دوای پێنج ساڵ لە بەهاری عەرەب، لە 28ی ئۆكتۆبەری پێشوودا لە دیمەنێكی تراژیدیی ترسناكتر لە مەرگی بوعەزیزیی تونس، فیكری موحسینی ماسیفرۆش بۆ قووتی رۆژێكی خێزانەكەی بووە قوربانییەكی دیكەی شۆڕشی شكستخواردووی وڵاتێك كە بووەتە موڵكایەتییەكی ئەبەدیی بنەماڵە و پاشایەكی پەرستراو و ئەو سیاسیە بازرگانانەی تێناگەن كە هاواری ملیۆنان هەژاری بێ هیوا لە ژیان و ئاییندە، تەنها داوای بەدیهێنانی عەدالەتی كۆمەڵایەتی و كەمترین ژیانە لە دەسەڵاتێك كە هەرگیز ئامادە نییە بەشێكی كەم لە دەوڵەمەندی و خۆشگوزەرانیی خۆی لەگەڵ ئەوانی دیدا بەش بكات.
بەبیانووی بە نایاسایی فرۆشتنیەوە، هەموو ماسییەكانی موحسین فیكری كە سەرچاوەی ژیانی ئەو رۆژەی خۆی و خێزانەكەیەتی، لەلایەن پۆلیسی مەغریبییەوە داگیر دەكرێن و بە بەرچاوی خۆیەوە فڕێ دەدرێنە ناو پیكابی خۆڵڕێژەوە كە بە چەقۆ ئاسنینەكانی لەگەڵ خاشاكدا دەیانهاڕێت. بەڵام ئەم بەو تروسكە هیوایەی كە نابێت رزقی رۆژێكی خۆی و خێزانی ئاوا بەبا بڕوات و بێ نان بمێنێتەوە، بێ هوودە بە بەرچاوی پۆلیسەكان و ئەو خەڵكانەی دەوروبەری كە دیمەنی كارەساتەكەیان بە مۆبایلەكانیان دەگرت، بۆ دەرهێنانەوەی ماسیەكانی خۆی فڕێ دەداتە ناو پیكابی خۆڵڕێژەكەوە و چەقۆكانی لەگەڵ خولانەوەیاندا جەستەی پارچە پارچە دەكەن و تێكەڵاوی خۆڵ و خاشاك و پاشەڕۆی كۆكراوەی دەكەن. ئەم دیمەنە یەكسەر لە مۆبایلەكانەوە بە هەموو مەغریب و جیهانی عەرەبی و دنیادا دەگەڕێت و هەموو تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان دەگرێتەوە. شەپۆلێكی ناڕەزایی و خۆپیشاندان دەتەقێنێتەوە دژی دەسەڵاتداران و هاواری بەدیهێنانی عەدالەت بەرز دەبێتەوە و جارێكی دی مەغریبییەكان دەكەونەوە ناو یادەوەریی رۆژانی بزووتنەوەی (20ی شوبات)ی 2011 كە تێیدا لە گەرمەی بەهاری عەرەبدا هیوایان بەوە بوو دەسەڵات ئاوڕێك لە شۆڕشی ئارامیان بداتەوە. بەڵام مەرگی موحسین بێ هیواو بێ هوودە هەر زوو مەرگی شۆڕشێكی دیكەی مەغریبییەكانی راگەیاند و بەخێرایی هەموو شتێك لەبیر كرا، هەروەك ئەو بەڵێنانەی كە دەسەڵات لە دوای بزووتنەوەی 20ی شوبات بە هەژارانی دا بە بەدیهێنانی عەدالەت و چاكسازیی ئابووری و خۆشگوزەرانكردنی خەڵك.
لە مەغریب هەموو ناڕەزاییەكان بە بێدەنگی و بەناوی پیرۆزیی پاشای مەغریب و ئەمیری موئمینینەوە كۆتایی دێت و دواجار دەسەڵات هیچ لێپرسراوێتییەك لە مەرگی موحسینەكان و ملیۆنان هەژاری دیكە ناگرێتە ئەستۆ لە كۆمەڵگەیەكدا كە دەسەڵات وای فێركردوون دەبێت هەمووان تێیدا خۆشحاڵی و شوكوربوون بە بەشی خۆیان نمایش بكەن و شاد بن بەوەی كە خودا (مەولای ئەمیری موئمینین)ی كردووە بە پاشایان.
مەغریب وڵاتێكە سیستەمەكەی پاشایەتییە، بەڵام تێیدا دەسەڵاتی حوكم بە دیموكراسیەت لەلایەن خەڵكەوە هەڵدەبژێردرێت. واتە لە مەغریب گەل دەسەڵات دروست دەكات، بەڵام دواتر دەسەڵاتی ژێر سێبەری پاشا دەبێتە ئامرازی هەمیشە سەركوتكردن و خنكاندنی دەنگی خەڵك.
