کوردیKURDÎENGLISHTÜRKÇEعربي
Rudaw Logo
Canlı
KÜRDİSTAN
ORTADOĞU
DÜNYAEKONOMİRÖPORTAJGÖRÜŞKÜLTÜR/SANATSAĞLIK VE YAŞAMBİLİM VE TEKNOLOJİSPORMULTİMEDYABELGESEL
Canlı
Rudaw

Rûdaw uygulamasını indir

App StoreGoogle Play
Gizlilik Politikası•Kullanım Şartları

© 2026 Tüm hakları saklıdır.

Rudaw

Rûdaw uygulamasını indir

App StoreGoogle Play
Gizlilik PolitikasıKullanım Şartları

© 2026 Tüm hakları saklıdır.

Röportaj

Şabender: 'Süleymaniye Bölgesi' fikrine karşı çıkanlar da var, iki Kürt bölgesine zemin hazırlayanlar da

Nwenar Fatih Ahmed

Nwenar Fatih Ahmed

20-11-2026
Dinle
0:00
0:00
Yazı Boyutu
Nwenar Fatih Ahmed
Nwenar Fatih Ahmed20-11-2026

İlgili Haberler

Barbara Leaf, Rûdaw’a konuştu: ‘ABD, KDP ve KYB’nin sorunlarını doğrudan çözmesini istiyor’
Röportaj20-11-2026

Barbara Leaf, Rûdaw’a konuştu: ‘ABD, KDP ve KYB’nin sorunlarını doğrudan çözmesini istiyor’

IRAK- Curf Sahr için geri sayım başladı: ‘Karar çıktı, yarın sabah uygulanacak’
Röportaj19-11-2026

IRAK- Curf Sahr için geri sayım başladı: ‘Karar çıktı, yarın sabah uygulanacak’

Sezai Temelli: Silah bırakma sürecinde henüz net bir gelişme yok
Röportaj18-11-2026

Sezai Temelli: Silah bırakma sürecinde henüz net bir gelişme yok

Erbil (Rûdaw)- Rûdaw’a konuşan Iraklı siyasetçi İzzet Şabender, Bağdat’ta "Süleymaniye Bölgesi" kurulmasına karşı çıkanların yanı sıra buna zemin hazırlayan bir kesimin de bulunduğunu açıkladı.

Şabender ayrıca, Koordinasyon Çerçevesi içinde Hizbullah’ın Haziran 2027’ye kadar silahsızlandırılmasına yönelik üç aşamalı bir anlaşma olduğunu duyurdu.

Iraklı siyasetçi İzzet Şabender, Rûdaw’ın Rûdawî Emro programında Kürdistan Bölgesi’ndeki ayrışma tartışmalarından Curf Sahr’daki (Curf Nasr) silahlı varlığa, ABD ve İran müdahalelerinden Kormor Gaz Sahası’na yönelik saldırılara ve Bağdat’taki yönetim krizine kadar birçok konuda değerlendirmelerde bulundu.

"Süleymaniye Bölgesi’ne zemin hazırlayanlar var"

Kürdistan Bölgesi’ndeki iç anlaşmazlıklara ve "Süleymaniye Bölgesi" oluşturulması ihtimaline değinen Şabender, Bağdat’taki siyasi çevrelerin bu konuda iki kampa bölündüğünü söyledi.

Bir kesimin bu fikri reddettiğini, diğer bir kesimin ise bizzat zemin hazırlayarak iki Kürt bölgesinin oluşmasına doğru hareket ettiğini belirten Şabender, "Erbil’in Kürdistan Bölgesi’nin bütünlüğünden vazgeçeceğini sanmıyorum; bunu engellemek için elinden geleni yapacaktır" dedi.

Şabender, Kürdistan Demokrat Partisi (KDP) ile Kürdistan Yurtseverler Birliği (KYB) arasındaki gerilime dair ise iyimser olduğunu vurgulayarak, "Kürt liderlerin bilgeliğinin böyle bir ayrışmayı engelleyeceğini öngörüyorum; ayrıca Erbil’den önce Süleymaniye’deki Kürt sokağı da bunu reddedecektir" ifadelerini kullandı.

