پەتای موسڵمانبوون

ماوەیەكە ناوەندە میدیاییەكانی كوردستان هەواڵی موسڵمانبوونی كەسانی تاك و تەرا بڵاودەكەنەوە. لێرەدا هەوڵدەدەم مەغزاكانی ئاڵوودەبوون بە هەواڵی لەو جۆرە لەڕووی رۆژنامەوانی و سایكۆلۆجیای دەستەجەمعییەوە هەڵبسەنگێنم.

یەكێك لە پێگە سەرەكییەكانی هەواڵ بریتییە لە وەڵامی پرسیاری: ئایا ئەم هەواڵە بۆچی گرنگە؟ هەواڵی موسڵمانبوونی كچێكی نەرویجی، یان بەریتانی، یاخود دەرهێنەرێكی هۆڵەندی و فڵان و فیسار چ بەهایەكیان هەیە وەكو هەواڵ؟

ئەگەر ئەو كچە نەرویجییە (یان بەریتانییە) یەكەم كچ بێت لە مێژووی مرۆڤایەتیدا بووبێت بە موسڵمان، ئەوا هەواڵەكە بەهای هەیە. ئەگەر ئەو كچە یەكەم كچە لەكاتی شوكردنی بە كوڕێكی كورد (یان زەماوەندی كوڕێكی ناموسڵمان لەگەڵ كچێكی موسڵمان) هاتبێتە سەر ئاینی ئیسلام، ئەوا هەواڵەكە گرنگە و دەهێنێت ئاگاداری بین.

بەڵام چەندین ناموسڵمان دەبن بە موسڵمان و چەندین موسڵمانیش واز لە ئاینەكەیان دەهێنن و دەبنە بێ ئاین یان دەچنە سەر ئاینی دیكە. ئاخۆ ئەم ئاڵوودەبوونەی میدیای كوردی بە بڵاوكردنەوەی هەواڵی ئەم كچ و كوڕە تازە موسڵمانبووانە لەكوێوە سەرچاوەی گرتووە؟

ئایا موسڵمانبوون لەم سەردەمەدا جێگەی ناسنامەی نەتەوایەتی گرتووەتەوە؟ واتە موسڵمانبوون لە كوردبوون لە پێشترە؟ ئەگەر ئەم گۆڕانە بەو جۆرە و بەو قووڵییە روویدابێت، پێویستە توێژینەوەی جددی و قسەی زۆری لەسەر بكرێت. گۆڕانێكی لەو جۆرە لەڕووی ناسنامەوە لە نەتەوەوە بۆ ئاین مەغزای زۆر قووڵی هەیە و كاردانەوەی گەورەی دەبێت لەسەر پرسی نەتەوەیی كورد و ناسنامەی كوردبوون لە كوردستان و لە دنیادا.

هاووڵاتیانی كوردستان چەندین سەدەیە ئاینی ئیسلام پێڕەودەكەن، بەڵام هەمیشە ئاین ناسنامەیەكی لاوەكی بووە و ناسنامەی نەتەوایەتی گەورەتر و دیارتربووە. بەڵام لە دوو دەیەی رابردوودا دوو گۆڕانكاری گەورە روویاندا: هەڵكشانی ئیسلامی سیاسی و كۆچی بەرفراوانی كورد بۆ تاراوگە و جێگیربوونی خێزانەكان لە وڵاتانی خۆرئاوا. ئەوەی یەكەمیان ئاشكرایە، بەڵام پێویستە قسە لەسەر ئەوەی دووەمیان بكەین. 

مەیلی بەناسنامەكردنی ئیسلام بەتەنها مەیلێكی كوردی نییە، بەڵكو زۆربەی نەتەوە موسڵمانەكانی دیكەش دەگرێتەوە. لەبەر زیادبوونی ژمارەی كۆچبەرانی موسڵمان بۆ وڵاتانی ناموسڵمان لە 20 ساڵی رابردوودا و لە ئەنجامی سیاسەتە شكستخواردووەكانی ئەوروپا بەرامبەر بە كۆچبەران كە بە سیاسەتی فرەكەلتوری (multiculturalism) ناسراوە، ئەمانە وایانكردووە كۆچبەرە نوێیەكان لە ناوەندی تایبەتی نیشتەجێبووندا كۆببنەوە و تێكەڵ بە كەلتور و سیستەمی ئابووری و كۆمەڵایەتی وڵاتە پەنابۆبراوەكان نەبن و لە زۆربەی وڵاتان، كۆچبەرە موسڵمانەكان لە دەوری یەكتر كۆببنەوە. تاقە ناسنامەیەكیش كە پێكەوەیان ببەستێت ئاینی ئیسلامە.

