رۆژی چوارشەممە 22ی ئاب یەكینەكانی پاراستنی گەل YPG بە چەكە قورسەكانیانەوە لە سەرێكانی كشانەوە، هەروەها رۆژی شەممە 24ی ئابیش یەكەم گرووپی یەكینەكانی پاراستنی گەل و هێزەكانی سوریای دیموكرات HSD لە گوندی عدوانییە ( 35 كیلۆمەتر لە رۆژئاوای سەرێكانی) كشانەوە كە ئەو ناوچەیە لەسنووری ئەو ناوچەیەدایە كە رێككەوتنی ئەمریكی –توركی بۆ دانانی میكانیزمی هاوبەش دەیگرێتەوە. دوای ئەوەش ئەم هێزانە بە چاودێری مەیدانیی ئەمریكی و چاودێری ئاسمانی هاوبەشی ئەمریكا-توركیا، خەندەقەكانیان پڕكردەوەو رێبەند و بەربەستە ئەمنییەكانیان لادا. رۆژی 25ی ئابیش هێزی ئەمریكی و توركی یەكەم دەوریەی وشكانی هاوبەشیان لە ناوچەی دیاریكراوی نێوان سەرێكانی و گرێسپی بە درێژایی 88 كیلۆمەتر و قوڵایی 5-14 كیلۆمەتر ئەنجامدا.
ئەم پێشكەوتنە مەیدانیانە لە رۆژهەڵاتی فورات هاوكاتە لەگەڵ پێشكەوتنی مەیدانیی لە ناوچەكانی باكووری حەماو باشووری ئیدلب كە ئەمانە بە چوارەم ناوچەی ئارامكردنەوە ناودەبرێت كە هەرسێ وڵاتی رووسیا-توركیا-ئێران لە دانوستاندن و رێككەوتنەكانی ئەستانا لەسەری رێككەوتوون. ئەگەر هێزەكانی سووریا كە لەلایەن هێزەكانی روسیاوە پشتگیری دەكرێن دەست بەسەر شاری خان شیخۆنی ستراتیژی بگرن لە باشووری ئیدلب (70 كیلۆمەتر) لەسەر رێگەی نێودەوڵەتی M5 ، كە شاری حەلەب بە حەماوە دەبەستێتەوە، ئەگەری فراوانكردنی ئەمە بۆ دەستبەسەرداگرتنی تەواوی ناوچەكانی دەوروبەری باكووری پارێزگای حەما هەیە، كە پێشتر لەژێر دەسەڵاتی هەیئەی تەحریری شام (بەرەی نوسرەی جاران) و هاوپەیمانەكانیان دابوو لە گرووپەكانی ئۆپۆزسیۆنی سووریا.
ئەم دوو پێشكەوتنە كە هاوكاتن، واقیعێكی نوێ بۆ قەیرانی سووریا بەگشتی و رۆژهەڵاتی فورات بەتایبەتی دروستدەكەن. هەندێك لە ئەنجامەكانیشیان بەیەكداچوون و پەیوەستن بەیەكترەوە.
