رووداو- رۆما
غازی كەریم، بە دەردەسەرییەكی زۆر گەیشتە سوێد، لەوێ دووجار مافی پەنابەرییەكەی رەتكرایەوە، بۆیە رووی لە ئەڵمانیا كرد، لەوێش هەشت مانگ چاوەڕێی كرد تا دواجار وەڵامێكی نەرێنی لە دەزگای كۆچ وەرگرت و زۆری نەمابوو دیپۆرت بكرێتەوە، بۆیە ئەمجارە رووی لە ئیتاڵیا كرد و لە ماوەی ساڵێكدا مافی پەنابەریی وەرگرت، بەڵام ئەو بە مافی پەنابەرییەكەی رازی نییە و داوا دەكات جۆری مافی پەنابەرییەكەی بگۆڕن.
لە ئیتاڵیا چانسێكی زیاتر بە كۆچبەرانی عێراقی و سووری دراوە بۆ وەرگرتنی مافی پەنابەری سیاسی و مرۆیی، كەچی هەندێك لە كۆچبەران، بە تایبەتی كۆچبەرانی كورد بەم چانسە قایل نین و داوای دووبارە پێداچوونەوە بە دۆسیەكانیاندا دەكەن. ئەم چانسە بۆ كۆچبەرانی ئەفریقا و ئەوروپای رۆژهەڵات زۆر كەمە و زۆربەی داواكانیان لە فەرمانگەی كۆچ رەتدەكرێتەوە.
غازی كەریم، تەمەن 30 ساڵ، خەڵكی شاری سلێمانییە و لە ساڵی 2011ەوە كوردستانی جێهێشتووە. ئەو باسی هەوڵەكانی خۆی بۆ وەرگرتنی مافی پەنابەری لە ئەوروپا دەكات و دەڵێت: "سەرەتا رووم لە سوێد كرد، پێنج ساڵ لەوێ مامەوە، چەند جارێك داوای مافی پەنابەریم كرد، بەڵام داواكارییەكەم رەتكرایەوە، پاشان هاتم بۆ ئەڵمانیا، لەوێش هەشت مانگ مامەوە و مافی پەنابەرییان نەدامێ، زۆری نەمابوو دیپۆرتیش بكرێم، دواتر رووم لە ئیتاڵیا كرد و لە ماوەی ساڵێكدا مافی پەنابەریم وەرگرت".
غازی ئێستا لە شاری كۆرتۆن دەژی لە ئیتاڵیا، مافی پەنابەریی مرۆیی بۆ ماوەی پێنج ساڵ وەرگرتووە، بەڵام پێی رازی نییە و دەیەوێ بیگۆڕێ بۆ مافی پەنابەریی سیاسی. غازی دەڵێت: "حەزم لێیە، جۆری ئیقامەكەم بۆ بگۆڕن بۆ سیاسی، چوار مانگیشە پارەم داوەتە پارێزەر، بەڵام تا ئێستا هیچ وەڵامێكم وەرنەگرتووە".
غازی بە تەنیا نییە، بەڵكو ژمارەیەكی زۆر لە كۆچبەران كە زۆربەیان كوردن، ساڵی رابردوو لە شارەكانی رۆما و میلانۆ و كۆسینزای ئیتاڵیا مافی پەنابەریی ئینسانییان وەرگرتووە و دووبارە پارێزەریان گرتووە بۆ ئەوەی پێداچوونەوە بە دۆسیەكانیاندا بكەن، بەڵام دیار نییە دادگا وەڵامی هیچ داواكارییەكی دابێتەوە، چونكە گۆڕینی جۆری مافی پەنابەری زۆر زەحمەتە.
فەرمانگەی كۆچی ئیتاڵیا جگە لە موڵەتی مانەوە بۆ خوێندن و كاروباری بازرگانی، سێ جۆر مافی پەنابەری، واتە ئیقامە دەداتە كۆچبەران، بە پلەی یەك جۆری "ئەسیلۆ پۆلیتیۆ"یە واتە مافی پەنابەریی سیاسی كە بۆ ماوەی پێنج ساڵە. جۆری دووەمیان پێیدەگوترێ "پرۆتیزیۆنی سوسیداریا" واتە مافی پەنابەریی پاراستن و داڵدەدانی هاووڵاتیانی ناوچە نائارامەكان بۆ ماوەی پێنج ساڵ، هەرچی جۆری سیێیەمە بۆ ماوەی دوو ساڵە، ئەویش "پرۆتیزیۆنی و مانیتاریا" واتە داڵدەدان و پاراستنی مرۆیی، ئەوكاتەی كە كۆمیسۆنی كۆچبەران داواكاری پەنابەرەكە بۆ پاراستنی مافی نێودەوڵەتی قەبووڵ ناكات، ئەو جۆرە لە مافی پەنابەری دەداتە كۆچبەرەكە.
هۆكاری ئەوەی كۆچبەران دەیانەوێ جۆری مافی مانەوەیان بگۆڕن بۆ سیاسی، ئەوەیە كە بەپێی بڕیارنامەی ژمارە 1951ی ساڵی 1954 كە ئیتاڵیاش واژۆی كردوە، دەبێت وڵاتان پاراستنی سەلامەتی كۆچبەری سیاسی لە ئەستۆ بگرن. هەروەها ئەو كۆچبەرانەی پەنابەری سیاسین، لە كاتی نوێكردنەوەی مۆڵەتی مانەوە و پێدانی رەگەزنامە، كارئاسانی زیاتریان بۆ دەكرێ، بەڵام بۆ جۆری مافی مانەوەكانی دیكە، تەنانەت مەرجەكانی تازەكردنەوەی ئیقامەش قورسترە، زۆر وڵات هەیە بیانووی جۆراوجۆر دەهێننەوە، دوای پێنج ساڵ یان دوو ساڵ و سێ ساڵ، مافی مانەوە بۆ كۆچبەران نوێ ناكەنەوە.
