بۆ دەربازبوون لەقەیران و چارەسەرکردنی گرێی ئاڵۆز و نەهێشتنی ئاستەنگ، لەپێناو گەیشتنی مرۆڤایەتی بە ژیاری پێشکەوتوو، کۆمەڵگا مرۆڤایەتیەکان هەمیشە پێویستیان بە مرۆڤی زاناو مامۆتک و ردێنسپی هەبووە، ئەو مرۆڤانەش لە دیرۆکدا رۆڵی زۆر گرنگیان هەبووە و گەیشتوونەتە پلەو پایەی بەرز کە زۆرجار لە دەسەڵاتدارەکە زیاتر دەسەڵاتیان پەیدا کردووە. ئەو مرۆڤە سەیرانەی دەوروبەری دەسەڵات شێوازی جیاوازیان بەخۆوە بینیوەو کارتێکردنیان لەسەر تەواوی دیرۆک و بڕیارە چارەنووسازەکان هەبووە، شێوازیشیان بەگوێرەی جۆری دەسەڵات گۆڕانکاری بەسەردا هاتووە، هەتاکو گەیشتووەتە بیرۆکەی دامەزراندنی دەستەی راوێژکاری و کۆهزر "Think-Tank" کە دیرۆکێکی کۆنی هەیە و لەگەڵ هەموو قۆناغەکانی ژیان وەکو پێداویستییەکی گرنگ بۆ دەسەڵات رۆڵی خۆی بینیوە، ئەگەرچی بەناوی جیاوازەوە ناسرابێت، بەڵام لە دەستەی ئەرکانی جەنگ و دەستەی ردێنسپییەکان و ئەنجومەنی پیران و زانایان بۆ گشت کاروباری کۆمەڵایەتی و ئابووری و ئاینی، هەموو سوڵتان و حاکم و میر و ئیمپەراتۆرەکان خەڵکی شارەزایان لەدەوروبەری خۆیان کۆکردووەتەوە و راوێژیان پێکردوون.
لە وڵاتە پێشکەوتووەکاندا، هەموو دەزگایەکی گرنگ کۆهزری خۆی هەیە: پێنتاگۆن، دۆما، دەستەی پیران، تەنانەت وەزارەتەکانیش و... هتد. هەریەکە کۆ هزرێکی تایبەتیی خۆی هەیە کە لە کۆمەڵێک پیاوی زاناو عاقڵ پێکهاتوون، ناهێڵن دەسەڵاتدار بڕیاری هەڕەمەکی و هەڵە بدات و بیروڕای نوێ و سەرکەوتووی پێدەدەن.
ئێمەی کورد لەو بوارەداو لەبەر نەبوونی دەوڵەت، تاقیکردنەوەیەکی هەژارو لاوازمان هەیە، ئەگەرچی لەدەوروبەری میرنشینەکان هەمیشە ئەو جۆرە مرۆڤانە هەبوون، بەڵام لەبەرئەوەی پەیوەندییەکانی بەرهەمهێنان لەقۆناغی فیوداڵیزمەوە تێنەپەڕیون، بۆیەش دەبینین ئەو دەستە مامۆتکانەش وەکو کۆمەڵگای کوردستان هەر لەناو قۆناغی دەرەبەگی ماونەتەوە و لەجیاتی مرۆڤی زانا و شارەزا، کوژەک و رەشەک و پیاوی ئاغا بوونەتە شیرەتدار، هەمیشە مرۆڤی گومانلێکراو و لەوانەشە سیخوڕ و خاوەن بەرژەوەندیی تایبەت لەدەوروبەری دەسەڵاتداران کۆدەبنەوە.
هەتا دەسەڵاتەکە زاڵتر و رەهاتر و بەهێزتربێت، مرۆڤی خوێڕیتر لەدەوروبەری خۆی کۆدەکاتەوە، چونکە دەسەڵاتی وڵاتپەروەر و شەفاف، مرۆڤی تایبەتمەند و مامۆتک و دەزگای ئەکادیمی و لێهاتوو دەکەن بە دەستەی راوێژکاری خۆیان و هێز و توانایەکی یاسایی و بەرفراوانیان پێدەدەن، بۆ ئەوەی رەخنە لەدەسەڵات بگرن و نەهێڵن لە رێچکەی خۆی ڤاڕێ ببێت و هەڵە کەمبکرێتەوەو بڕیاری راست و دروست بە خاوەن بڕیار دەربکەن.