لەسەر ئاستی رۆژهەڵاتی فورات:
ئەگەر لەنێوان ئەمریكاو توركیا رێككەوتن لەسەر میكانیزمی ئەمنی بكرێت ( كەئەمە ناولێنانی ئەمریكییە كە توركیا بە رێرەوی ئاشتی یان ناوچەی ئارام ناوی دەبات)، ئەمە دەبێتە هۆی رێگە گرتن لە هێرشی توركیا بۆ ناوچەكانی رۆژهەڵای فورات، لە هەمانكاتدا هەڵوێستی ئیدارەی خۆسەر و هێزە سەربازییەكانی سووریای دیموكرات (بەشە كوردییەكەی) لاواز دەكات. لەگەڵ دوورخستنەوەی یەكینەكانی پاراستنی گەل لە ناوچە سنوورییەكان، هەڵوێستیان لە بەرژەوەندی یەكە عەرەبییەكان لەناو هێزەكانی سووریای دیموكرات لاوازتر دەبێت كە ئێستا ژمارەیان لە زیادبووندایە و لەلایەن ئەمریكاوە باشتر چەكدار دەكرێن و زیاتر پشتیوانی هەندێك وڵاتی كەنداویش لەپێش هەمووشیانەوە سعودییەیان پێدەگات. هەروەها نەمانیان لە ناوچەكانی سنووری سووریا لەگەڵ توركیا، لە هەر دانوستانێكدا كە ئەگەر بكرێت لەگەڵیاندا( ئەگەر ئیدارەی خۆسەر بژاردەی رێككەوتنی لەگەڵ حكومەتی سووریا گرتەبەر) هەڵوێستیان بەرامبەر حكومەتی سووریا لاواز دەكات. بۆیە دەشێ ئیدارەی خۆسەر یاری بەو كارتە بكات بۆ هەندێك دەستكەوت لە حكوومەتی سووریا سەبارەت بە دەسەڵاتەكانی ئیدارەكەی.
لەلایەكی دیكەوە لێكتێگەیشتنی ئەمریكا-توركیا و، جەختكردنەوەی ئەمریكا لەسەر ئەوەی كە بەردەوام دەبێ لەسەر هاوكارییەكانی بۆ هێزەكانی سووریای دیموكرات و هەوڵە ئەمریكی و ئەوروپاییەكان لەپێناو بەرپاكردنی پرۆسەیەكی سیاسی كە ببێتە هۆی داڕشتنەوەی ئەو ئیدارەیەی لە رۆژهەڵاتی فورات هەیە، دەبێتە هۆی تەسككردنەوەی ئەو پەراوێزەی هەیە لەبەردەم حكومەتی سووریا كە جورئەتی نەدەكرد بەهۆی بوونی هێزەكانی نەمریكاوە پەلاماری رۆژهەڵاتی فورات بدات.
هەندێك زانیاری هەیە كە یەكێك لە بەندەكانی رێككەوتنی ئەمریكا-توركیا ئەوە لەخۆدەگرێت كە ئەمریكا پەیمانی داوە بەدەركردنی كادیرە غەیرە سوورییەكانی پارتی كرێكارانی كوردستان PKK لە رۆژئاوای كوردستان. ئەمریكا ئیدارەو فەرماندەی سەربازیی ئیدارەی خۆسەری ئاگادار كردووەتەوە لەو بڕیارە كە دەبێ ئەمساڵ (٢٠١٩) پابەندی ئەو بڕیارەبێت. هەروەها پڕۆژەی ئەمریكا-ئەورووپا هەیە بۆ گواستنەوەی ئەو ئیدارەیەی كە هەیە بۆ ئیدارەیەكی گشتگیر كە هەموو هێزە سیاسی و كۆمەڵایەتییەكان لەخۆبگرێت. ئەمەش دەبێتە هۆی كۆتایهێنان بە مۆنۆپۆڵی پارتی یەكێتی دیموكرات PYD لەسەر ئەم ئیدارەیە لەڕووی سیاسی و سەربازی و ئیدارییەوە. دەستپێشخەرییەكی فەرەنسی هەیە بۆ لەیەك نزیككردنەوەی لایەنە كوردییەكان لە هەمان چوارچێوەدا و بە رەزامەندی ئەمریكا.
ئەگەر بڕیاری دەركردنی كادیرە ناسوورییەكانی PKK جێبەجێبكرێت، دەكرێت رەنگدانەوەی ئەمنی لەسەر هەرێمی كوردستان هەبێت، بەتایبەتی ئەگەر ناكۆكی لەگەڵ PKK هەبێت، دەكرێت ئەوان ئەو هێزە بەكاربێنن (كە لەساڵانی رابردوودا لە سووریا لەڕێگەی راهێنانی ئەمریكییەكان شارەزاییان بەدەستهێناوە)بۆ بەهێزكردنی PKK لە ناوچەكانی باشووری كوردستان و بەتایبەتی ناوچە جێناكۆكەكان لەگەڵ بەغدا، بەتایبەتیش شنگال.
