سەركێشی نوێی مالیكی لە پارێزگای ئەنبار بەشێكە لە داینەمیكی نوێ لە رۆژهەڵاتی نێوەڕاست، نەخشەیەكی نوێ كە سنوورەكانی عێراق تێدەپەڕێنێ. سەركێشییەكەی مالیكی دووبارە داینەمیكەكانی ململانێی سونە و شیعە لە رۆژهەڵاتی نێوەڕاست و چەندین زاراوەی سیاسی و راستی پێناسە دەكاتەوە هەروەها خاسیەتە نوێیەكانی ناوچەكە.
وەك شتەكان دیارن، مالیكی و ئەسەد لە دژی سووننەكانی عێراق و سووریا لە شەڕدان، چ وەك خەڵك چ وەك رێكخراو، تیرۆرست بن یان نا. لە شەڕی دژ بە سووننە، هەردووكیان هەمان مەنتق دەگرنەبەر و هەردووكیشیان توانیویانە سووننەكان بخەنە ژێر كۆنتڕۆڵی رێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام، كە دەڵێت لە عێراق و لە سووریا هەمان شەڕ دەكات و توانیویانە سووننەكان لە دژی هەردوو رژێمەكە یەكبخەن.
هەرچەند ئەم سەركێشییەی مالیكی بەزۆری بۆ ئەوەیە كە پێگەیەكی بەهێزتر بەدەستبهێنێت لە هەڵبژاردنی داهاتوودا و وەك پارێزەری شیعە خۆی دەردەخات، بەڵام دواتر تووشی كێشەیەكی نێوخۆیی گەورەتری شیعەكان دەبێتەوە. هەڵسوكەوتەكەی قەناعەت بە سووننەی عێراق دەكات كە ئەو یان حوكمی شیعە بە گشتی بەهیچ شێوەیەك هاوبەشی ئەوان نییە و هەلی بنیاتنانی هەر جۆرە زەمینەیەكی سیاسی یان ئەمنی هاوبەش لەنێوان كۆمەڵگای شیعی و سووننی كەمتر دەكاتەوە لە عێراق هەروەها لە سووریاش.
بەرچاوترین سیناریۆ بۆ سووننەی هەردوو وڵات ئەوەیە كە بەرە بەرە لە یەك پێكهاتەدا كۆببنەوە ئەویش بە خاسیەتێكی ئیسلامییەوە، كە دژ بە شیعە لە شەڕدایە و لەلایەن توندڕەووەكانەوە حوكم دەكرێن تا كاتێكی نادیار.
پێدەچێ ئەمە خواستێكی سروشتی ئەو وڵاتانە بێت كە بەهاری عەرەبی گرتوونییەوە، زۆر لە وڵاتانی رۆژهەڵاتی نێوەڕاست پێدەچێ هێشتا پێویستیان بە شێوەگرتنی واقیعی نوێ و ناسنامەی نوێ و هاوپەیمانێتی نوێ هەبێت. روونە كە شەڕكردن یەكێكە لە رێگاكانی ئەو كارە لەو ناوچانەدا.
كەم كەس جیاواز لەو مەسەلانە دەڕوانن و لەچاوی سەرۆكەوە لە كێشەكان دەڕوانن. كێشەی عەرەبی سووننە لە عێراق بە روونی سیاسییە و پێویستی بە سەركردەیەكی راستەقینە هەیە كە بتوانێ رێگا بە هەموو ئاراستەكاندا واڵا بكات. بەڵام مالیكی سوورە لەسەر ئەوەی دەتوانێ بەهێز كێشەكە چارەسەر بكات. بەهەمانشێوە گروپی تیرۆرستی (دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام) كە بووەتە نوێنەری سووننەكان، بەهۆی مالیكییەوە ئەو گروپەش سوورە لەسەر ئەوەی دەتوانێ بە زەبری هێز كۆنتڕۆڵی ناوچە سووننینشینەكان بكات.
ئەگەر كەمێك لەولای ململانێی شیعە و سووننە بڕوانین، دەبینین قەوارەیەكی دیكە روو لەدەركەوتنە، قەوارەیەكی كوردی كە بە عێراق و سووریادا بڵاوبووەتەوە. پێدەچێ تەنیا پەیوەندی بە كاتەوە هەبێت بۆ ئەوەی كێشەی كورد لە توركیا و ئێرانیش بخرێتە سەر مێزەكە.
بەكورتی ئەو كوردستان، سوونستان و شیعستانەی لە عێراق باسیان لێوەدەكرا، ئێستا سنوورەكانی عێراق تێدەپەڕێنن. بەڵام قۆناخی دووەم ئەو داینامیكە نێوخۆییەیە كە كێ پێشەوایی ئەم “ستانان”انە دەكات.
لە شیعستان، ئێران دەستی باڵاترە، بەڵام ئەوە نەزانراوە كە كێ دەیباتەوە لەنێوان كارەكتەرە بچووكەكانی وەكو مالیكی و ركابەرەكانی لە هەڵبژاردندا.
لە سونستان (دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام) چەندین ركابەری لۆكاڵی دەبێت و دەبێ چاوەڕێ بین ئاخۆ لە كۆتاییدا كامیان دەیباتەوە.
لە كوردستان، تەنیا پێویستی بەكاتە تاوەكو ئۆجەلان ئازاد بكرێ و تێكەڵكێشی سیاسی ئەو ناوچانە بەهێزتر بێ و ركابەری لەپێناو سەركردایەتیدا بە راستی دەستپێبكەن لەگەڵ سەركردەی دیفاكتۆی ئێستا كە مەسعود بارزانییە.
کۆمێنتەکان
وەک میوان کۆمێنتێك بنووسە یان وەرە ژوورەوە و ههموو خزمەتگوزارییەکان بهكاربێنه
کۆمێنتێک دابنێ