پەیامێک بۆ عێراق یەکی دیکە بۆ ئێران، سووریاش بێبەش نییە، هەمووی لە ئەمریکاوە

رۆژهەڵاتی ناوەڕاست چرکەساتی سفر تێدەپەڕێنێت. لە کاتێکدا دۆسیە ئەمنی و سیاسییەکان تێکەڵ بە یەکدی بوون، واشنتن نەخشەیەکی نوێ بۆ ناوچەکە دەکێشێت. لە بەرنامەی ئەمڕۆدا سێ تەوەری سەرەکی (عێراق، ئێران و سووریا) و کاریگەرییەکانیان لەسەر هاوسەنگیی هێز لە جیهاندا تاوتوێ دەکەین.

عێراق هەرەشەی نوێی بۆ دێت

لەکاتێکدا چاوەکان لەسەر واشنتن بوون، مارک ساڤایا، نوێنەری ترەمپ بۆ کاروباری عێراق، بۆمبێکی دارایی تەقاندەوە. ساڤایا ئاشکرای کرد کە ئەمریکا وردبینییەکی گشتگیر و بێ وێنە بۆ بانکە حکومی و تایبەتەکانی عێراق دەستپێدەکات. ئەم هەنگاوە تەنها چاکسازی نییە، بەڵکو گەڕانە بەدوای سەرەداوەکانی سپیکردنەوەی پارە و دابینکردنی دارایی بۆ تیرۆر. ساڤایا بە راشکاوی دەڵێت: "سزای نوێ بەڕێوەیە" بۆ هەر لایەنێک کە دەسپاکی دارایی تێکبدات.

لە لایەکی دیکەوە، پەیوەندییە دیپلۆماسییەکان گرژییەکی بێدەنگیان تێکەوتووە. وەزارەتی دەرەوەی عێراق رایگەیاند کە رێکارەکەی ئەمریکا دژی دوو دیپلۆماتی عێراقی بە مانای "دەرکردن" نایەت، بەڵکو تەنها تەواوبوونی ئارەزووە بۆ بەردەوامبوونی کارەکانیان. لەسەر ئاستی ناوخۆش، وەزارەتی سامانە سرووشتییەکان جەخت دەکاتەوە کە 22 ملیۆن بەرمیل نەوتیان رادەستی سۆمۆ کردووە، ئەمەش هاوکاتە لەگەڵ درێژکردنەوەی ماوەی تۆمارکردنی ئۆتۆمبێلەکان بۆ 90 رۆژ و توندکردنەوەی چاودێریی ترافیکەکان بە ئۆتۆمبێلی مەدەنی لە هەولێر. 

پەیامێک لە ترەمپ و یەکێک لە عێراقچییەوە

دۆسیەی ئێران گەرمترین تەوەری جیهانە. عەباس عێراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێران، لە چاوپێکەوتنێکی تایبەتدا لەگەڵ "فۆکس نیوز" پەیامێکی توندی ئاراستەی دۆناڵد ترەمپ کرد. عێراقچی گوتی: "هەڵەی حوزەیران دووپات مەکەرەوە، ئەزموونی شکستخواردوو هەمان ئەنجامت دەداتێ." عێراقچی هەوڵ دەدات وێنایەکی نەرم بۆ تاران نیشان بدات و ڕایگەیاند کە "سێدارەدان بە پەت ڕاگیراوە" و ئێران ئامادەیە بۆ دیپلۆماسی، چونکە بە وتەی ئەو "ئیرادە بە بۆمب لەناو ناچێت."
بەڵام لە واشنتن، ترەمپ گۆشەنیگایەکی دیکەی هەیە. سەرۆکی ئەمریکا باس لە ئەگەری رووخانی حکومەتی ئێران دەکات بەهۆی ئاڵۆزییە ناوخۆییەکانەوە. ترەمپ تەنانەت باسی لە شازادە ڕەزا پەهلەوی کرد و وتی: "ئەگەر گەلی ئێران قبوڵی بکەن، منیش قبوڵمە." ئەم لێدوانە هاوکاتە لەگەڵ جووڵەی سیناتۆر لیندسی گراهام کە وێنەی خۆی لەگەڵ پەهلەوی بڵاوکردەوە و دروشمی "ئێران مەزن دەکەینەوە"ی (MIGA) بەکارهێنا. لە کاتێکدا تاران باسی دیپلۆماسی دەکات، راپۆرتەکانی ئەمنستی باس لە "کۆمەڵکوژییەکی بێ وێنە" دەکەن لە ناوخۆی ئێران و سوپای پاسدارانیش دەڵێت: "ئامادەی شەڕین." جووڵەی کەشتیی فڕۆکەهەڵگری "ئەبراهام لینکۆڵن" بەرەو ناوچەکە، ئاماژەیەکی روونە کە بژاردەی سەربازی هێشتا لەسەر مێزەکەیە.

