"ژیان شەڕێكی بەردەوامە لە دژی فەرامۆشی" ئەمە رستەیەكی میلان كۆندێرایە لە رۆمانی "پێكەنین و فەرامۆشی"دا. ئەم چەمكە دەتوانێت دوو كاركردی تەواو جیاوازی هەبێت، بە سەرێك زۆر جار دەبێت شتەكان فەرامۆش بكەین بۆ ئەوەی لە ژیاندا بەردەوام بین و تووشی نسكۆ نەبین، بۆ نموونە زۆر كارەسات هەن دەبێت فەرامۆشیان بكەین تا بتوانین درێژە بە ژیان بدەین. بە دیوێكی دیكەشدا، بۆ ئەوەی مانای ژیان نەدۆڕێنین، دەبێت هەندێ شت فەرامۆش نەكەین، وەك چۆن هەندێك فەرامۆشی پێویستە بۆ ژیان، هەندێكی تریان نەشیاون و بوونمان لە مانا خاڵی دەكەنەوە. لەبیرچوونەوە و فەرامۆشكردن ترسێكی گەورەی مرۆڤە كە وادەكات بە وتەی كۆندێرا، هەموو ژیانی شەڕێك بێت دژی فەرامۆشكردن. كۆندێرا دەڵێت: "شەڕی مرۆڤ دژی دەسەڵات، شەڕی یادەوەرییە دژ بە فەرامۆشی".
كاتێك دیكتاتۆرێك دەڕووخێت، بەسەرێك دەبێت یادەوەریمان لەناو و وێنە و یادگارییەكانی دیكتاتۆر پاك بكەینەوە، بە سەرێكیش دەبێت نەهێڵین زۆر شتی ئەو سەردەمەمان لەبیر بچێتەوە. گەر لای دەروونشیكارەكان مۆتیڤی ژیان ئارەزووەكانی مرۆڤە بۆ پڕكردنەوەی بۆشاییەكان و تێركردنی ویستەكان، ئەوا بە ڕای من دەكرێت بڵێین مۆتیڤی ژیان ترسی مرۆڤە لە فەرامۆشی و بیرچوونەوە، بۆیە هەموو كردارێكی مرۆڤ لەپێناوی لەبیرنەچوونەوە و فەرامۆشنەكردندایە، مرۆڤ چەندە خولیای ژیانی درێژ و خۆشی هەیە، هێندەش خولیای ئەوەی هەیە دوای مردن لەبیرنەچێتەوە. هەموو دەسكەوتە گەورەكانی مرۆڤایەتی ئەنجامی ئەو ترسەیە لە دڵی مرۆڤەكاندا.
میكانیزمی كاری مرۆڤەكان لە بەرامبەر ترسی فەرامۆشكردندا هەمیشە بە دوو شێوە بووە، یان ترسەكە بووەتە هۆی خولقاندنی بەرهەمێكی مەزن و گەورەی ئەدەبی و هونەری یان زانستی، یان زۆر جار بە پێچەوانەوە بووەتە هۆی وێرانكاری و شەڕ و كوشتن. پرسیارێك كە لێرەدا دێتە گۆڕێ، ئەوەیە چی وادەكات مرۆڤەكان یان سیستمێكی سیاسی، زۆر جار میكانیزمی دووەم هەڵبژێرن؟ بێگومان دەكرێت بڵێین ترسی لەیادچوونەوە و كێشەی شوناس لای مرۆڤەكان و سیستمی سیاسی وادەكات زۆر جار پەنا بۆ توندوتیژی و كوشتاری ئەوانیتر و نەتەوەكانی تر ببەن، مرۆڤ كاتێك رووبەڕووی ترسی لەناوچوونی خۆی دەبێتەوە و بەشێوەیەك لە شێوەكان شوناسێكی سەقامگیری نەبێت، بەردەوام لەگەڵ ئەو ترسەدا دەژیت كە لەناوبچێت و فەرامۆش بكرێت، هەر ئەو نادڵنیایی و ناسەقامگیرییە وادەكات كە هەر شتێك ئەو هەست و ترسەی تێدا بجوڵێنێت، دژی بوەستێتەوە و گەر دەسەڵاتی هەبێت لەناوی ببات.