ئێستا پێدانی مافی پەنابەری لە ئیتاڵیا گۆڕانكاری بەسەردا هاتووە، جاران كۆچبەرانی عێراقی زۆربەیان مافی مانەوەیان بۆ ماوەی پێنج ساڵ پێدەدرا، بەڵام لە دوو مانگی رابردوودا ژمارەیەك كۆچبەری كورد مافی مانەوەی دوو ساڵیان وەرگرت، ئەمەش كۆچبەرانی كوردی تووشی شۆك كردووە.
بڕیار عومەر، خەڵكی شاری سلێمانییە، زیاتر لە ساڵێكە لە ئیتاڵیایە، لەو ماوەیەدا مافی مانەوەی بۆ دوو ساڵ وەرگرت، ئەو دەڵێت: "بەو بریاڕەی دادگا رازی نیم، بە مافی خۆمی دەزانم ئیقامەی پێنج ساڵیم بدرێتێ، چونكە وڵاتەكەم نائارامە. هەرچەندە بەداخەوە ئێستا هەموو شتیك گۆڕاوە، من ئەگەر ئیقامەی ئینسانیی پێنج ساڵیم بدەنێ، سیاسییەكەم ناوێ".
داواكردنی گۆڕینی مافی پەنابەریی مرۆیی بۆ سیاسی، زۆرتر لە نێو كۆچبەرانی كورد باوە، ئەوەش كات و پارەی زۆری دەوێ، چونكە كۆچبەر دەبێ سەرلەنوێ داواكاری پێشكەش بە فەرمانگەی كۆچ بكات و مەرجی پێدانی مافی پەنابەری سیاسی تێدابێ.
بڕیار سەری لەو كۆچبەرانە سوڕماوە كە داوای گۆڕینی جۆری مافی پەنابەرییەكەیان دەكەن و دەڵێت: "زەمەنەكەی گۆڕاوە، بە ئیقامەی ئینسانی قایل نین، كەچی ئەوەتا من ئیقامەی دوو ساڵیم وەرگرتووە، داوام كردوە بۆم بگۆڕدرێ بۆ پێنج ساڵی، نازانم ئەم میللەتەی ئێمە بۆ چاوی تێر نابێ، لە وڵاتانی دیكە دەریانكردووین، كەچی لە ئیتاڵیا ئیقامەی سیاسی نەبێ، نامانەوێت".
ئیتاڵیا سێیەم گەورەترین وڵاتی ناوچەی یورۆیە، ژمارەیەكی زۆر لە كۆچبەران، بە تایبەتی وڵاتانی ئەفریقا، روویان تێكردووە، بەگوێرەی ئامارێك كە پێگەی ڤیتا-ئیت بڵاوی كردووەتەوە، تەنیا ساڵی رابردوو نزیكەی 121 هەزار كۆچبەر روویان لەم وڵاتە كردووە، بە بەراورد بە وڵاتانی دیكەی ئەوروپا، مافی كۆچبەر لە ئیتاڵیا لە رووی مانەوە و خزمەتگوزارییەوە لە پلەكانی خوارەوەیە.
دوای هەڵبژاردنی پەرلەمانی ئیتاڵیا لە چواری ئاداری رابردوو، چاوەڕوان دەكرێت پارتە راستڕەو و دژە كۆچبەرەكان لەگەڵ بزووتنەوەی پێنج ئەستێرە حكومەت پێكبهێنن. بە هاتنی پارتی فۆرزا ئیتاڵیا بە سەرۆكایەتیی سیلڤیۆ بێرلسكۆنی و لیگای باكووری ئیتاڵیا بە سەرۆكایەتی ماتیۆ سالڤینی كە بە راسیست و دژە كۆچبەران ناسراون، چاوەڕوان دەكرێ كۆچبەران رووبەڕووی زەحمەتیی زۆر ببنەوە و مەرجی پێدانی مافی پەنابەری قورستر بكرێ، چونكە بەشێك لە بانگەشەی هەڵبژاردنەكانی ئەم پارتانە، چارەسەركردنی پرسی كۆچبەران بوو لە ئیتاڵیا.
فابیریزۆ فرانچیسكۆ كە رۆژنامەنووسێكی ئیتاڵییە و ئاگاداری رەوشی كۆچبەرانە، بە (رووداو)ی گوت: "ئێستا ئیتاڵیا وڵاتێكی باش نییە بۆ كۆچبەران، بە تایبەتی لە مەسەلەی پێدانی مافی پەنابەری، هەروەها ئاستی خزمەتگوزاریی نیشتەجێبوون و پەروەردە و چاودێریی تەندروستی دابەزیوە، بەداخەوە ئەمەش كاریگەریی خراپی دەبێت لەسەر ژیانی كۆچبەران".
کۆمێنتەکان
وەک میوان کۆمێنتێك بنووسە یان وەرە ژوورەوە و ههموو خزمەتگوزارییەکان بهكاربێنه
کۆمێنتێک دابنێ