2003 sonrası Irak’ta kurulan sisteme yönelik sert eleştiriler yönelten Şabender, il meclislerini "işleri tıkama ve hırsızlık fırsatı" olarak nitelendirdi.

Ülkenin parçalanmasının önüne geçmek için tek elde toplanmayan "adil bir merkeziyetçiliğe" adım adım yaklaşmaktan korkmadığını dile getiren Şabender, Erbil, Basra ve Enbar’ın Bağdat’ta güçlü biçimde temsil edileceği bir modelin mümkün olduğunu söyledi.

Hizbullah için Haziran 2027 silahsızlanma planı ve Curf Sahr düğümü

Irak gündemindeki Curf Sahr meselesini de değerlendiren Şabender, bölgenin hükümet dışı silahlı gruplarca kontrol edilmesinin "yasa dışı ve gayriresmi" olduğunu, devlet dışı silahların mutlaka sona ermesi gerektiğini vurguladı.

Buna karşın, 2014 yılında Bağdat’a giden bombalı araçların yüzde 70 ila yüzde 80’inin buradan çıktığını ve Ketaib Hizbullah’ın (Hizbullah Tugayları) bölgenin kurtarılmasında rol oynadığını hatırlatan Şabender, sorunun savaş tehdidiyle değil diyalogla çözülmesi gerektiğini ifade etti.

En büyük tehlikenin "Şii–Şii iç savaşı" olduğuna dikkat çeken Iraklı siyasetçi, sahada olumlu işaretlerin belirdiğini açıkladı.

Şabender’e göre tugaylar bölgedeki varlıklarını dayatmada ısrarcı değil ve giriş çıkışların Ketaib ile istişare halinde Federal Polis ve Heşdi Şabi tugayları tarafından kontrol edilmesine yönelik bir uzlaşı zemini oluşmuş durumda.

Hizbullah güçlerinin Curf Sahr’dan çıkarılıp Suriye sınırlarına gönderileceği yönündeki iddiaları kesin bir dille yalanlayan Şabender, buna karşılık Koordinasyon Çerçevesi içinde yeni bir takvim bulunduğunu şu sözlerle açıkladı:

"Koordinasyon Çerçevesi içinde Haziran 2027’de tamamlanacak bir plan üzerinde anlaşma var. Bu plan üç aşamadan geçiyor; son aşama Hizbullah’ın silahsızlandırılması ve siyasi çalışmaya girmesi ya da Heşdi Şabi’ye entegre olmasıdır. Silahsızlanma konusunda büyük ölçüde anlaşmaya varıldı."

"Koordinasyon Çerçevesi ne mutfak ne oturma odası; kimin yönettiğini bilmiyorum"

Ülkedeki yönetim krizine ilişkin konuşan Şabender, Şii çatı yapısı Koordinasyon Çerçevesi’nin kendi içindeki uyumu dahi kaybettiğini söyledi. Yapıyı "karar mutfağı" olarak niteleyen görüşlere katılmadığını belirten Şabender, "Koordinasyon Çerçevesi ne mutfaktır ne de oturma odası, hiçbir şey değildir. Her taraf kendi havasından çalıyor. Bugün ne karar almada ne de yönetimde merkeziyet kalmıştır" dedi.

Başbakan Ali Zeydi’nin görev sürecine de değinen Şabender, Zeydi’nin bu makamı kendisinin talep etmediğini, ekonomik sorunları çözebileceğini ancak siyasi, güvenlik ve askeri alanlarda deneyimi olmadığını açıkça söylemesine rağmen destek sözü veren tarafların bu sözü tutmadığını belirtti.

Şabender, "Bugün kimin yönettiğini veya kontrol ettiğini açıkçası bilmiyorum" itirafında bulundu.

Kor Mor saldırısı ve bileşenler arasındaki dengesizlik

Kürdistan Bölgesi’nde ve Kerkük’te elektrik kesintilerine yol açan Kor Mor’daki Dana Gas tesisine yönelik saldırıyı "iğrenç ve utanç verici" olarak nitelendiren Şabender, "Bu tesis Kürdistan’dadır ama bir Irak tesisidir; başka bir halka değil Irak halkına elektrik veriyor" diyerek federal hükümete saldırıları durdurma çağrısı yaptı.