ئەمە بۆ سیستمە سیاسییەكانیش دروستە، زۆرجار نەتەوەكان و هێزە سیاسییەكان لە ترسی مردن و بیرچوونەوە پەنادەبەنە بەر چەكی كوشتن و وێرانكاری. نەتەوە پەراوێزییەكان بەردەوام لەلایەن دەسەڵات و نەتەوەی سەردەستەوە سەركوت دەكرێن و هەوڵ دەدەن بیانخەنە پەراوێزەوە و فەرامۆش بكرێن، بەشێكی زۆری ئەو كردارانە دەگەڕێنەوە بۆ مەسەلەی شوناس و ئەو ترسە، ترسی لەیادچوونەوەی خود و ترسی فەرامۆشكردنی ئەو مەزنی و شكۆیەی جاران پایەدار بووە.
دیكتاتۆرەكان لەترسی لەناوچوون و فەرامۆشی لە زۆر رێگاوە خۆیان نمایش دەكەن و بە باشی لەوە تێگەیشتوون كە فەرامۆشكردنی هەر شتێك بە واتای مردنی راستەقینەی ئەو شتەیە. بۆیە كاتێك بۆ نموونە دەسەڵاتدارێكی وەك ئەردۆغان جیا لە نمایشكردنی بەردەوامی خۆی لە میدیا و رۆژنامەكانی توركیادا، لە رێگای ئاڵا و هەر شتێكی رەمزیی ترەوە كە دەسەڵاتەكەی بخاتەڕوو، هەموو هەوڵێك دەدات بۆئەوەی لەڕێی سەركوتكردن و پەراوێز خستنی كوردەوە لە توركیا، ئەو بوونە لەرزۆك و ناسەقامگیرەی خۆی زیاتر بچەسپێنێت، وێنەی كورد و ئازادیی كورد وەك هەڕەشەیەك بۆ سەر وێنەكانی ناو یادەوەریی خۆی دەبینێت. هەوڵ دەدات بە جێگۆڕكێی زمانی كوردی لەگەڵ زمانی توركیدا، زمان و كولتووری كوردی لەبیر بباتەوە، لەبیربردنەوەی كوردبوون ستراتیژی دەوڵەتە داگیركەرەكانە. دەتوانم بڵێم دۆخی كورد بەگشتی، بە شێوەیەكی تراژیدی پیشاندەرەوەی دۆخی مرۆڤە بەگشتی، چونكە بیرەوەرییەكان و كولتوور و زمان بەهاگەلێكی ورد و گرنگن كە دەبێت لە خراپترین دۆخیشدا رابگیرێن، هەموو مرۆڤێك و هەموو دەسەڵاتێك ئیش بۆ زیندوو راگرتن و فەرامۆشنەكردنی خۆی دەكات، زۆر لە دەسەڵاتەكان لەو پێناوەدا كارەسات دەخولقێنن، بەڵام كورد بە گشتی لە دۆخێكی بەرگریكردندا بووە و هەوڵی داوە زمان و كولتوورەكەی لە فەرامۆشكردن بپارێزێت. (فەرامۆشی بكە. نا فەرامۆشی ناكەم) ئەوە بابەتی سەرەكی چەندین جەنگی سیاسیی گەورە بووە لە دنیای كۆن و نوێدا، عەرەبەكان دەیانەوێت كورد ئەنفال فەرامۆش بكات، توركەكان دەیانەوێت ئەرمەنەكان جینۆسایدی ئەرمەن فەرامۆش بكەن، خۆرئاوا دەیەوێت رابردووی خوێناویی خۆی فەرامۆش بكات، بەشێكی زۆری شەڕی ئەمڕۆی دنیا لەسەر فەرامۆشییە.
