو یەک لەدوای یەکەکانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، بەتایبەتی سووریا، خراپی پەیوەندییەکانی نێوان تورکیا و یەکێتی ئەروپا و، کاردانەوەکانی ئەنقەرە بەرامبەر رۆڵی ئەمریکا لە جەنگی ناوخۆی سووریا و هاریکاریکردنی ئەو گرووپە کوردییانەی ئەنقەرە بە هەڕەشەیان دەزانێت بۆ سەر ئاسایشی خۆی.
هەروەها گۆڕانکارییەکانی ناوخۆی تورکیا و هەنگاونان بەرەو سیستەمی سەرۆکایەتیی و هەوڵدانی رەجەب تەیب ئەردۆغان بۆ بەهێزترکردنی پێگەی ئابووری و سیاسی خۆی لە تورکیادا. لەبەرامبەریشدا نزیکبوونەوەی تورکیا و رووسیا پەیوەندی رۆمانسی ئەم چەند مانگەی نێوانیان و، زیادبوونی بەردەوامی رۆڵی مۆسکۆ لە ململانێ هەرێمایەتییەکاندا، کۆمەڵە هۆکارێکن کە بۆری تورکیش ستریمیان لەسەر نەخشەوە گواستەوە بۆ سەر زەوی.
تورکیش ستریم، دەتوانرێت ناوی لێبنرێت بۆری گازی سروشتی لەدایکبووی قەیرانە سیاسییەکان و گۆڕانکارییە جیۆپۆڵۆتیکییەکان. بۆری تورکیش ستریم بۆ یەکەمجار لە ساڵی 2014 دا لەلایەن ڤلادیمیر پوتینەوە لە ئینستەنبوڵ راگەیێندرا، وەک جێگرەوەی پرۆژەی (ساوس ستریم) کە بەهەمانشێوە رووسەکان خاوەندارێتییان دەکرد.
بۆری گازی سروشتی تورکیش ستریم بە توانای گواستنەوەی 31 ملیار مەتر سێجا گازی سرووشتی لە ساڵیکدا دروست دەکرێت. لە هێڵێکی دووانەیی پێکهاتووە و توانای هەریەکێکیان نزیکەی 15ملیار مەتر سێجایە لە ساڵێکدا. لە رووسیاوە بەژێر ئاوە هەرێمییەکانی تورکیا لە دەریای رەشدا رادەکێشرێت تاوەکو نزیک سنوورەکانی یۆنان. گازی سروشتی رووسیا دەگەیێنێت بە تۆڕی هێڵەکانی گواستنەوەی گازی سرووشتی تورکیا و، پاشانیش باشووری رۆژهەڵاتی ئەوروپا.
ئامانجی رووسەکان لە دروستکردنی تورکیش ستریم
ئەم رێككەوتنە بایەخێكی ستراتیژیی بێسنووری بۆ رووسەكان هەیە، چونكە رووسیا كە گەورەترین بەرهەمهێنی گازی سرووشتییە، لە دوو دەیەی رابردوودا لەبەردەم هەڕەشەی لەدەستدانی گەورەترین بازاڕی گازەكەیدا بوو كە یەكێتیی ئەوروپایە، ئەویش بەهۆی چەند بارەبوونەوەی وەستانی هەناردەی گازەكە لە رێگەی ئۆكرایناوە.
پێشئەوەی ئەوروپییەكان دەستیان بە سەرچاوەی دیكەی گازی سروشتی بگات، رووسەكان چەند رێگەیەكی دیكەی گواستنەوەی گازی سرووشتییان خستە بەردەستیان كە بە خاكی ئۆكراینادا تێناپەڕێ. توركیش ستریمیش بەشێكە لەو ستراتیژە رووسییەی كە لەپێناو لەدەستنەدانی هەژموون بەسەر بازاڕی وزەی ئەوروپادا، ژێرخان و بۆڕیی نوێ دروستدەكات و بە ئەوروپییەكان دەڵێت كێشەكە بریتی نییە لە رووسیا، بەڵكو ناجۆریی رێگەی گواستنەوەكەیە لە خاكی ئۆكراینادا، بۆیە لە باكوورەوە بەژێر دەریای بەڵتیكدا هەردوو بۆڕی نۆرد ستریم 1 و نۆرد ستریم 2 بە ئەڵمانیاوە دەبەستێتەوە.
