گشتپرسیی كوردستانی باشوور ئیلزامی نییە، واتە تەنیا دەربڕینی رای خەڵكی باشوورە لەسەر چارەنووسیان، بەڵام بەغدا داوا دەكات گشتپرسییەكە هەڵوەشێتەوە. هەڵوەشاندنەوەی گشتپرسی یاخود ئیلغاكردنی وەكو تەكنیكیش ئەستەمە، بەڵام دەسەڵاتدارانی بەغدا، ئەنقەرە و تەهران هەر پێداگری لەسەر دەكەن. ئەگەر گشتپرسی ئیلزامی بووایە، هەڵوەشاندنەوەی ئەنجامەكەشی بە شێوەیەكی یاسایی دەكرا، بەڵام چونكە تەنیا دەورێكی راوێژكاری هەیە، وا دیارە مەبەستی سەرەكی ئەم دەوڵەتانە هەر تێكشكاندنی ئیرادەی خەڵكی كوردە بەگشتی و خەڵكی باشووری كوردستان بەتایبەتی. لەگەڵ ئەوەش هەوڵەكەیان بە ئاراستەی بێبەهاكردنی شكۆی مەعنەویی گەلی كوردە كە سەرەڕای فشارێكی زۆری جیهانی، داوای ئازادی و سەربەخۆیی كرد. بۆ یەكەمجار گەلی كورد، دوور لە وەلائە حیزبی و ناوچەییەكان دەنگیان بە سەربەخۆیی دا. ئەنجامی گشتپرسی پێماندەڵێت كە گەلی كورد سەربەخۆیی بۆ خۆی وەكو ئامانجێكی ستراتیژیك هەڵدەسەنگێنێ و هیچ كاتێك لە دڵەوە رازی بە سەروەرییەكی سنووردار لە چوارچێوەی ئۆتۆنۆمی و فیدراڵیدا نەبووە. ئەوەی دەوڵەتانی داگیركەری تووشی دڵەڕاوكێ كردووە، هەر دەربڕینی ئەم دەنگە بۆ رای گشتیی جیهانە.
بە جاڕدانی ئەم دەنگە، گەلی كورد پێناسەی نەتەوەبوونی لە ئاستی جیهانیدا سەلماند و بووە خاوەنی كەسایەتییەكی نێونەتەوەیی بە شوناسێكی یەكگرتوو. حكومەتی هەرێمیش ناتوانێت دەربڕینی ئەم شوناسە ئیلغا بكات. كەواتە هەوڵی دەوڵەتە كۆڵۆنیالەكان تەنیا سووكایەتی بە ئیرادەی گەلی كوردە، هەوڵێك كە لە سەدەی رابردوودا توخمی سیاسەتیان بووە لەمەڕ گەلەكەمان.
دۆكترینی ناسیۆنالیزمی كورد ماف، مرۆڤایەتی و دیموكراسییە
زۆر لە تیۆریزانەكانی بواری ناسیۆنالیزم رەخنە لە ناسیۆنالیزمی كوردی دەگرن كە دۆكترین یاخود مەزهەبێكی ناسیۆنالیستیی پێناسەكراوی نییە. ئەویترێكی بۆ خۆی دروست نەكردووە. سنوورە نەتەوەییەكانی دەستنیشان نەكردووە و تەنانەت لەسەر خاكی خۆی تێكۆشاوە. بە بەراورد لەگەڵ عرووبە، ناسیۆنالیزمی مێژووگەرای فارس، تورانیزمی تورك كە كاراكتەرێكی نەژادپەرستانەیان هەیە، ناسیۆنالیزمی كورد لە گوتاری سیاسی خۆیدا بە دەگمەن لەسەر دژایەتی فارس و عەرەب و تورك خۆی پێناسە كردووە. زیاتر هەوڵی داوە گوتاری مافخوازیی خۆی بە جیهان بناسێنێ و رەخنەی هەبووە لە دەوڵەتە داگیركەرەكان. لە پراكتیكیشدا هیچ كاتێك نەبووە بە هەڕەشە بەسەر گەلانی دەوڵەتە كۆڵۆنیالەكانەوە. كورد لە بەغدا، تاران یاخود ئەنقەرە بۆمبی لەناو خەڵكی سیڤیلدا نەتەقاندووە. خەڵكی سیڤیلی تورك و عەرەب و فارس هیچ كاتێك نەبووەتە ئامانجی سەربازیی بزووتنەوە كوردییەكان. خاڵێكی تریش ئەوە بووە كە هیچكات لە دەرەوەی جۆگرافیای خۆی خەباتی چەكداری و تەنانەت سیاسی نەكردووە. ئەمە دەتوانێت وەكوو خاڵێكی لاوازی تەڤگەری رزگاریی كورد لە قەڵەم بدرێت، بەڵام لە هەمان كاتدا دەربڕی حەقخوازی و ئازادیخوازیی بزووتنەوەكەیان بووە.