تیۆریسیەنەكانی فەرامۆشی باش لەوە تێگەیشتوون كە مردنی راستەقینە مانای فەرامۆشكردن و لەیادكردنە، نەوەك مردنێكی جەستەیی. هیتلەر و نازییەكان لە ڕێگای كوشتن و سووتاندنی جووەكانەوە هەرگیز نەگەیشتن بەو مەبەستەی كە پاكسازیی ئاڵمانیا بوو لە جوو، جووەكان ئەمڕۆ لەڕێی پاراستنی یادەوەریی خۆیانەوە ئەو جەنگە بە جۆرێكی بەربڵاو دژی فەرامۆشی دەبەنەڕێوە. ئێستا وڵاتێكی وەك ئێران بەشێوەیەكی نەرم خەریكی بەڕێوەبردنی سیاسەتی فەرامۆشكردنی زمان و كولتووری نەتەوەكانی تری ئێرانە لەڕێی دانانی زمانی فارسی لە شوێنی زمانەكانی تر، چونكە باش تێگەیشتووە لەوەی سیاسەتی فەرامۆشكردنی زمان و بیرەوەرییەكانی نەتەوەیەك بە واتای مردنی ئەو نەتەوەیەیە. دیكتاتۆرەكان هەمیشە دەیانەوێت قوربانییەكانی خۆیان لە یادەوەریدا بسڕنەوە، بەڵام هەمیشە شتێك دەمێنێتەوە كە ون نابێت.
هەر میلان كۆندێرا لە وتارێكیدا بە ناونیشانی كڵاوی كلمینتیس، چیرۆكی ئەو پارادۆكسەی گێڕاوەتەوە. كلمینتیس ئەندامێكی باڵای حیزب دەبێت كە لە بۆنەی سەركەوتن و راگەیاندنی دەوڵەتی سۆسیالیزمدا وەك یەكێك لەسەركردە گەورەكان و یەكێ لە كەسانی ریزی یەكەم بەشدار دەبێت، لە كاتێكدا هەڤاڵی سكرتێری حیزب وتاری ئازادی بۆ خەڵكی دەخوێنێتەوە، با و بۆران دێت و كلمینتیس كڵاوی سەری خۆی دادەكەنێت و دەیخاتە سەر سەری هەڤاڵی سەركردە تا سەرمای نەبێت، پاش ماوەیەكی كورت، حەملەی پاككردنەوەی حیزب دەستبەكار دەبێ و كلمینتیس یەكێك دەبێت لەوانەی دەبێتە قوربانیی پاكتاوی سیاسی. دەوڵەت هەوڵ دەدات ناوی كلمینتیس و نیشانەی لەبیرەوەریی خەڵكدا بسڕێتەوە، وێنەكانی كلیمنتیس هەڵدەگیرێن و لە تەواوی بەڵگەنامەكاندا دەسڕدرێنەوە، دەبێت مێژوو لەیادی بچێتەوە كە كەسێك هەبووە بەناوی كلمینتیس ، بەڵام ئەوەی ناسڕدرێتەوە كڵاوەكەی ئەوە كە وەك نیشانە دژ بە فەرامۆشی شەڕدەكات، كڵاوەكەی كلیمنتیس رەمزی لەبیرنەچوونەوەیە.
هەوڵەكانی فەرامۆشی لە مێژووی مرۆڤدا كۆنە، 403 ساڵ پێش زایین، یۆنانییە كۆنەكان فەرامۆشییان بە یاسایی كردووە و ویستوویانە بە زەبری قانون بیرچوونەوە بچەسپێنن. هەر ئەوان لە ئەفسانەكانیاندا باسی رووباری لیتا یان كردووە، ئەو رووبارەی كە لێمانخواردەوە، یادەوەریمان لەدەست دەچێت و پاك دەبینەوە. رووبارێك دەبێت مردووەكان لێی بخۆنەوە تا بیر لە زیندووبوونەوە و گەڕانەوە بۆ ژیان نەكەنەوە.
کۆمێنتەکان
وەک میوان کۆمێنتێك بنووسە یان وەرە ژوورەوە و ههموو خزمەتگوزارییەکان بهكاربێنه
کۆمێنتێک دابنێ