Ülkede ihlallerin ve petrol hırsızlıklarının saymakla bitmeyeceğini belirten Şabender, Irak’ın tarihi liderlerinin yuvarlak masa etrafında toplanmadan yakın bir çözümün mümkün olmadığını kaydetti.

Ülkedeki Kürt, Şii ve Sünni bileşenlerin durumunu da değerlendiren Şabender, hem Erbil ile Süleymaniye arasında hem de Şii evinin içinde koordinasyon bulunmadığını, Sünni bileşenin ise diktatörlük dönemini Kürtler ve Şiiler gibi tatmamış yeni liderlikleri nedeniyle diğer iki bileşenle aynı noktada buluşamadığını ve bunun yönetim dengesini bozduğunu ifade etti.

"Trump’ın sopası İran’a hizmet ediyor"

ABD ve İran’ın Irak’ın iç işlerine müdahalesini eleştiren Şabender, Curf Sahr ve silahsızlanma çözümünün "İran olmadan ve Amerikan baskısına boyun eğmeden" bulunması gerektiğini vurguladı.

ABD Başkanı Donald Trump’ın tek bir tweetle başbakan adayını devre dışı bırakmasını ve yaptırım tehditlerini eleştiren Şabender, Trump ile elçisi Tom Barrack’a atıfla şu uyarıda bulundu:

"Pakistan, Türkiye veya Afganistan İran’la sınırlarını kapatmadı; neden bu kalın sopa yalnızca Irak’ın başının üzerinde? Bu sopa istediklerine hizmet etmeyecek. Aksine İran’a hizmet ediyorlar ve Irak’taki İran müdahalesini engellememizi zorlaştırıyorlar; çünkü İsrail adına savaşıyorlar."

Irak’ın 1979-1980 yıllarından ve IŞİD’e karşı mücadele döneminden kalma İran ile tarihsel bağları bulunduğunu ancak asıl sorunun Iraklıların kendisinden kaynaklandığını belirten Şabender, 2003 sonrası ordunun ve güvenlik kurumlarının dağıtılıp "iktidar paylaşımı” sisteminin kabul edilmesini eleştirerek, "Sebep İran değil, Iraklı taraftır. Biz çitsiz bir bahçeyiz" dedi.

Iraklı siyasetçi İzzet Şabender’in Rûdawî Emro programındaki açıklamalarının tam metni:

Rûdaw: Irak’ta şu an en önemli konulardan biri Curf Sahr meselesi; devlet mi, devlet dışı mı? Yani Curf Sahr bir Irak bölgesi; devlet kurumlarının bir Irak bölgesine dönüşünün silahlı bir grupla siyasi müzakere konusu haline gelmesinin nedenini sormak belki tuhaf gelebilir?

İzzet Şabender: Aslında bu sorunun yanıtını veren şey, bu bölgenin tarihi ve 2014 yılında bölgenin içinde bulunduğu tehlikeli durumu değiştirmede doğrudan ve etkili rol oynayan gruplardır.

Bağdat’a gelen bombalı araçların yaklaşık yüzde 70 ila yüzde 80’i Curf Sahr’dan geliyordu; (IŞİD’in bölgeyi kontrol ettiği dönem) ayrıca o yıllarda yüzlerce ziyaretçi başı kesilerek veya başka şekillerde öldürüldü, çünkü burası Bağdat–Kerbela–Necef yolu üzerinde bir kontrol noktası gibiydi; bu nedenle ne yazık ki kutsal türbelerin yüzlerce ziyaretçisi bu durumun kurbanı oldu.

Irak ordusu bu bölgeye girmeye çalıştığında da son derece tahkim edilmiş ve zorlu bir bölgeydi; bu yüzden o dönemde Merciliğin kutsal cihat ve teröre ve teröristlere karşı mücadele fetvasına icabet eden gruplar onlara karşılık verdi. Belki de "Hizbullah Tugayları" (Ketaib Hizbullah) adı verilenler kurtarmada en büyük rolü oynamıştır. Bu bölgeye girdiklerinde ki ben kendim de daha önce bölgeyi ziyaret ettim orada aklın hayretler içinde kalacağı şeyler gördüm; hendekler, tüneller, bahçeler ve mevziler; gerçekten öngörülebilir bir şey değildi.

