لە 12 ساڵی رابردوودا حكومەتی هەرێمی كوردستان و حكومەتی عێراق لە كێشمەكێش و جەڕولحەبلدا بوون لەسەر كۆمەڵێ دۆسیەی سیاسی و ئابووری و ئەمنیی جێناكۆك، دیارترینیان دۆسیەكانی مادەی 140 و نەوتی هەرێم و بودجەی پێشمەرگەن، كە پاش سێ كابینەی حكومەتی ئێرە و ئەوێ وەك خۆیان ماونەتەوە. دیارە بەشی هەرەزۆری ئەو ماوەیەش لە هەرێمی كوردستان نێچیرڤان بارزانی و لە بەغداش كاندیدی حیزبی دەعوە (مالیكی + عەبادی) سەرۆكی حكومەت بووە، واتە ئەو دووە ئیتر قسەیەك نەماوە لەو كێشانەدا بەیەكەوە نەیانكردبێ، بەبێ ئاكام.
هەربۆیە ئەوەی عەبادی لەم دواییەدا لێرەو لەوێ دووپاتی دەكاتەوە كە ئەگەر هەرێم تەواوی نەوتەكەی رادەست بكا ئامادەیە مووچەی فەرمانبەرانی كوردستان بدات، جگە لە "بەباكردنی كای كۆن" و "پۆزلێدانێكی بۆش" و بۆشوەرگرتنی دەسەڵاتی هەرێم كە بەهۆی شكستی لە پێدانی مووچەی شایستەی مووچەخۆرانی لە دۆخێكی دژواردایە، هیچی دیكە نییە.
ئەو راگەیاندنە تەنیا قسەیەكی گشتییە، بەڵام وەك گوتراوە "شەیتان خۆی لە وردەكاریەكاندا حەشار داوە". دەسەڵاتدارانی هەرێمیش باش لەو پەیامە تێدەگەن، هەربۆیە ئەنجوومەنی وەزیران لە بەیاننامەیەكدا سەرباری هەڵدانەوەی بەشێك لەلاپەڕەی ناكۆكی و رێكنەكەوتنەكانی رابردووی نێوان هەردوولا، بەتەحەداوە ئامادەیی دەربڕی بۆئەوەی تەواوی نەوتی بەرهەمهاتووی كوردستان رادەستی بەغدا بكا بەو مەرجەی تەواوی مووچەی مووچەخۆرانی هەرێم دابین بكات.
بەبڕوای بەندە، نە عەبادی لەو گژبەری (تەحەدا)یەیدا جدییە و نە حكومەتی هەرێم لە گژبەریی رادەستكردنی بەرهەمی نەوتدا، چونكە لە وردەكاریدا ناكۆكیی قووڵ و لەمێژینەیان هەیە و هەریەك لە روانگەیەكەوە بۆ دۆسیەی مووچەی فەرمانبەران و مووچەخۆران و پێشمەرگە دەڕوانن. عەبادی كە دەڵێ مووچەی فەرمانبەران دەدەم، مەبەستی ئەو ژمارەیەیە كە خۆی مەبەستێتی و باس لە نزیكەی 600 هەزار كەس دەكرێ، لەكاتێكدا هەرێم دەڵێ ئێمە ملیۆنێك و 400 هەزار مووچەخۆرمان هەیە. بەغدا 100 ملیار دینار بۆ پێشمەرگە بە شایستە دەزانێ، بەڵام هەرێم دەڵێ ئێمە زیاتر لە 300 ملیارمان بۆ پێشمەرگە پێویستە. ئەمە جگە لەوەی بەغدا بەهیچ شێوەیەك ناچێتە ژێر مووچەی فەوتاوی ساڵانی 2014 و 2015.
هەروەها بەپێی ئەزموونی رێككەوتنە شكستخواردووەكەی 2014ی هەردوولایش كە بەغدا لە پابەندبوون بە ناردنی 17%ی بودجەی هەرێم پاشگەز بووەوە و رایگەیاند بەئەندازەی فرۆشی نەوتی هەرێم لەلایەن بەغداوە، پارەی بۆ دەنێرێ نەك بە ئەندازەی پێویستی و شایستەیی هەرێم، دەشێ لەباری رادەستكردنی نەوتی هەرێمیشدا دیسان بڵێ "بەئەندازەی بەهای فرۆشراوی نەوتەكەتان پارەتان بۆ دەنێرم"، كە ئەوە لەم شكانەی نرخی نەوتدا ناتوانێ مووچەی مووچەخۆرانی كوردستان دابین بكات.
لە سەروو هەموو ئەوانەوە -وەك لە بەیاننامەكەی ئەنجوومەنی وەزیرانی هەرێمیشدا ئاماژەی پێدراوە- هەرێم پێی وانییە بەغدا لەم كاتەدا پارەی پێویستی هەبێ نەك بۆ خەرجكردنی مووچەی مووچەخۆرانی ئێرە، بەڵكو بۆ دابینكردنی مووچەی مووچەخۆرانی خۆیشی، چونكە –وەك لە بەیاننامەكەدا هاتووە- بەغدا مانگانە زیاتر لە چوار ترلیۆن دینار دەداتە مووچەخۆرانی لەكاتێكدا داهاتی مانگانەی لە دوو ترلیۆن كەمترە. باقیەكەی بە یەدەگی بانكی ناوەندی پڕدەكاتەوە.