خەڵكی مەغریب لە گوتارێكدا هاوبەشن، بەرجەستەی بێزارییان لە ژیانی ناو سیستەمێك دەكات كە نازانرێت دەبێت چەند شۆڕش و ناڕەزایی دیكە تێیدا بە بێدەنگی و نهێنی دابمركێنرێت تا ئاسۆیەكی گۆڕان دەركەوێت. كە پرسیاری (چۆنی) لە مەغریبییە سادەكان بكەیت، هەموو یەك وەڵام دەدەنەوە: (ئەنا مەتحوون) واتە من هاڕدراوم یان هاڕیویانم. هاڕینی جەستەی موحسین لە پیكابی خۆڵدا ئەو دەستەواژە مەجازیەی بە واقیعی نمایش كرد.
لەبەرامبەریشدا دەسەڵات گوتارێكی دیكەی باڵادەست كردووە و وێنەی مەغریبێكی شاد و هێمن و سەقامگیر لای دەرەوە و ئەو بیانیانەدا نیشان دەدات كە وەك گەشتیاری سێكس روودەكەنە ئەو وڵاتە و هەر گەشتیاری سێكسیش بڕبڕەیەكی سەرەكیی ئابووری و گوزەرانی وڵاتەكەیە كە دەوڵەمەندییەكی بێ سنووری بۆ توێژێكی بچووك و ژیانێكی كولەمەرگیی بە لاقەكراویی كەرامەتەوە بۆ ملیۆنان هەژار فەراهەم كردووە. گەر گەشتیارێك لە هەر مەغریبییەكی خۆشنود یان ترساو بپرسێت (چۆنی؟) وەڵامێكی ئامادە دەبیستێ: "لە مەغریب هەموو خەڵك بە یەك ئەندازە بەختەوەرن". واتە ئەو دەوڵەمەندەی لە كۆشكێكی قەشەنگدا دەژی و ژەمە خواردنەكانی بێ مەشوی و كوسكوسی شاهانە نییە، لەگەڵ ئەو هەژارەی لە كەلاوە و كونجە داڕووخاوەكاندا دەژی و ژەمی رۆژانەی شۆربایەكی (حەریرە) و پارچە نانێكە، هەردووكیان بەختەوەرن. كێ باوەڕ بەم لۆژیك و گوتارە ئیستیهلاكیەی دەسەڵات دەكات كە لەبەر ئەوەی گەلێك لەژێر سایەی پاشایەكدا دەژی ئارامی و ئاسایشی بۆ مسۆگەر كردوون، ئیدی ئاستی ژیان و گوزەران هیج مانایەكی نییە و خەڵك مەحكومن، بە تایبەتی هەژارەكان، كە بەو قەدەرە رازی بن و خۆشبەخت بن بەوەی یەكێك لە نەوەكانی بنەماڵەیەكی بەڕەگەز عەلەوی كە لەسەدەی حەڤدەهەمەوە حوكمی مەغریب دەكەن، مەولانا محەممەدی شەشەم پاشایان بێت؟ پاشایەك كە لەلایەكەوە ئابووریی وڵاتەكەی بە گەشتیاریی سێكس و ئۆتێلە قەشەنگەكان و دیسكۆ و مەلهاكان خستووەتە گەڕ، لەلایەكی دیكەوە نازناوی ئەمیر ئەلموئمینینی بەخۆی داوەو خۆی بە میراتگری ئاڵای پێغەمبەری ئیسلام دادەنێت و مەزنترین مزگەوتی جیهان لە مەراكیش دروست دەكات.
مەغریب وڵاتێكی هەژارە و خاوەنی نەوت و گاز و كانزا نییە، بەڵام پاشاكەی یەكێكە لە ملیاردێر و هەرە دەوڵەمەندەكانی جیهان و لە ریزبەندیدا پێش میری قەتەریش كەوتووە و تەنیا سامانی شەخسیی خۆی جگە لە براو كەسانی دیكەی بنەماڵەكەی، سێ ئەوەندی سامانی میری قەتەر دەبێت. هاوكێشەكەش ئاسانە، لەڕاستیدا سەراپای مەغریب لە موڵكایەتیەكی شەخسی پاشا و بنەماڵەكەی زیاتر چیدی نییە كە نەك هەر دەسەڵات و خاك، بەڵكو شادەماری ئابووریی وڵاتیشی كردووەتە موڵكی خۆی. پاشا خاوەنی (كۆمپانیای نیشتمانیی وەبەرهێنانە) كە گرووپێكی فرە لقە لە سەرتاپای وڵاتدا و هەموو جووڵەیەكی ئابووریی ئەو وڵاتەی مۆنۆپۆل كردووە، هەر لە بازرگانیی شمەك و بنیاتنان و خانووبەرەو گەشتیاری و تەلەفۆنەوە تا دەگاتە بانكەكان و بازاڕی دراو.