Dolayısıyla şunu söylüyorum: Bu bölgenin tarihi budur ve hiçbir hükümet de gelip burayı neredeyse tamamen ele geçiren bu tugaylarla müzakere etmedi; sanki burası Hizbullah Tugayları’nın yönettiği Irak dışı bir parçaymış gibi davrandılar. Birbirini izleyen hükümetler tarafından bölgeden çekilme ihtimali veya buranın komuta ya da yönetiminde koordinasyon sağlanması olasılığı hakkında müzakere yürütmeye yönelik hiçbir ciddiyet gösterilmedi.

Bugün, Amerika Birleşik Devletleri’nin başkanı, elçisi ve temsilcisiyle karşı karşıya kaldığı ve Irak’ın iç işlerine açık müdahale düzeyine vardığı bu atmosferde ki bana göre ABD, Irak’taki demokrasinin ve sonuçlarının ayrıntılarını bile şekillendirmede aşırıya kaçmıştır böyle bir ortamda bu bölgeyi kontrol eden gruplarla müzakere adımının olumlu karşılanması veya içinde iyi niyetin ve Irak’ın çıkarının hâkim olduğu olumlu bir atmosferde gerçekleşmesi mümkün değildir.

Yani Trump tek bir tweetle müdahale edip Koordinasyon Çerçevesi’nin başbakanlık adayını görevden aldığında, Trump başbakanlığa kimin aday gösterilebileceğinin belirlenmesine müdahale ettiğinde veya Irak’ı yaptırımlarla tehdit ettiğinde, bu durum sanki Irak’ın iç işlerine müdahale değilmiş gibi olağan karşılanıp geçiştiriliyor.

Kısaca tekrar ediyorum: Irak’ın herhangi bir bölgesinin hükümet dışı herhangi bir grup tarafından kontrol edilmesi, her ne olursa olsun bu kontrolün tarihi geçmişi ne olursa olsun aslında bir eksikliktir; ancak bu durum savaş tehdidinin değil, müzakerenin konusu haline getirilmelidir.

2014’ten bugüne, yani yaklaşık 12 yıldır bu konuda sessiz kaldık ve aniden Irak hükümeti tarafından ciddi adımlar ortaya çıkıyor; fakat bu adımlar ABD’nin Irak’ın iç işlerine açık müdahalesiyle eş zamanlı geliyor. Ben bu atmosferin Curf Sahr’daki durumun barışçıl ve güvenli bir şekilde yeniden düzenlenmesine hizmet etmediği kanaatindeyim.

Biraz acele etmemeye, anlamaya ve buranın Irak’a ait olduğu ve Irak devletinin otoritesi altında bulunduğu, burayı işgal edip kontrol eden tarafın yaptığının ise yasa dışı ve gayriresmi bir iş olduğu konusunda uzlaşmaya ihtiyacımız var.

Hükümetten ve Curf Sahr bölgesini kontrol eden gruplardan umduğum şey, tehditlere, gözdağına, çatışmaya ve silaha sarılmakta acele etmemeleridir. Ben bugün bu meseleyi, Irak’ın bütünlüğüne pusu kurmuş birçok lidere veya tarafa umut veren zayıf ve hassas bir nokta olarak görüyorum; bunlar müdahale edebilir ya da aslında bir Şii–Şii iç savaşına yol açacak durumu kışkırtmak için bir şekilde müdahale ediyorlar. Allah korusun böyle bir şey yaşanırsa, bu durum kendi tarihi ve coğrafyası olan ve Irak’ın ilçelerinden veya bölgelerinden birini kontrol eden bilinen bir Iraklı grubun varlığından çok daha tehlikelidir. Bugün iki tehlikeyle karşı karşıyayız ama en büyük tehlike bir Şii–Şii savaşına sürüklenmektir; Curf Sahr’ın Hizbullah Tugayları’nın kontrolünde olması ise bugün olmasa bile yarın çözülecek bir meseledir.

Rûdaw: Sözleriniz ve bu konudaki derinleşmeniz bana şair Rusafi’nin şu beytini hatırlattı: "Muhatap senin gibi şuurlu olursa / Sözü kısa kesmek uzatmaya gerek bırakmaz." Peki biz Irak–Irak arası bir meseleden mi söz ediyoruz, yoksa Curf Sahr bir ölçüde İran ile ABD arasındaki güç, strateji ve siyaset dengesini yeniden sağlama meselesine mi dönüştü; öyle ki Irak devleti satranç tahtasındaki bir piyon haline mi geldi? Ama bu satranç tahtasını kim kontrol ediyor? Iraklılar arası bir meseleden mi bahsediyoruz yoksa Curf Sahr’da ABD ile İran arasındaki dengenin yeniden kurulmasından mı?

