فیلمی بلید رەنەر (Blade Runner) لە دەرهێنانی ریدلی سكۆت، بە ژانرێكی سایبرپانكەوە لە ساڵی 1982 لە ئەمریكا بەرهەم هاتووە. چیرۆكی ئەم فیلمە لە رۆمانێك وەرگیراوە بەناوی (ئایا رۆبۆتەكان خەون بە مەڕی كارەباییەوە دەبینن؟) كە لە نووسینی رۆماننووسی پڕ بەرهەمی ئەمریكی (فیلیپ ك. دیك)ـە. فیلیپ دیك ئەگەرچی لە تەمەنی 54 ساڵیدا كۆچی دوایی كردووە، بەڵام وەك نووسەرێكی ناوداری ئیشە زانستی- فانتازییەكان ناوی هەیە و خەڵاتێكی ناوداریش بە نێوییەوە ناونراوە. بلید رەنەر فیلمێكە بە ناوەڕۆكێكی فەلسەفی، هەرچەندە فیلمەكە كاتی خۆی كە تازە دەرچووبوو، زۆر بەرچاو نەكەوت و سەرنجی رانەكێشا، تەنانەت بە زەحمەت توانیویەتی مەسرەفەكەی خۆی دەربهێنێتەوە، بەڵام دواتر نرخی ئەم بەرهەمە دەردەكەوێت و دەبێتە یەكێ لە باشترین فیلمەكانی مێژووی سینەمای ئەمریكا و ئێستا وەك وانەیەك لە زانكۆكاندا دەخوێنرێت.
بلید رەنەر چیرۆكی پۆلیسێكە بەناوی ریك رێكارد كە پێی سپێردراوە بگەڕێت بە دوای رپلیكانتەكاندا و لەناویان بەرێت، رپلیكانت جۆرە بوونەوەرێكن هیچ جیاواز نین لە مرۆڤ و تەنیا ئەوەیە كە كۆمپانیایەك بەناوی (تایرێل) لە رێگای جیناتێكی دەستكردەوە بەرهەمی هێناون بۆ ئیشی تایبەت و قورس كە بە مرۆڤی ئاسایی ناكرێن. ئەم رپلیكانتانە كە وەك كۆیلە و كرێكار بەكاردەهێنرێن، لە زەویدا قەدەغە كراون و بۆیان نییە بێنە سەر گۆی زەوی، جۆرە ئامێرێكن تەنیا بۆ ئیشی قورس دەیاننێرنە ناو ئەستێرەكانی دیكە.
چیرۆكی فیلمەكە لەساڵی 2019 لە شاری لۆس ئانجلسی ئەمریكا روودەدات، لۆس ئانجلس وەك نموونەی شارێكی پێشكەوتوو دەردەكەوێت كە دەسەڵاتی مرۆڤ بەسەر سروشت و هەموو شتێكی دیكەدا نمایش دەكات. شارێك كە سروشت تێیدا بەهۆی گەشەی تەكنۆلۆژیاوە لەناوچووە، شتی رەسەن و ئۆرگانیك لەگەڵ شتە دەستكردەكاندا جیاوازییان نییە و هەموو بوون بە یەك.
رپلیكانتەكانیش بە هەمان شێوە هیچ جیاوازییەكیان لەگەڵ مرۆڤی ئاساییدا نییە. لە فیلمەكەدا هەندێ لە رپلیكانتەكان دەتوانن بە زاڵبوون بەسەر سەرپەرشتیارانیاندا بێنە سەر زەوی، تا بە جۆرێك بڕۆنە ئەو كۆمپانیایەی تێیدا دروست كراون، بەڵكو بتوانن شتێك بۆ تەمەنی كورتی خۆیان زیاد بكەن كە لە بنەڕەتەوە بۆ ژیانی سەخت و كورت دروست كراون. دواجار پۆلیسی شار كە ئەمە دەزانێت، دێكارد دەكاتە بەرپرسیاری دۆزینەوەی رپلیكانتەكان كە بەجۆرێك لە مرۆڤ دەچن، ناسینەوەیان ئاسان نییە.