لە باشووریشەوە، توركیش ستریم دەكاتە رێڕەوی دڵنیابوون لە پارێزگاری لە بازاڕی وزەكەی لە ئەوروپا. راستە بۆڕییەكە لەگەڵ توركیا دەكرێت و بە خاكی ئەویشدا تێدەپەڕێ، بەڵام ئامانجی رووسیا بازاڕی ئەوروپایە، پاشان توركیا، چونكە گازی سرووشتی تەنیا سامانێكی سروشتی نییە بۆ رووسەكان، بەڵكو هۆكارێكی پیادەكردن و بەهێزكردنی سیاسەتی دەرەوەی رووسیا و پاراستنی هێزی ئەو وڵاتەیە. هەڕەشە بۆ سەر بازاڕەكانی وزەی رووسیا، وەكو هەڕەشە بۆ سەر ئاسایشی نەتەوەیی ئەو وڵاتە تەماشا دەكرێت.
ئامانجێکی تری رووسیا بریتییە لە پەرتکردنی وڵاتانی ئەندامی یەکێتی ئەوروپا و لەمپەر دروستکردن لەبەردەم سیاسەتێکی یەکگرتووی وزە لە ئەوروپادا. تورکیش ستریم جگ لە بازاڕی تورکیا، گازی سرووشتی بۆ وڵاتانی باشوری رۆژهەڵاتی ئەوروپا دەبات، ئەمەش وا لەو ڵاتانە دەکات، کە هەندێکیان ئەندامی یەکێتی ئەوروپان، وەک بولگاریا و رۆمانیا، کە کەمتر مکوڕ بن و نەرمتربن بەرامبەر سیاسەتەکانی ئەوروپا بۆ کەمکردنەوەی پشتبەست بە گازی سرووشتی رووسیا.
تورکیا چی لە تورکیش ستریم دەوێت؟
توركەكان دوو ئامانجی سەرەكییان هەیە لەم پڕۆژەیەدا، یەكەم: توركیا كێشەی دابینكردنی گازی سروشتیی هەیە. دووەم: توركەكان، هەر شتێك گوشار لەسەر ئەوروپا دروست بكات، بێ دوودڵی دەرفەتی بەكارهێنانی لەدەستنادەن. بۆڕیی توركیش ستریم بەشێوەیەك دیزاینكراوە، سیحری سەرجەم پڕۆژە ئەوروپییەكان بەتاڵدەكاتەوە، چونكە توركیا گازی رووسیا بە بۆڕییەكی رووسی دەباتە بەردەم ئەو بۆڕییانەی كە ئەوروپا بۆ رزگاربوون لە گازی رووسی بنیاتیان دەنێ. واتە توركیا دەیەوێت ئەو دەستەی ئەوروپا بگرێت كە ئازاری دەدات، بەڵام توركیا لەبەردەم ریسكدایە، چونكە لە ستراتیژی وزەی یەكێتیی ئەوروپادا، توركیا بە پاڵپشتی ئەوروپیەكان و ئەمریكییەكان لە سەنتەری پلانەكانی ئەوروپادا بوو بۆ جۆراوجۆركردنی سەرچاوەكانی گازی سرووشتی، سەرجەم پڕۆژە بۆڕییەكانی ئەوروپا بە توركیادا تێپەڕ دەبوون.