İzzet Şabender: Elbette Iraklı siyasetçiler ikinci yöne giderlerse hata yaparlar; yani görüşmeleri, müzakereleri, anlaşmazlıkları veya anlaşmaları bir şekilde Irak sahasındaki İran–ABD çekişmesine veya rekabetine boyun eğerse yanılmış olurlar.

Şu an Curf Sahr meselesiyle karşı karşıya olan tarafların vatanseverliklerini kanıtlamalarını umut ediyoruz; aralarındaki meselenin Irak sahasındaki İran–ABD çatışmasının bir yansıması değil, Iraklılar arası bir mesele olduğunu kanıtlamalarını ümit ediyoruz.

Daha önce Hz. Süleyman’a ve bazen de İmam Ali’ye (Allah’ın selamı üzerine olsun) atfedilen bir hikâye anlatmıştım. Hikâyeye göre iki kadın bir çocuk üzerinde çekişiyor ve her biri çocuğun annesi olduğunu iddia ediyordu. Hâkim, birini bu çocuğun senin değil diğer kadının olduğuna ikna etmekten aciz kalınca düşünüp şöyle dedi: "Bu çocuğu ikiye böleceğim ve her birinize bir yarısını vereceğim." Bunun üzerine kadınlardan biri dehşete kapılıp feryat etti ve "Bu benim çocuğum değil, diğerinin çocuğudur" dedi. Hâkim de ona dönüp "Allah’a yemin olsun ki çocuğun annesi sensin" yanıtını verdi.

Bugün Irak hükümeti ile silahlı olan Iraklı bir grup arasındaki bu çekişme ülkenin selameti, vatanın esenliği ve çıkarı üzerinedir; o iki kadın gibi olmamalıyız. Çocuğun annesi, bu ülkenin birliğini koruması, parçalanmaktan ve kan dökülmesinden muhafaza edilmesi için ilk feryat eden ve ilk taviz veren kişidir.

Dolayısıyla ortada hem devlet hem de o grup için ahlaki bir boyut ve bir sınav vardır; her birinin bu ülkeye ve bu ülkenin bütünlüğüne en çok özen gösteren taraf olduğuna dair kanıt sunmakta yarışmalarını umduğumuz ahlaki bir boyut.

Tekrar etmek istiyorum: Gerçekten Irak’ın bütünlüğüne pusu kurmuş kimseler var. İster Arap ister Kürt, ister Sünni ister Şii olsun; bu Irak kırılmaz, yenilmez, parçalanmaz ve zayıflamaz, ancak bu uğursuz bölünme yoluyla Irak’ın etnik ve mezhepsel temelde bölünmesiyle zayıflar. Bu bölünme dostların ya da müttefiklerin bölünmesi olmayacaktır; Allah korusun böyle bir bölünme gerçekleşmek istenirse, her kesimden Iraklıların çok büyük kanı dökülmeden sona ermez.

Bugün Curf Sahr meselesine pusu kurup her iki tarafı da kışkırtan ve tutumunda sert olan her kesimin propagandasını yapan kişiler var. Ancak Allah’a şükür ki ufukta bir anlaşma işareti belirdi; tugaylar bu bölgedeki varlıklarını sürdürmek ve dayatmakta ısrarcı değiller ve birkaç tugayla Federal Polisin, aynı şekilde birkaç tugayla Heşdi Şabi’nin bölgeye girmesine rıza göstermiş veya bunu kabul etmiş durumdalar. Giriş ve çıkışları kontrol edecek olanlar da tugaylarla istişare halinde Federal Polis ve Haşdi Şabi tugayları olacak.

Şimdi bu durumu çözüme giden bir başlangıç olarak kabul edelim; bence zaman, herkesi memnun edecek bir çözüme götürmek ve şu ya da bu nedenle elden çıkmış olan bu parçayı yeniden Irak devletinin kontrolüne döndürmek için iyi bir çözümdür.