ئەوەی لە فیلمەكەدا جێی سەرنجە، ئەو لێكچوونە زۆرەی رپلیكانتەكانە لەگەڵ مرۆڤی نۆرماڵدا. تەنیا جیاوازی كە پۆلیسەكە دەتوانێت لەو رێگایەوە بیاندۆزێتەوە، جیا لە ئامێرێكی درۆپێو، هەندێ پرسیارە سەبارەت بە بیرەوەرییەكانیان لە منداڵیدا. رپلیكانتەكان چونكە ژیانی منداڵییان نەبووە، هیچ بیرەوەرییەكیان نییە، بەڵام لەوەشدا دەبینین كە كۆمپانیاكە توانیویەتی بۆ هەندێكیان ئەو بەشەش زیاد بكات و شتێ لە یادەوەری كاڵی منداڵییان تێدا سەوز بكات، واتە وەك پرۆگرامێك پێیان دراوە كە ئێوە منداڵیتان هەبووە و هەندێ یادگاری و وێنەیان بۆ دروست كراوە كە پێیان دەڵێت ئەوە تۆیت، بۆیە رپلیكانتەكان خۆیان هەست بە جیاوازیی ناكەن لەگەڵ مرۆڤەكانی دیكەدا. لە فیلمەكەدا سنووری نێوان دەستكرد و رەسەن مانایەكی نامێنێ و ئیتر لەیەكدی جیا ناكرێنەوە.
تەنانەت لە هەندێ لە دیمەنەكاندا دەبینین كە حەیوان و باڵندەكانیش دەستكردن و هیچ جیاوازییەكی زەق و بینراویان لەگەڵ ئەسڵەكاندا نییە. فیلمەكە بە تەواوی ئەو دونیایەمان دەهێنێتە پێش چاو كە ژان بودریاری فەرەنسی لە دەیەی حەفتا و هەشتاكاندا باسی دەكات و دەڵێت، ئێستا ئێمە لە دونیای هاوشێوەسازی (Simulation) دا دەژین، نموونەیەكی زەق بۆ هاوشێوەسازی، نەخشەی جوگرافیایە كە تێیدا هەندێك هێڵ و نیشانە واقیعی راستەقینەی جوگرافیایی كورت دەكەنەوە، نەخشە هاوشێوەی راستەقینە نییە، بەڵام لە راستەقینەش دەچێ، جۆرە واقیعێكی دیكەیە لە ناویدا دەژین و ئیشی پێدەكەین بێئەوەی راستەقینە بێت. لای بودریار، لە سەردەمی ئێستادا سنووری نێوان واقیع و هاوشێوەی واقیع تووشی (تەقینەوەی ناوەكی) بووە، واتە هەموو شتەكان بە شێوەیەك تێكەڵ دەبن كە جیاكردنەوەیان زەحمەت دەبێت، تا وای لێدێت ئەوەی دەمێنێتەوە تەنیا ئەو شتانەیە كە لە راستی دەچن نەوەك راستی یان واقیع خۆی بن. بە وتەی بودریار، مرۆڤ بەبێ ئەو هاوشێوەسازییە ناتوانێ تێبگات یان مانا دروست بكات و بەرچاوی روون بێت.
بودریار پێیوایە كە هاوشێوە (لاساییكراوە) لە سەرەتاوە تاوەكو سەردەمی ئێستا كە سەردەمی پۆست مۆدێرنەیە، بە سێ قۆناغدا رۆیشتووە، لە سەرەتاوە (لاساییكراوەكان) تەنیا هاوشێوەیەكن لە واقیع كە بە ئاسانی دەتوانرێ هەست بە جیاوازییان بكرێت، وەك نیگاركردنی وێنەیەكی واقیعی، نموونەی نەخشەی جوگرافی باشترین جۆرە وێنەیەكە بۆ ئەم نزیكییە كە لێرەدا پێوەرێك بەكاردەهێنین بۆئەوەی نزیكیی وێنەكەی لەگەڵ واقیعدا پێ بدۆزینەوە، وەك بۆ هەر سەد كیلۆمەترێ، سانتیمەترێ دەكەینە پێوەر. لە قۆناغی دووەمدا (هاوشێوەكان) نوسخەیەكی بەدیلن كە بە تەواوی جیاوازیی نێوان واقیع و بەرامبەرەكەی دەسڕنەوە، وەك فۆتۆ كە هەوڵە بۆ دروستكردنی هاوشێوەیی تەواو، بودریار لەم تەرحەدا نموونەی ئەو پەیكەرە هاوشێوانە دێنێتەوە كە لە مۆزەخانەكاندا لەبری نموونە ئۆرجیناڵەكان پیشان دەدرێن.