ئەوەی لە مەغریبدا روودەدات، نموونەیەكە لە هەموو بەشەكانی دیكەی ئەم جیهانی عەرەبی و رۆژهەڵاتی ناوەڕاستی نزیك و دوورەدا دووبارە دەبێتەوە، هەموو خەڵكە هاڕدراوەكان ململانێیەك لەسەر ژیان نەك لەسەر دەسەڵات وەكو چەمكی سیاسی و حوكم لەگەڵ دەسەڵات دەكەن. مرۆگەلێكی هەژار تەنها داوایان لە دەسەڵات دابینكردنی ژیانێكی سادە و كەمترین بەشی خۆیانە لە سامان و خێری نیشتمانێك كە هی هەموویانە نەك تەنها موڵكی پاشا و سەرۆك و سەركردەی حیزبەكان، لە بەرامبەریشدا دەسەڵات لە پشتی ئامرازی حوكمی سیاسییەوە سەرتاپای نیشتمانی بۆ دەوڵەمەندكردنی خۆی مۆنۆپۆل كردووە و لە خەیاڵێكدا دەژی كە سامان و دەوڵەمەندبوون پاراستنی پایەكانی مانەوەو دەسەڵاتی زامن دەكات، بۆیە ئامادە نییە كەمێك لەم خۆشگوزەرانییە لەگەڵ رەعیەتەكەی خۆیدا دابەش بكات.
لەوانەیە هاوكێشەكە لەوە ئاسانتریش بێت. لە پشتی یاخیبوون و شۆڕشەوە ململانێیەك هەیە بۆ دابەشكردنی پارەو سامان و خێر و بێر، ئەم دابەشكردنە لەناو سیستەمە رۆژئاوایی و دیموكراسیەكاندا بە جۆرێك رێكخراوە كە سەرباری ناعەدالەتی و ناهاوتایی لە دابەشكردندا، بەڵام چ نەبێت لەو سیستەمە سەرمایەداریانەدا جۆرێك ركێفی وەحشیبوونی سەرمایەدار (بە پێناسەی ماركس) كراوە كە لە پاڵ ملیاردێرەكاندا ئاستی سەرەكیی ژیان و گوزەران بۆ هەموو كەسێكیش دابین بكرێت لە (كار، داهاتێكی مانگانە و شوێنی ژیان).
بەڵام لەم جیهانە فەرامۆشكراو و بێ یاسا و سیستەمانەدا، توێژێك هەموو ملیارەكان و هەموو خۆشییەكانی لایەو لێشاوێكیش لە خەڵكی هاڕدراو لێی بێبەشن. ئەم هاوكێشەیەش ئاسانە. بێبەشەكان تەنها ژیانێكی سادەیان دەوێت، ئەوان بە دیكتاتۆرەكانیش رازین، تەماعیان نەكردووەتە دەسەڵاتیان، بەوەش رازین كە تا دێت ملیارەكانیان بخەنە سەر یەك، بەڵام لە بەرامبەردا تەنیا بەشی ژیانێكی سادەی رۆژانە بۆ ئەمان جێبهێڵن، ئەوە هاوكێشەكەیە كە پاشاكان، سەرۆكەكان، سەركردە سیاسییەكان، دانیشتووی گەڕەكی فیرعەونەكان و گردەكان لێی تێدەگەن، بەڵام بەو ناهاوتاییە كەمەش رازی نابن كە دڵۆپێك لە دەریای ملیارەكانی خۆیان بۆ ئەو زۆرینەی هەرە زۆرە جێبهێڵن. ئەو زۆرینەیەی ژیان دروست دەكەن و هەر ئەوانیش دەتوانن سەرلەبەری تێكبدەن و بیڕووخێنن، بە كۆشكی سەركردەو فیرعەونەكان و هەموو گردەكانی دەسەڵاتیشەوە.
* حەریرە، شۆربایەكە لە نۆكی هاڕدراو و بەهارات، خواردنی سەرەكیی هەژارانی مەغریبە.
کۆمێنتەکان
وەک میوان کۆمێنتێك بنووسە یان وەرە ژوورەوە و ههموو خزمەتگوزارییەکان بهكاربێنه
کۆمێنتێک دابنێ