Rûdaw: Sayın İzzet, özünde bu siyasi bir tartışma ama aklıma vatanseverlik ve vatanseverlerden söz eden bir şiir dizesi geldi; Rusafi şöyle diyor: "Kavmin vatan için attığı sloganlar seni aldatmasın / Çünkü kavim gizlide başkadır, açıkta başka." Şimdi kimin vatansever olduğu da uzun bir hikâye; ama Sayın Şabender, Hizbullah güçlerinin çıkışına dair bir anlaşma olduğu, ancak bazı liderlerin Curf Sahr’da kalacağı ve çekilmenin Suriye sınırlarına doğru olacağı yönünde kesin bir bilgi var. Bu doğru mu?

İzzet Şabender: Bu kesinlikle doğru değil, hayır; ne yakından ne uzaktan hiçbir şekilde doğru değil. Ancak Koordinasyon Çerçevesi içinde önümüzdeki Haziran ayında (2027) tamamlanacak bir plan üzerinde bir anlaşma var. Bu plan üç aşamadan geçiyor; son aşama Hizbullah’ın silahsızlandırılması ve siyasi çalışmaya dönmesi/girmesi ya da Heşdi Şabi ile entegre olması veya başka bir şeydir. Dolayısıyla silahsızlanma meselesinde Koordinasyon Çerçevesi’nin gözetiminde üç aşamalı olarak büyük ölçüde anlaşmaya varıldığını düşünüyorum. Fakat tugayların buradan çıkıp sınırlara götürüleceği yönünde bir tasavvur mevcut değil, kesinlikle böyle bir şey yok.

Rûdaw: Her iki tarafı da eleştiriyorsunuz ama bir sorum var: Anayasal yetkilerini uygulamaya çalışan bir hükümet ile hükümet güçlerinin bir Irak bölgesine girmesine itiraz eden silahlı bir grubu birbirine denk tutmak yanlış bir eşitleme değil mi?

İzzet Şabender: Evet, her iki tarafı da eleştiriyorum ve başarısızlığın barışçıl ve dostane bir çözüme ulaşamamakta olduğunu düşünüyorum; bunda her iki tarafın da payı var. Ancak ben iki tarafı meşruiyet/haklılık bakımından eşitlemiyorum. Birden fazla röportajda devletin bu denklemdeki sabit taraf olduğunu söyledim; diğer gruplar ise bir sebeple ortaya çıkan ve aynı sebeple sona eren hareketli taraflardır. Yani Hizbullah ve diğerleri terörle yüzleşmek ve bu vatanı korumak gibi ulusal bir sebeple kuruldular; sonları da yine ulusal olmalıdır. Eğer varlıklarının sürmesi devletin egemenliğinde ve ülkenin birliğinde bir bozulmaya yol açıyorsa, elbette feshedilmeli, silahlarını teslim etmeli ve kendi yerlerine dönmelidirler.

İki tarafı haklılık ve konum açısından eşitlemiyorum; onları yalnızca ikisinin de bir çözüme ulaşmakta başarılı olamamış olmaları noktasında eşit tutuyorum.

Rûdaw: Fakat çatışmayı önleyecek bir uzlaşı çağrınız, Irak devletinin bunun karşılığında hangi konuda taviz verebileceği sorusunu doğuruyor?

İzzet Şabender: Irak hükümetinden taviz vermesini isteyeceğimiz hiçbir şey yok, kesinlikle yok; zaten bu diyalog dengeli de değil, yani eşit olmayan iki taraf arasında. Ancak uygun bir çözüme ulaşma sorumluluğunu silahlı gruplara değil devlete yüklüyorum. Özellikle şimdi, ABD’nin İsrail’in çıkarı doğrultusunda işlerin ayrıntılarını kontrol ediyor göründüğü bu şartlarda devlet, daha iyi bir yolla daha iyi bir sonuca ulaşma sorumluluğunu taşımaktadır.

