Haber Merkezi - 28 Şubat 2026’da savaş başlamadan önce uluslararası finans kuruluşları, İran ekonomisini “sürekli istikrarsızlık”, “yüksek enflasyon” ve “uluslararası izolasyon” ile tanımlıyordu.
Buna rağmen ekonomi, yıllardır süren yaptırımlara karşı geliştirdiği alternatif ticaret yöntemleri sayesinde belirli bir direnç de sergiliyordu.
Düşük büyüme, yüksek enflasyon döngüsü
Uluslararası Para Fonu (IMF) ve Dünya Bankası’nın Ocak 2026 raporlarına göre İran ekonomisi çöküş aşamasına girmemiş olsa da düşük büyüme ve yüksek enflasyon sarmalına sıkışmış durumdaydı.
Para biriminde sert değer kaybı
Ocak 2026 itibarıyla Tümen’in değeri dolar karşısında 140 bin–160 bin bandına geriledi. Resmi para birimi Riyal’in değeri ise fiilen sıfıra yaklaşmış durumda (10 Riyal = 1 Tümen).
İşsizlik ve yoksulluk derinleşiyor
Resmi verilere göre nüfusun yüzde 57’si yetersiz beslenme riskiyle karşı karşıya. İran Meclisi ayrıca 25-40 yaş arası erkeklerde işsizlik oranının yüzde 50’ye ulaştığını kabul etti.
“En zor bütçe”
Mesud Pezeşkiyan hükümeti, 2026 bütçesini “en zor bütçe” olarak nitelendirdi. Harcamalardaki artışın büyük bölümü borç ödemeleri ve güvenlik giderlerine ayrıldı.
Yönetim ve ekonomik yapıdaki sarsıntı
Savaşın ilk saatlerinde Dini Lider Ali Hamaney’in hayatını kaybetmesi, yalnızca siyasi değil ekonomik koordinasyonu da etkiledi. Özellikle ekonominin önemli bölümünü kontrol eden Devrim Muhafızları içinde liderlik belirsizliği oluştu.
Devrim Muhafızları’nın rolü
İnşaat, petrokimya ve enerji lojistiğinin büyük kısmını kontrol eden yapı, İran ekonomisinin ana aktörlerinden biri olarak öne çıkıyor. Üst yönetimdeki aksama, özellikle gayriresmî ticaret ağlarında boşluk yarattı.
Hark Adası ve petrol ihracatı
İran petrol ihracatının yaklaşık yüzde 90’ının geçtiği Hark Adası çevresindeki askeri hedefler 13 Mart’ta vuruldu. Terminaller doğrudan hedef alınmasa da deniz ablukası nedeniyle ihracat büyük ölçüde durdu. 12 Nisan’dan itibaren Hürmüz Boğazı’nın fiilen kapanmasıyla petrol sevkiyatı neredeyse tamamen kesildi.
Güney Pars sahasına saldırı
Dünyanın en büyük doğal gaz sahalarından biri olan Güney Pars’a 18 Mart’ta düzenlenen saldırılar sonrası üretimde ciddi düşüş yaşandı. Günlük 100 milyon metreküp kapasiteli iki rafineri devre dışı kaldı. Bu durum, petrokimya ihracat kapasitesinin yaklaşık yüzde 85 oranında azalmasına yol açtı.
Bölgesel etkiler
Gaz ihracatındaki kesinti, İran’dan enerji tedarik eden ülkeleri de etkiledi. Irak’a yapılan gaz sevkiyatının durması, elektrik üretiminde aksamalara neden oldu.
En büyük ve telafisi mümkün olmayan zararlardan biri, petrol kuyularındaki "Su Konileşmesi" (Water Coning) olayıdır. Kalıcı kayıp Depoların dolması nedeniyle kuyular kapatıldığında, sahadaki tuzlu su seviyesi yükselerek kuyulara kalıcı zarar verir.
Zarar tahmini Uzmanlar, bunun İran'ın günlük petrol üretim kapasitesinde 300.000 ile 500.000 varil arasında kalıcı bir kayba yol açacağını öngörüyor. Bu da yıllık 9 ila 15 milyar dolarlık gelirin sonsuza dek kaybedilmesi anlamına geliyor.
Ekonomik bilanço
İran hükümeti toplam savaş zararını yaklaşık 270 milyar dolar olarak hesaplıyor.
Başlıca kayıplar
Petrokimya sektörü: 30–50 milyar dolar
Çelik üretimi: yüzde 70 daralma
Dijital ekonomi: 2–3 milyar dolar
İran Merkez Bankası, yaptırımların kaldırılması halinde bile ekonominin savaş öncesi seviyeye dönmesinin yaklaşık 12 yıl sürebileceğini öngörüyor.
Geçim krizi derinleşiyor
Mart 2025 – Mart 2026 döneminde temel tüketim ürünlerinde ciddi fiyat artışları yaşandı:
Sıvı yağ: yüzde 219
Ekmek ve tahıl: yüzde 140
Et ve tavuk: yüzde 135
Tümen’deki değer kaybı nedeniyle en düşük aylık maaş yaklaşık 56 dolara geriledi. Yapılan maaş artışları ise alım gücündeki düşüşü telafi edemedi.
Olası senaryolar
Ekonomik projeksiyonlara göre üç temel senaryo öne çıkıyor:
Anlaşma (yüzde 25): Yaptırımların kaldırılmasıyla petrol ihracatının yeniden başlaması
Askıda durum (yüzde 50): Ateşkesin sürmesi, ancak ekonomik baskının devam etmesi
Savaşın yeniden tırmanması (yüzde 25): Ekonomide daha derin daralma ve para biriminde sert değer kaybı
Yorumlar
Misafir olarak yorum yazın ya da daha etkili bir deneyim için oturum açın
Yorum yazın