دەروون رەحیم
هەروەها توركیا پلانی درێژخایەنی بۆ بوون بە سەنتەری كۆكردنەوە و دووبارە هەناردەكردنی وزە هەیە، ئەم رۆڵە ستراتیژییەی توركیا لەبەردەم مەترسیدایە، رەنگە نە بۆ ئەمریكییەكان و نە بۆ ئەوروپییەكانیش توركیا ئەو سەنتەرە باوەڕپێكراوە نەبێت كە گازی سرووشتی لە قەوقازەوە پێدا بگوازرێتەوە. ئاماژەكانی ئەم گۆڕانكارییە لە سیاسەتی ئەوروپادا دەركەوتووە، ئەویش بە هەوڵدان بۆ بە سەنتەركردنی هەر یەك لە بولگاریا و رۆمانیا.
تورکیش ستریم و پیشەسازی گازی شل کراوە
توركیش ستریم، تەنیا كاریگەرییەكەی لە ئەوروپادا نییە، بەڵكو بۆ نیوەی ئەوبەری زەویشە. سەركەوتنی رووسیا لە پاراستی هەژموون و كاریگەریی لەسەر بازاڕی وزەی ئەوروپا، لەڕێگەی دابینكردنی گازی سرووشتیی بەردەوامی بێ پچڕان، لەبەرامبەریشدا سەرنەكەوتنی هیچ كام لەم بۆریانەی ئەمریكا و ئەوروپا بەهەموو قورساییانەوە پشتیوانییان دەكرد، پرسیار لەسەر سیاسەتی وزەی ئەوروپا دروست دەكات و جۆرێك لە نائومێدیشە بۆ سیاسەتی دەرەوەی ئەمریكا كە كەمكردنەوەی هەناردەی گازی سروشتیی رووسیا بۆ ئەوروپا وەك هۆكارێك بۆ لاوازبوونی كاریگەری و هێزی ئەو وڵاتە دەبینرێت.
هەروەها رەنگە نۆرد ستریم و توركیش ستریم، ستراتیژی گەیشتن بە ئەوروپا دوور لە ئۆكراینا، كاریگەریی بەرچاو لەسەر پیشەسازیی گازی سروشتیی شلكراوە بەجێبهێڵێت. ئەمریكییەكان چاویان لەوە بڕیوە كە گازی سرووشتیی شلكراوە ببێتە شوێنگرەوەی گازی هاوردەكراو لە رووسیا، تەنانەت لەنێو یەكێتیی ئەوروپادا 22 وێستگەی بەتاڵكردنەوە و عەمباركردنی گازی سرووشتیی شلكراوە دروستكراون كە بەپێچەوانەی گازی سرووشتیی ئاسایی، بە كەشتی دەگوازرێتەوە. تێچووی شلكردنەوە، باركردن و بەتاڵكردنەوە و عەمباركردنی، لە گازی سرووشتیی ئاسایی زۆر زیاترە.
لەكاتێكدا ئەگەر وڵاتانی ئەوروپا گازی سرووشتییان لە رووسیاوە بە ئاسانتر و هەرزانتر و خێراتر بۆ بڕوات، رەنگە كەمتر چاویان لە گازی شلكراوەی ئەمریكییەكان بێت. بێگومان لە دۆخێكی وەهادا، گازی سرووشتی شلكراوە كێبڕكێی گازی سروشتیی رووسی پێناكرێت و پیشەسازی گازی سروشتیی شلكراوەش دەبێت چاوەڕوانی زیانی ئابووری گەورە بێت. سەبارەت بە هەرێمی كوردستان، بەپێچەوانەی ئەو رایانەی كە پێیانوایە توركیش ستریم بەهای گازی سرووشتی كوردستان كەمدەكاتەوە، بۆڕی توركیش ستریم دەرفەتی بەبازاڕكردنی گازی سرووشتی كوردستان زیاد دەكات.