مێژووی نەتەوەكان پێمان دەڵێت كە ئازادی و سەربەخۆیی هەریەكن و گەل و نیشتمان بە یەكەوە پێناسە دەكرێن و ئەمانە لەگەڵ مرۆڤایەتی بەردی بناغەی نەتەوەیەك دادەنێن. ئەم چەمكانە بۆ هەر نەتەوەیەك گەردوونین. گەلی كورد بە گشتپرسی موژدەی پێشكەوتنی بەها ئەخلاقییەكانی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و دونیادا داوە.
لە ئاستی نێوخۆییدا گشتپرسی پرۆتۆ-تایپی هاووڵاتی كوردستانی ئافراندووە كە ئامادە نییە ببێتە رەعیە و بەندەی هیچ هێزێكی بیانی و لە هەمان كاتدا لەمەڕ نەتەوە و نیشتمانەكەی هەستی بەرپرسیارێتی دەكات و ئامادەیە بۆ سەربەخۆیی و نەتەوایەتی خۆی قوربانی بدات. گشتپرسی هەروەها بۆ جیهانی سەلـماند كە كورد باوەڕی بە ئاشتیی دیموكراتیانە هەیە. ناسیۆنالیزمی حەقخوازانەی كورد كەوتووەتە بەرامبەر چەند ناسیۆنالیزمێكی فراوانخواز كە لە بنەڕەتدا كرۆكێكی نەژادپەرەستانەیان هەیە.
ناسیۆنالیزمە فراوانخوازەكانی ناوچە
بەپێی باوەڕ و گوتاری ناسیۆنالیستە تورك، عەرەب و فارسەكان، ئەوان گەلانی خاوەن مێژوو و شارستانیەتی كۆنن، بۆیە مافێكی سروشتییان بۆ خاك و دەوڵەتی خۆیی هەیە، لە بەرامبەردا دەبێت گەلانی وەكوو كورد موتیعی سوڵتە و دەسەڵاتی دیرۆكی و باوەڕی ئەوان بن. بۆیە بۆ زۆربەی رەوتە سیاسییەكانی عێراق رەوایە ئەوان حوكمڕانی بەسەر هەموو گەلانی عێراقدا بكەن، هەرچەندە باسی دیموكراسی و مافە مرۆڤیەكانی كورد بكەن. واتە سەروەری بۆ ئەوان پاوان كراوە و لە چوارچێوەی ئەو سەروەرییەدا دان بە مافی كورددا بنێن. ئەمە ناكۆكیی چەمكە، چونكە مافی مرۆڤ تەنیا لە قاڵبی هاووڵاتیبووندا دابین دەكرێت و هاووڵاتیبوونیش تەنیا بە سەروەریی خۆیی بەدی دێت. حوكمڕانانی بەغدا سەروەری لە قاڵبی ئەتنی عەرەب لە مەركەزەوە پێناسە دەكەن و دەركێكی تریان لە هاووڵاتێنی و سەروەری نییە. ئەم تێگەیشتنە درزی كردووەتە ناو تانوپۆی كۆمەڵگای عەرەبی عێراق، بەتایبەت بە پێناسە شیعەگەراكەی بووە بەشێك لە سایكۆلۆژیای كۆمەڵگای عەرەبی عێراق.