بەناسنامەكردنی ئیسلام لە ئەنجامی لاوازیی ئەو گرووپە نەتەوەییانەوە سەرچاوەی گرتووە كە نە توانای تێكەڵبوونیان هەیە بە كەلتوری وڵاتی دووەم، نە ئەو وڵاتانەش چیتر قبوڵیان دەكەن. ئەمەش وایكردووە كاردانەوەیەكی سایكۆلۆجی-كۆمەڵایەتی دروستبكات و لە دەوری یەكتر كۆببنەوە و گرووپی ئاینی پێكبهێنن. نموونەی مزگەوت وەك ناوەندی كۆمەڵایەتیی سیاسی ئاماژەیەكی دیار و سەرەكی ئەو كۆچبەرانەیە لە وڵاتانی خۆرئاوا. بەهێزبوونی ناسنامەی موسڵمانبوونیش بۆ بەرەنگاربوونەوەی هەژموونی كەلتوری وڵاتانی پەنابۆبراو (كە زۆرینەیان هەڵگری كەلتور و ئاینی مەسیحین) وایكردووە كوردیش وەك ئەوان زیاتر موسڵماناوی ببێت (ئەم زاراوەیە داڕشتەی خۆمە و وەسفێكە بۆ مەیلی پابەندبوون بە ئیسلامەوە لەودیو مەرامەكانی باوەڕەوە).

ئەم مەیلە دەروونییە جارێكی دیكە گواستراوەتەوە بۆ كوردستان و ئاوێتەی كاریگەریی ئیسلامی سیاسی بووە. بێتوانایی میدیاكاران لە بێلایەنبوونیان لە ئاین و تەرزە سیاسییەكان و لەئەنجامی هەڵەی ستراتیژی ئەو پارتانەی كە سەر بە ئیسلامی سیاسیش نین و وادەزانن بە زیادڕۆیی لە پێشاندانی ئیسلامبوونی خۆیان دەتوانن بەڕەی خاوەندارێتی ئیسلام لەژێر پێی هێزە ئیسلامییەكان دەربهێنن، ئەم مەیلە زیاتر بەهێز بووە.

عادل باخەوان، توێژەر لە بواری ئیسلامیزمدا بە وردی زاڵبوونی بیری ئیسلامی بەسەر هزری كۆمەڵایەتیدا دەستنیشانكردووە كاتێك دەڵێت پارتە ئیسلامییەكان سەركەتوو نەبوون لە گرتنەدەستی دەسەڵات، بەڵام سەركەوتووبوون لە بە ئیسلامیكردنی كۆمەڵ.

ئەوەی جێگەی سەرنج و مەترسییە، ئەوەیە كە تاكی كورد هەموو دەستكەوت و هەستكردنێكی بەبوون و بەهای خۆی كورتبكاتەوە بۆ بەئیسلامبوونی كەسانی بێگانە. ئەم بچوكبوونەوەیەی ناسنامە و كورتكردنەوەی بۆ دیاردەی بچووك و هەندێك جار بێبەها، وایكردووە تاكی كورد پەنا بۆ هەموو شتێك بەرێت لەپێناوی هەستكردن بە بەها و گرنگیدان بە پێگەی خۆی.

هەواڵی بە موسڵمانبوونی كەسانی نەناسراو، بڕواهێنان بە درۆی شاخداری وەك دۆزینەوەی تیۆری زانستی كە تێكڕای فیزیا دەگۆڕێت، ئاڵوودەبوون بە گۆرانیبێژێك كە دەبێتە رزگاركەری میللەتی كورد و.. هتد.

ئەم دیاردەیە روو لە زیادبوونە و مەترسی گەورەی هەیە لەسەر ناسنامەی نەتەوە و تاكی كورد.