مەترسییە ئەمنییەكان لە رۆژهەڵاتی فورات
جگە لە رێككەوتنی ئەمریكا-توركیا سەبارەت بە ئاسایشی سنوور، پێشكەوتنی ئەمنی لە ناوچەكانی رۆژئاوای كوردستان و رۆژهەڵاتی فورات هەن كە دەبنە هۆی هەڕەشەیەكی جیددی بۆ سەر سەقامگیری ناوچەكە. زانیاری هەیە لەسەر ئەوەی كە هەندێك لە شانە خەوتووەكانی داعش لە ناوچەی شەدادی (٦٠ كیلۆمەتر باشووری حەسەكە) و ناوچەی هۆل هەن ( كە كامپێكە زیاتر لە 70 هەزار كەس لەخۆدەگرێت كە زۆربەیان خێزانی چەكدارەكانی داعشن و ژینگەیەكی هاوسۆزە لەگەڵ رێكخراوەكەدا) ئەمەش وایكردووە ببێتە هێزێكی رێكخراوی چەكداركراو. هەروەها ئێرانیش هێزی هاوشێوەی حەشدی شەعبی لە هەندێك گوندی دەوروبەری شاری قامیشلۆ، شارە گەورەكانی رۆژئاوای كوردستان و رۆژهەڵاتی فورات دروستكردووە.
لە قووڵایی عەرەبی ناوچەی رۆژهەڵاتی فورات هەستی دژەكورد لەنێو ریزەكانی هێزەكانی سووریای دیموكرات گەشە دەكات. لەلایەكی دیكەشەوە ژمارەی پەلامارەكان كە هێزەكانی سووریای دیموكرات دەكەنە ئامانج لە زیادبووندایە كە لەوانەیە هەندێكیان لەلایەن شانەكانی سەر بە حكومەتی سووریا بكرێن. ئەمە جگە لەوەی كە شانەكانی داعش لە ناوچەكدا گەشەیان كردووە. هەموو ئەم راستییانە مەترسی تێكچوونی ئەمنی فراوانیان لە ناوچەكەدا لێدەكرێت كە لەوانەیە سەر بكێشێت بۆ جەنگێكی نەتەوەیی كە كورد بكرێتە ئامانجی سەرەكی.
ئەنجام
گومان لەوەدا نییە كە پێشهاتەكان لە سووریا بەگشتی و لە رۆژهەڵاتی فوراتیش بەتایبەتی، كاریگەرییەكی راستەوخۆیان لەسەر هەرێمی كوردستان دەبێت، هەربۆیە لەسەر ئاستی ناوخۆ و ناوچەیی و نێودەوڵەتی، كرانەوەی هەرێمی كوردستان لەگەڵ ئەو لایەنانە كە پەیوەستن بە قەیرانی سووریاوە پێویستە.
لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی، پێویستە پەیوەندی لەگەل یاریكەرە سەرەكییەكانی پەیوەست بە دۆسیەی سووری چڕبكرێنەوە بۆ دوورخستنەوەی ئەو هەنگاوانەی كە زیان بە هەرێمی كوردستان دەگەیێنن(بۆ نموونە: گەیشتنی هێزەكانی توركیا لە چوارچێوەی ناوچەی ئارام بۆ خاڵەكانی پەڕینەوە لەگەڵ هەرێمی كوردستان و لەگەڵ رۆژئاوای كوردستان و ناوچە عەرەبییەكانی عێراق). هەروەها پێویستە بچینە ناو هەوڵە ئەمریكی و ئەوروپاییەكان لەپێناو نزیككردنەوەی لایەنە كوردییەكان لە یەكتری بۆ دووبارە داڕشتنەوەی ئیدارەی ئێستا و كاركردن لەسەر بەشداریپێكردنی ئەنجوومەنی نیشتیمانی كوردی و لایەنەكانی دیكە . ئەمە دەبێتە هۆی هەڵوەشاندنەوەی دەسەڵاتی تاكحیزبی و دروستكردنی ئیدارەیەكی فرەلایەن. بێگومان بەوشێوەیە پەیوەندی باشتری لەگەڵ هەرێمی كوردستان دەبێت وەك لەو پەیوەندییەی كە ئێستا هەیە. درووستكردنی سەقامگیری سیاسی و ئابووری دەبێتە هۆی گەڕانەوەی لانیكەم بەشێك لە ئاوارەكانی كورد لە هەرێمی كوردستانەوە بۆ رۆژئاوای كوردستان و دەبێتە هۆكارێك بۆ كەمكردنەوەی مەترسییەكانی گۆڕینی دیمۆگرافی لەدژی كورد. ناكۆكی هەرێمی كوردستان لەگەڵ ئیدارەو پارتی دەسەڵاتداری رۆژئاوا، دەرفەتی بەكارهێنانیان بۆ دژایەتیكردنی بەرژەوەندییەكانی هەرێمی كوردستان زیاتر دەكات و دەبێتە هۆی پاڵپێوەنانی جەماوەری لە رۆژئاوای كوردستان دژی سەركردایەتی هەرێمی كوردستان. ئەو پێگە جەماوەرەییەی كە تائێستاش پشتیوانییەكی مێژوویی بۆ هەرێمی كوردستان و سەركردایەتییەكەی هەبووە و هەیە. ئەم ئیدارەیەی ئیستای رۆژئاوای كوردستان نوێنەرایەتی یاخود (حوكمڕانی) ئیرادەی نیوەی دانیشتووانی كۆمەڵگەی كوردی لە رۆژئاوای كوردستان دەكات. لەبەرئەوە هەڵەیە كە بكرێنە دووژمن.
وا دەردەكەوێت كە دەوڵەتی سووریاش دەبێتە بەشێك لە چارەسەری قەیرانی سووریا. هیچ ئیرادەیەكی نێودەوڵەتی راستەقینەش بۆ لابردنی نەبووە. چونكە ئەمە دەبێتە هۆی تەسلیمكردنی دەسەڵات بە زۆرینەیەكی سوننی كە لەژێر كاریگەری بیركردنەوەیەكی ئایینیدایە. هەروەها دەبێتە هۆی درووستكردنی سیستەمێكی لایەنگری توركیا. هەروەك چۆن تەسلیمكردنی دەسەڵات بە زۆرینەیەكی شیعە لە عێراقدا كە ئاراستەی ئایینی هەیە، بووە هۆی درووستكردنی دەسەڵاتێكی لایەنگری ئێران. بۆیە ئەمە مایەی رەزامەندی لایەنە نێودەوڵەتی و ناوچەییەكان نییە كە نفوزی بەهێزیان لە سووریا هەیە. بۆیە كردنەوەی كەناڵی پەیوەندی لەگەڵ رژێمی سووریا، دەرفەت دەداتە هەرێمی كوردستان كە لە هەوڵەكانی چارەسەركردنی قەیرانی سووریا بەتایبەتیش لە دۆسیەی پەیوەندییەكانی سووریا دوای قەیران و كێشەی كورد لە سووریا كە سەرئەنجام لەگەڵ دەسەڵاتی ناوەندا چارەسەر دەبێت، ئامادەیی و كاریگەریی هەبێت. شێوەی ئەم چارەسەرەش بێگومان كاریگەری لەسەر هەرێمی كوردستان دەبێت. هەروەها دەبێتە هۆی باشتربوونی پەیوەندی لەگەڵ حكومەتی سووریا كە هاوپەیمانی عێراق وئێرانە ئەمەش لەهەندێك دۆسیەدا لەگەڵ ئەم دوو وڵاتەدا، یارمەتیدەری هەرێمی كوردستان دەبێت.
*حوسێن عومەر، شارەزای كاروباری سووریا ئەم وتارەی بە راسپاردەی ناوەندی لێكۆلینەوەی رووداو نووسیوە.