لە قۆناغی سێیەمدا ئیتر سەرچاوەی (هاوشێوەكان) خودی واقیع نین، بەڵكو هاوشێوەیەكی دیكەیە و ئەوەی هەیە ئیتر هیچ شوێنێ بۆ واقیع نەماوەتەوە و سوژە و ئۆبژە بە تەواوی بوون بەیەك و ئەو مۆدێلەی كە دروست دەبێت مەرجەعی خۆی ناباتەوە سەر هیچ پەیوەندییەك بە واقیعەوە. لێرەوەیە كە بودریار باس لە چەمكی (بان واقیع) دەكات. بان واقیع ئەو شتەیە كە چیدی ئاماژە نییە بۆ هیچ واقیعێك، بەڵكو ئەو شتەیە كە لە سەرەوەی واقیع و باشتر لە واقیع خۆی پیشان دەدات. لای بودریار ئەوەی بەردەوام بان واقیع دروست دەكات میدیاكانن، میدیاكان لەسەر بناغەی خەتی فیكریی خۆیان شتەكان پێشان دەدەنەوە. بە واتایەكی دیكە، میدیاكان چیدی ئاوێنەی واقیع و راستی نین، بەڵكو خودی واقیع و تەنانەت لە واقیعیش واقیعیترن. فیلمی (بلید رەنەر) لەڕێی پێشاندانی لوس ئانجلسی ساڵی 2019، ئەو حەقیقەتە تاڵەمان بۆ دەردەخات كە وەك چۆن لە فیلمەكەدا هەموو بۆ ژیانێكی دیكە روو لە ئەستێرەیەكی دی دەكەن و زەوی بەجێ دەهێڵن، ئەو راستییەمان بۆ دەردەكەوێت كە بەپاڵ ئەو شتەوەی بە واقیعی دەزانین، جیهانێكی تەریبمان دروست كردووە كە ئەو لەڕاستەقینە زیاتر راستەقینەیە و واقیعی داپۆشیوە. لێكچوون لە نێوان رۆبۆتەكان و ئینسانەكاندا نیشانەیە بۆ نەمانی دیوار لە نێوان سیمیولەیشن و واقیع خۆیدا.
بە جۆرێ لە نێوان دەستكرد و سروشتیدا هیچ جیاوازییەك نامێنێتەوە، دەستكرد دەتوانێت وەك سروشتی و باشتر لە سروشتی بمانخاتە داوی خۆیەوە. لای بودریار هاوشێوەكان لە قۆناغی ئێستادا سەربەخۆییان وەرگرتووە، لە فیلمەكەی ریدلی سكۆتیشدا ئامێرە زیرەكەكان سەربەخۆیی تەواویان وەرگرتووە و لە مرۆڤیش زیرەكترن و توانای فێڵكردنیشیان لە مرۆڤ هەیە، واتە واقیع كۆتایی هاتووە و شتێكی دیكە جێی گرتووەتەوە كە پێویستی بەوە نەماوە مۆڵەت لە خودی مرۆڤیش وەربگرێت. هەوڵی ریپلیكانتەكان بۆ زیادكردنی تەمەنی خۆیان لەڕێی فێڵكردنەوە لە مرۆڤ، جۆرە رەمز و نیشانەیەكە بۆ ئەو ماشێن و تەكنیكانەی مرۆڤی نوێ لەبری واقیع دروستی كردوون. لەسەردەمی ئێستادا واقیع بوونی نەماوە، وەك چۆن لە فیلمی بلید رەنەردا جیاوازیی نێوان مرۆڤ و رۆبۆت نەماوە.
کۆمێنتەکان
وەک میوان کۆمێنتێك بنووسە یان وەرە ژوورەوە و ههموو خزمەتگوزارییەکان بهكاربێنه
کۆمێنتێک دابنێ