ناسیۆنالیزمێكی نوێی عێراقی
مەزهەبی شیعە ئێستا بووە بە بەشێكی پێناسەی ناسیۆنالیزمی عێراقی. ئەم دیاردە وەكوو هەموو دیاردەی ئایینی رەها و جیهانبینیەكەی لە ئاسۆیەكی بەرتەسكی رەش و سپیی چاك و خراپدا شكلَ دەگرێتەوە. هەموو بۆچوونەكانی لە پێناوی بەرحەقبوونی خۆیەوە دیار دەبێت و هیچ دەرفەتێك بۆ دەربڕینی ناسنامە و هزری جیاواز نامێنێتەوە. بێجگە لە دیموكراسی ئەم بۆچوونە موتڵەقەی ئایینی ناتوانێت، یان لە زەرفیەتیدا نییە بتوانێ هەستی ئەمپاتی/ هاودەردی لەگەڵ ئەویتردا بكات.
ئەمپاتی بەردی بناغەی كۆمەڵگایەكی هارمۆنیكە، لە باوەڕی ئایینی- قەومیدا ئەوی لەسەر باوەڕ و هزری تۆ نەبێت ناحەقە. بۆ ئەوەی رۆژێك لە رۆژان كۆمەڵگای عەرەبی عێراق بتوانێ هەستی ئەمپاتی لەمەڕ كورد هەبێت، دەبێ وەرچەرخانێكی بنەڕەتی لە بەها ئایینیەكان و سایكۆلۆژیای كۆمەڵایەتیدا بێتە ئارا. دەبێت ناوەندی شیكردنەوەی جیهانی نە خۆ، بەڵكو بەپێی پارامێتری ئەخلاقی مرۆڤایەتی بێت و بتوانێ خۆی دانێتە جێی كورد. بۆیە دەبێت ئەم پرسانە لە خۆمان و لەوان بكەین:
- ئایا عەرەبێكی شیعەی مامناوەند لە حاڵی دەروونیی كوردێك تێدەگات؟
- ئایا دەتوانێ وەكوو كوردێك هەست بكات؟
- دەتوانێ خۆی لە شوێنی كورد وێنا بكات؟
- دەتوانێ بیری لێ بكاتەوە گەلۆ كوردێك چۆن بیر لە خۆی و جێگەی لەم دونیایەدا دەكاتەوە؟
- ئایا ئەو عەرەبە دەتوانێ لە كاتی شاهیدبوونی لەسەر ئێشی كورد هەست بە خەم و پەرۆشی بكات؟
- خەم و پەرۆشیی كورد بۆ عەرەبی شیعەی بەغدا مایەی پەژارەیە یان خۆشی؟
بەپێویستی دەبینم دیسان چەند پرسیارێك بكەم. ئایا ناسیۆنالیزمی كوردیش وەكوو ئەوان بیر دەكەنەوە؟ ئایا كورد دڵی خۆش دەبێت بە ناخۆشیی عەرەب؟ لەبیرمان نەچێت، كاتێك پێشمەرگەی كورد سەربازی فارس، تورك، عەرەبیان بە ئەسیری دەگرت، قووتی دەمی خۆیان دەدا بە ئەوان و خۆیان برسی دەمان. ئەمە ئەو هەستەیە كە وەكوو ئەمپاتی پێناسە كراوە. ناسیۆنالیزمی كورد چاوی ئەمپاتیی كورد، هەستە ئەمپاتیەكانی كوردی كوێر نەكردووە، چونكە ناسیۆنالیزمێكی حەقخواز بووە. بەڵام ئایا ناسیۆنالیزمە عەرەب، فارس و توركییەكان حەقخوازن؟
لێرەدا دەبێت كورد خۆی ئامادەی شەڕێكی نابەرابەر لە بەرامبەر ناسیۆنالیزمە پەلهاوێژەكانی ناوچە بكەن، بیركردنەوە لەوەی كە سەردەمدارانی بەغدا، ئەنقەرە و تاران رۆژێك لە رۆژان لەگەڵ كورد تەبا دەبن، خۆهەڵخەڵەتاندنێكی كوشندەیە. ناسیۆنالیزمی عەرەب- شیعەی عێراق تەنیا ئەوكاتە لەگەڵ كورد ئاشتیانە رەفتار دەكات، ئەگەر لاواز بێت، ئەو دەققەیەی كە هەست بە باڵادەستبوونی هێز بكات، خۆی بۆ هێرش ئامادە دەكات.
کۆمێنتەکان
وەک میوان کۆمێنتێك بنووسە یان وەرە ژوورەوە و ههموو خزمەتگوزارییەکان بهكاربێنه
کۆمێنتێک دابنێ