Yani atmosfer şu an dikenli ve karmaşık. Bölgede olup bitenlerde İsrail’in rolü olduğunu biliyoruz: İran’ı şeytanlaştırmaya, kendi deyimleriyle kollarını kesmeye ve ülkelerin havalimanlarının dahi İran’a giden veya İran’dan gelen hiçbir uçağı kabul edip uğurlamaması, İran ile Irak arasındaki sınırların ve kapıların kapatılması suretiyle İran’ı boğmaya yönelik bu çaba... Bu atmosfer, benim "İran’ın kolları" demekten nefret ettiğim aksine gerçeği, İran tarafından desteklenmiş olmalarıdır gruplarla bir sonuca ulaşmamıza elverişli değil. Terör saldırıp Irak’ın üçte ikisini işgal ettiğinde ve Irak hükümeti ABD’den satın almak üzere bir silah listesi sunduğunda, ABD "Evet hazırız ama bir yıl sonra teslim ederiz!" demişti; o zaman belki bu destek memnuniyetle karşılanmıştı. İran ise karşılıksız olarak silahla geldi ve terörü yenmek için Irak ordusu ile Iraklı grupları silahlandırdı. Ben bugün İran’ı bu ahlakla mı ödüllendireyim? Pakistan İran’la sınır kapılarını kapatmadı, Türkiye kapatmadı, Afganistan kapatmadı; neden Trump’ın bu kalın sopası... o "Trump şov", neden bu kalın sopa yalnızca Irak’ın başının üzerinde?

Rûdaw: Toplumsal barıştan söz ettiniz, birbirini kırmaya sürüklenmeye ve bu adımın tehlikelerine değindiniz; ancak devlet kararının dışındaki silahların varlığının bizzat devlet ve toplumsal barış için bir tehdit olarak görülmediği bir ortamda, Irak’ın bir bölgesinde hukukun uygulanması neden toplumsal barış için bir tehdit olsun?

İzzet Şabender: Ben de size söylediğim gibi görüyorum: Anayasaya veya hükümet kontrolüne tabi olmayan bir grup ve topluluğun elinde silah bulunması hoş görülemeyecek bir olgudur ve sona ermelidir. Sabit varlık devlettir, bunda şüphe yok. Ancak gelişmeler ve karmaşıklıklar ortaya çıkış koşullarının karmaşıklığı ve ABD’nin İsrail yararına her yerde savaştığı mevcut atmosferin karmaşıklığı nedeniyle meselenin farklı olduğunu söylüyorum; yani dikenli ve karmaşık bir hal alıyor, bu işi nasıl sonlandıracağımız ve bu sorunu nasıl çözeceğimiz konusunda planlama ve gözetme gerektiriyor.

Dolayısıyla sözlerimden devlet kontrolü dışındaki silahın sağlıklı bir olgu olduğu gibi bir anlam kesinlikle çıkarılmasın; bu sağlıksız bir olgudur ve bitmelidir. Ama diyorum ki bunun bitirilmesi kararla ve tehditle olmaz; hayır, tehditle olmaz, bu silahların sonu anlayış ve diyalogla gelir.

Rûdaw: Kiminle anlayış içinde? Yani hükümet, örneğin İran ile bir uzlaşı veya siyasi anlaşma olmaksızın silahların sınırlandırılmasını ve Curf Sahr’a dönüşü dayatabilir mi?

İzzet Şabender: İran olmadan olmalı. Sana karşı açık olayım: Irak hükümetinin ulaşması gereken çözüm ya da Irak hükümetinin varması gereken bu sonuç İran olmadan gerçekleşmelidir; aynı zamanda bir Amerikan baskısına boyun eğmek de olmamalıdır. Her platformda dile getirmeye çalıştığım bu denklem çok önemlidir. Ancak sorun şu ki; Iraklı dinleyici, siyasetçi veya bazı medya mensupları, ben Amerikan müdahalesini kınadığımda bunu İran müdahalesini memnuniyetle karşıladığım şeklinde yorumluyor; İran müdahalesini kınadığımda ise sanki Amerikan müdahalesini memnuniyetle karşılıyormuşum gibi algılıyorlar. Mesele böyle değil! Her ikisi de kendi yöntemince ve kendi tarzınca egemenliğe müdahale ediyor. Biz 2003’ten bugüne buna alıştık ve İran’ın nasıl müdahale edip tüm gücüyle sonuçları kendi çıkarına yönlendirmeye çalıştığını, ABD’nin de nasıl müdahale ettiğini gördük; özellikle de Trump Amerikası’nın müdahalesini. Obama Irak’ın işlerine müdahale etti ve Irak’ın aleyhine olsa da İran’la bir ilişki formuna ulaştı. Ama Avrupa’dan ve Orta Doğu’dan önce ABD’nin başına bela olan bu tuhaf adam (Trump), "ya böyle ya da yaptırımlar başına yağar" diyor. Ne Sayın Trump ne de iyiye doğru değişmeye başlayan elçisi "Tom Barrack", bu sopa ve değneğin istedikleri şeye zerre kadar hizmet edeceğini beklemesinler. Bu sözümü test edin: Onlar İran’a hizmet ediyor ve bizim Irak’ın iç işlerine yönelik İran müdahalesini engellememizi zorlaştırıyorlar. Kendilerine çeki düzen versinler, çünkü İsrail adına savaşıyorlar.