لەگەڵ پەیدابوونی سیستمی مۆدرین و سەرکەوتوو، دەزگای مۆدرین و پێشکەوتوو پەیدابووە کە بەمیتۆدی زانستی توێژینەوەیان کردووە و بوونەتە هۆیەکی سەرەکی ئەو پێشکەوتنە، هەمیشە هەوڵیانداوە ببنە زێرەڤانی بڕیارەکانی حکومەت. میتۆدی توێژینەوەی ئەو دەزگایانە دەبێتە پێوەری هەڵسەنگاندنیان، ئەگەر تەنها بۆ رازیکردنی بڕیاربەدەستەکە بێت، ئەوە زیانێکی زۆر بە دیرۆک و پاشەڕۆژی دەسەڵاتدار و وڵاتەکە دەگەیێنن لەپێناو ئەوەی دەسەڵاتدار بەرژەوەندییەکانی ئەوان بەڕێوەببات و تەنها لە ئەڵقە داخراوەکەی ئەواندا کاربکات، لە ئەنجامدا وەک ئەوەی لەمێژوودا ئاشکرایە، دەسەڵاتدارەکە دەگاتە قۆناغی نەدیتنی راستییەکان و بەرچاوی شیلودەبێت و بێگومان وازی لێناهێنن هەتاکو دەسەڵاتەکەی لاوازدەکەن و دەیکەن بە دوژمنی میللەت و دواتر لەناوی دەبەن.
لەکوردستان کە دەسەڵات تاڕادەیەک رەهایەو هێزی بڕیاڕدان تەنها لەدەست چەند کەسێکدایە، بەردەوام هەوڵدەدرێ دەوروبەری دەسەڵاتدار داخراوبێت، ئەوجۆرە کەسایەتییە سەیرانە دەبن بەکۆسپ لەڕێگای گەیشتنی هەرهزرێکی چاک و ئاڤاکەر بۆ خاوەن بڕیار، وا نیشانیان دەدەن کە ئەو وڵاتە کەسی پەروەر و دڵسۆزی تێدا نییە جگە لەوان، بۆیەش خۆیان دەبنە بڕیاردەری راستەقینەو ئەوەی ئەوان بیانەوێت دەیکەن، چونکە ترسی لێپرسینەوەیان نییە و تەنها دەسەڵاتدارەکە لێیان رازیبێت کەسی تر هیچ نییە، ئەوەش کارەساتێکی زۆر گەورەیە لە پراکتیزەکردنی دەسەڵاتدا، چونکە تەنها خراپەکە خراپتر لێدەکەن و بیر لە چاککردنەوەو راستەڕێکردنی دەسەڵات ناکەنەوە بەقەد ئەوەی بیریان لای رازیکردنی خاوەن بڕیارە. لەئەنجامدا زیانەکە بەدەسەڵات دەکەوێت و دەسەڵاتداریش لە میللەتی خۆی دووردەکەوێتەوە، ئینجا لە قۆناغی دووەم دەستدەکەن بەترساندن و تۆقاندنی دەسەڵاتدار لەو میللەتەی کە جاران بەخوێن بۆی ئیمزاکردبوو بۆ ئەوەی دەسەڵات بگرێتە دەست، نموونەی ئەو شۆڕشانەش لە دیرۆکدا زۆرن کە بە شۆڕشی جەماوەری ناوبراون، کەچی دواتر شۆڕشەکەیان لە کەسایەتی دەسەڵاتدارێکی رەهادا تەسککردووەتەوە و بەرەو رێگای تۆتالیتاریزم بردوویانە و لەبەرچاوی خەڵک کردوویانەتە دەسەڵاتێکی دیکتاتۆری.
دەسەڵاتی کوردی هێشتان نەگەیشتووەتە ئەو رادەیە، بەڵام بەو رێگایەدا دەڕوات و مەترسییەکی زۆر لەسەر دەسکەوتەکانی راپەڕین و دیرۆکی پڕ سەروەری و خەباتی حیزبەکان هەیە، کاتی ئەوە هاتووە دەسەڵاتی کوردی لەو قەڵغانە دەربچێت و بۆ میللەت بگەڕێتەوە، چونکە میللەت خاوەنی گەورەترین هێز و دەسەڵاتە و نابێت لەنێوان میللەت و دەسەڵاتدا درزێک بمێنێت و شۆڕش رێگا راستەکەی بونیادنان و پێشکەوتن بگرێتەبەر لەجیاتی رێچکەی لرفدان و لووشدانی دەسکەوتەکانی میللەت بۆ چەند کەسێکی گومانلێکراو و رابردوو پیس و بێ توانا.
راستکردنەوەی دەسەڵاتەکە زۆر سوودی لەوە زیاترە کە لە ئەڵتەرناتیڤ بگەڕێین، بۆیەش دەبێ نەهێڵین حیزبە کوردستانییەکان لەپێناو چەند کەسێکی نامۆ و گومانلێکراو ژیانی میللەت و کێشەی کوردی بخەنە مەترسییەوە، چونکە جارێ زۆر ئیشمان بەو سەرکردایەتییە هەیەو جەنگی گەورەترمان لەپێشە بەر لە گەیشتن بە رزگاریی یەکجارەکی و سەربەخۆیی کوردستان.
کۆمێنتەکان
وەک میوان کۆمێنتێك بنووسە یان وەرە ژوورەوە و ههموو خزمەتگوزارییەکان بهكاربێنه
کۆمێنتێک دابنێ