کاریگەری لەسەر گازی سرووشتی هەرێمی کوردستان
نابێت گازی سرووشتی هەرێمی کوردستان وەک کێبڕکێکاری گازی سرووسشتی رووسەکان سەیربکرێت، چونکە ئەوە سرووشتێکی سیاسی دەدات بەو سەرچاوە سرووشتییە و خەسڵەتی بازرگانی لەدەستدەدات. ئەمەش مەترسی کێبڕکێی سیاسی لەگەڵ رووسەکان دروستدەکات. گازی سرووشتی هەرێمی کوردستان پێویستی بە کێبڕکێ نییە، بەڵکو پێویستی بە بازاڕە. لەبەرامبەریشدا بۆڕییەكە پێویستی بە گازی سرووشتی هەیە، كە مەرج نییە تەنها گازی سروشتی لە رووسیاوە هەناردە بكات، دەكرێت گازی سرووشتیی هەرێمی كوردستان، بەشێكی لەڕێگەی ئەم بۆڕییەوە هەناردەبكرێت.
گازی سرووشتیی كوردستان ئەو كاتە بەهای بازرگانی كەمدەبێت كە دووربێت لە هێڵە گوێزەرەوەكانی وزە. بۆڕیی گازی زیاتر، واتە دەرفەتی بە بازاڕكردنی زیاتر. گرنگیی ئەم بۆرییە ئەوەیە كە نیوەی گازەكەی بە توركیا دەفرۆشێت، ئەمەش دەكاتە 16 ملیار مەتر سێجا لە ساڵێكدا كە دەرفەتی زیاتر دەدات بە گازی كوردستان بۆئەوەی هەمووی لە نێوخۆی توركیادا بەكارنەهێنرێت، بەڵكو هەناردەی ئەوروپاش بكرێ.
لەمپەرەكانی بەردەم توركیش ستریم
توركیش ستریم وەك بۆرییەكانی پێش خۆی كۆمەڵێك تەحەددای لەبەردەمدایە، لەوانە جۆرایەتی پەیوەندیی نێوان خودی رووسیا و توركیا كە ژمارەیەك كێشەی چارەسەرنەكراو لەنێوانیاندایە، بەتایبەتی سووریا کە رەنگە ئەو رۆمانسییەتەی لە پەیوەندییەکانی نێوانیاندا هەیە لە هەر ساتێکدا دابڕمێت، کە ئەمەش بێ کاریگەری نابێت لەسەر پڕۆژەکە، هەر وەک چۆن تورکیش ستریم بۆ ماوەی نزیکەی دوو ساڵ لە کۆمادا بوو بەهۆی تێکچونی پەیوەندییەکانی ئەنقەرە و مۆسکۆ، گرەنتی دووبارە نەبووەنەوەی هەمان سیناریۆ ناکرێت.
هەروەها كێشەی دارایی لە تەواوكردنی پڕۆژەكە. گومان هەیە لەوەی رووسیا بتوانێت دروستكردنی بۆڕییەكە پارەدار بكات، چونكە دەبێت توركیش ستریم لە سەرەتای 2019 تەواو ببێ، كە هەمان ماوەی تەواوكردنی بۆڕیی نۆرد ستریم دووە، ئەستەمە رووسیا بتوانێت دوو بۆڕیی گاز لە هەمانكاتدا پارەدار بكات. کێشەیەکی دیکەی تورکیش ستریم پەیداکردنی گازی سرووشتی پێویستە بۆ پڕکردنەوەی بۆرییەکە بە گازی سرووشتی، روسیا بەستراوەتەوە بە چەندین گرێبەست و پابەندی درێژخایەن بۆ فرۆشتنی گازی سرووشتی بە ئەوروپا، چین، وڵاتانی ئاسیا، تورکیا، رەنگە قورس بێت بتوانێت ئەو بڕە لە گازی سرووشتی بۆ پڕکردنەوەی ئەو بۆرییە ئامادە بکات، لە ساڵانی رابرووشدا چەند بۆرییەکی گازی سروشتی لەبەر هەمان هۆکار شکستیان هێنا، وەک نابوکۆ و سیید و نابوکۆی رۆژئاوا.
کۆمێنتەکان
وەک میوان کۆمێنتێك بنووسە یان وەرە ژوورەوە و ههموو خزمەتگوزارییەکان بهكاربێنه
کۆمێنتێک دابنێ