نەك هەر ئێستا، بگرە نێچیرڤان بارزانی لە سەرەتای 2015دا لە كۆنگرەیەكی رۆژنامەوانیدا راشكاوانە گوتی "كێشەی حكومەتی عێراقی ئەوەیە پارەی نییە، موفلیسە". ئەگەر ئەوكات كە نرخی نەوت لە سەرووی 50 دۆلارەوە بوو، هەروەها هێشتا خەرجی شەڕەكانی گرتنەوەی تكریت و ئەنباریشی نەكردبوو، موفلیس بووبێ، بەدڵنیاییەوە لە شوباتی 2016 پاش نەزیفی خەرجیی ئەو شەڕانە و شەڕی پێشبینیكراوی گرتنەوەی مووسڵ و دابەزینی نرخی نەوت بۆ نزیكی 30 دۆلار، دەبێتە ئەفلەس موفلیس!.
واتە هەرێمی كوردستان گژبەریەكەی عەبادی تەنها بە بڵقێكی ئیعلامی و "شەماتە" بە دۆخی ئابووریی شپرزەی هەرێم دەبینێ نە زیاتر، ئەگینا كورد گوتەنی "كەچەڵ حەكیم بێ دەرمانی سەری خۆی دەكا". عەبادیش بێمنەتانە ئەو گژبەرییە دەكا، چونكە دەزانێ بڕیاری رادەستكردنەوەی دۆسیەی فرۆشتنی نەوت كە نزیكی 10 ساڵە دەسەڵاتدارانی هەرێم شەڕ بۆ دەرهێنانی لە دەستی بەغدا دەكەن، پاشەكشە و شكستێكی سیاسیی كەمەرشكێن دەبێ بۆیان، تەنانەت ئەگەر گەرەنتی بدات مووچەی ملیۆن و چوار سەد هەزار مووچەخۆرەكەیشی بدا، بیانوویەك بۆ خۆ لێ راپسكاندنی دەدۆزنەوە و نایكەن، چونكە كورد دەمێكە گوتوویەتی "سواربوون عەیبێكە و دابەزین دوو عەیب"!.
راستیەكەیشی هەر وایە، هەر ئەم سەرۆكی حكومەتەی ئێستای هەرێمی كوردستان یەك دوو ساڵ لەمەوبەر گوتی "یاسای بودجە قانونی عقوباتە بۆ هەرێم" و جەختی كرد "ئێمە ئامادەین عێراق لە لیژنەی چاودێریكردنی فرۆشتنی نەوتی هەرێمدا بێ، بەڵام مەحاڵە جارێكی تر سەرپەرشتی فرۆشتنی نەوتەكە بدەینەوە بەغدا". هەروەها یەكێك لەو پاساوانەی حكومەتی هەرێم و وەزیری سامانە سروشتیەكان (ئاشتی هەورامی) لە 2007ەوە بەبەردەوامی وەك پاساوێك بۆ پەنابردنی هەرێم بۆ ئیمزاكردنی گرێبەستی دەرهێنانی نەوت لەگەڵ كۆمپانیا جیهانییەكان دووپاتیان دەكردەوە، ئەوە بوو كە وەزارەتی نەوتی عێراق (بەتایبەت لە سەردەمی حوسێن شەرهستانیدا) شكستی هێناوە لە زیادكردنی بەرهەمی خۆی لەكاتێكدا هەرێم بەرەو ئەوە دەچێ بەرهەمی رۆژانەی بگەیەنێتە یەك ملیۆن بەرمیل لە رۆژێكدا و بەو هۆیەشەوە دەتوانن ژێرخان و دۆخی ئابووریی كوردستان ببووژێننەوە. لە بارێكی وادا "دابەزین" نەك دوو عەیب، سەد جار عەیبەیە!
بەڵام (با بە پێچەوانەی ویستی كەشتیەكەی هەرێم هەڵیكرد)، بڕینی بودجە و مووچەی هەرێم لەلایەن بەغداوە و دابەزینی دراماتیكیی نرخی نەوت، بەتایبەت لە نیوەی دووەمی ساڵی 2015 لەلایەك و ناشەفافیەتی دۆسیەی فرۆشتنی نەوتەكە و داهاتەكەی، سەرباری جەختكردنی بەرپرسانی لە شەفافبوونی، وایكرد هەرێم نەك نەبێتە ئیمارەتی دوبەی لەنێو ئیمارەتە یەكگرتووەكانی عێراق، بگرە ببێتە ئیمارەتە بازاڕ سست و خەڵكە باخەڵخاڵی و خەملێنیشتووەكەی عێراق، كە عەبادی بەو شپرزەییەی مەملەكەتەكەی خۆیەوە، پۆزی بەسەردا لێبدات!
کۆمێنتەکان
وەک میوان کۆمێنتێك بنووسە یان وەرە ژوورەوە و ههموو خزمەتگوزارییەکان بهكاربێنه
کۆمێنتێک دابنێ