خەریکە جەنگ سەری سووریا دەخواتەوە

گۆڕەپانی سووریا جارێکی دیکە بووەتەوە بە مەیدانی پێکدادانی بەرژەوەندییەکان. سوپای عەرەبیی سووریا رێڕەوێکی مرۆیی لە رۆژهەڵاتی حەلەب کردووەتەوە و داوا لە سڤیلەکان دەکات لە بنکەکانی هەسەدە دووربکەونەوە. ئەم جووڵەیە لە کاتێکدایە کە حەلەب رووبەڕووی تووندوتیژییەکی زۆر بووەتەوە، بە شێوەیەک کە ئەڵمانیا داوای لێکۆڵینەوەی نێودەوڵەتی دەکات بۆ سزادانی تاوانباران.

لە واشنتنەوە، سێ کۆنگرێسمانی دیار هۆشداریی توند دەدەنە دەسەڵاتدارانی نوێی دیمەشق. برایان ماست، کە لەگەڵ مەزڵووم عەبدی قسەی کردووە، جەخت دەکاتەوە کە ئەمریکا ڕێگە نادات مافی کەمینەکان و کورد پێشێل بکرێت. گریگۆری میکسیش هۆشداری دا کە "یاسای قەیسەر" و سزاکان دەکرێت لە هەر چرکەیەکدا بگەڕێنەوە. تیم بێرچێتیش وتی: "ترەمپ گاڵتە ناکات." سووریا لە نێوان ئاگر و هیوایەکی کز بۆ گواستنەوەی سیاسی، ڕۆژانی سەخت بەڕێ دەکات.

پێکهەڵپژان لە پەرلەمانی تورکیا روویدا

ئاڵۆزییەکان تەنها لە سەنگەرەکاندا نین، بەڵکو گەیشتوونەتە ناو هۆڵی پەرلەمانی وڵاتانیش. لە تورکیا، پەرلەمانتارانی ئاکپارتی و جەهەپە بە توندی بەگژیەکدا چوون؛ ئەوەی بە قەیرانی ئاو دەستیپێکرد، بە شکاندنی شکۆی سیاسی کۆتایی هات.

لەسەر ئاستی جیهانی، وڵاتانی کۆمەڵەی حەوت (G7) هەڕەشەی سزای قورستر لە تاران دەکەن ئەگەر سەرکوتکارییەکان نەوەستێنێت. هەروەها دوازدە سیناتۆری ئەمریکی پڕۆژەبڕیارێکیان پێشکەش کردووە بۆ سزادانی ئەو وڵاتانەی ئازادیی ئایینی پێشێل دەکەن، کە ناوی عێراق، ئێران، تورکیا و سووریای تێدایە. لە لایەکی دیکەوە، جەی دی ڤانس، جێگری ترەمپ، توانیی سەرکەوتنێکی سیاسی گەورە بۆ ئیدارەکەی بەدەستبهێنێت بە پەکخستنی بڕیارێکی کۆنگرێس کە دەیویست دەسەڵاتە سەربازییەکانی ترەمپ لە ڤەنزوێلا سنووردار بکات.

بۆ زانیاریی زیاتر بەرنامەی ئەمڕۆ ببینە.

رۆژی هیوا جەمال

شۆیەکی 50 خولەکییە هەموو بەیانییەک کاژێر 08:00 بەشێوەی زیندوو پێشکێش دەکرێت. تێیدا گفتوگۆی پڕ زانیاری لەگەڵ کەسانێک دەکرێ کە مەرج نییە لەنێو هەواڵەکاندا ناسراوبن، بەڵام مژارەکانیان زۆر گرنگن. هەوڵدەدرێ لە رێگەی چیرۆکە کەسییەکانەوە باشتر و ئاسانتر زانیاری بگەیێندرێتە خەڵک.

لە ماوەی بەرنامەکەدا هەوڵدەدرێ وەرگر بەشی تەواوی رۆژەکە بەرچاوڕوونیی هەبێ سەبارەت بەو شتانەی لە کوردستان و ناوچەکە و جیهانیش روودەدەن. هەموو بەیانییەکیش هیوا جەمال راستی و ناڕاستیی زانیارییەک ئاشکرا دەکات کە لەنێو خەڵک دا بڵاوبوونەتەوە. 

دیوێکی جیاوازی دیکەی ئەم شۆیە، گەنگەشەی پێشکێشکارە لەنێو خەڵک و لەسەر شەقام لەسەر ئەو مژارانەی رای گشتییان بەخۆیەوە سەرقاڵ کردووە. 

ئامانجی شۆیەکە ئەوەیە وەرگری کوردستانی لە هەواڵی ساختە (فەیک نیوز) دووربخاتەوە. وابکات هەمیشە بۆ زانینی ئەوەی بڕیار وایە بەدرێژایی رۆژ و رۆژانی دواتر رووبدات بگەڕێتەوە بۆ (رۆژی هیوا جەمال).