Rûdaw: İran’a nasıl hizmet ediyorlar?

İzzet Şabender: Amerikan sopası bu şekilde ve açık bir gerekçe olmaksızın Şiilerin başının üzerinde durduğunda ve boyun eğmezsek yaptırımlarla tehdit edildiğimizde, gerek Irak’ta gerek bölgede Şiiler İran’a sığınma tarihlerini tekrarlarlar; çünkü bunun bir tarihi var. Yani komşu ülkelerdeki Arap siyasetçilerle, İran’ın bu ölçüde yayılmasına neden izin verilip diğer tarafa verilmediğini tartıştım. Görüyorum ki mesele tarihsel: 1979 ve 1980 yıllarında Saddam Hüseyin savaşa gitmek istediğinde, savaşı o dönem "beşinci kol" adını verdiği Şiileri tasfiye ederek başlattı ve Kürt kardeşlerimizi bastırdığı gibi Şiileri de bastırdı. Şiiler öldürülme, hapsedilme ve kaçış arasında kaldı. Bu kaçanları komşu ülkelerden kim karşıladı; Kuveyt mi, Suudi Arabistan mı, Türkiye mi? Hayır, İran karşıladı. Bu kucak açmanın ahlaki bir yükümlülüğü var. Yani kardeşlerim canlarını kurtarıp 25–30 yıl İran’a gittiklerinde; bir kısmı orada öldü, bazıları evlendi, insanlar eğitim gördü, çocuk sahibi oldu... Allah zaferini nasip edip Saddam ve avanesi gittiğinde, İranlı gelip bana "Selam üzerinize olsun" dediğinde ben ona "Ne selamın ne de Allah’ın rahmeti üzerine olsun, ben bir Arap ülkesiyim, içime girmeye hakkın yok" mu diyeyim? Bunun bir tarihi var; tarihi ve şartları var.

Rûdaw: Ama bu ahlaki yükümlülük devletin zararına değil mi? Yani örneğin, ahlaki yükümlülük neden devletin aleyhine olsun? Mesela hatırlıyorum, devletten söz edecek olursak, dinlediğim bir konuşmanda darbe veya devrim sonrası İran devletinden bahsetmiştin: "Bazı kişiler biz mültecilere sorun çıkarıyordu ve o gruplar Şah’ın adamlarındandı; biz de gidip yeni gelen kesime, yani 1979’da gelenlere şikâyet ettik, onlar da bize: Biz onları öyle kolayca kovmayız, onlar devletin adamlarıdır, doğru Şah ile birlikteydiler ama devlet onlara harcama yapmıştır dediler" demiştin. Yani İranlılar bile devleti kapı dışarı etmediler, devleti küçümsemediler, Şah’la olanları bile... Öyleyse durum buysa, Irak’ın İran karşısındaki ahlaki yükümlülüğü neden devletin pahasına olsun?

İzzet Şabender: Bu Iraklıların sorumluluğudur. Ben o örneği verdiğimde ve hatırladığın için teşekkür ederim onlara "Yahu bunlar Başbakanlıkta veya Dışişlerinde bize ahlaklı ya da yumuşak davranmadı" dedik. "Nerede?" diye sordular. "Başbakanlıkta" dedik. Onlar da "Bunlar tağuttur, Şahlık rejimindendir" dediler. Dolayısıyla İran devrim yaptığında devleti yıkmadı, çünkü devrimin sahibi kendisiydi, değişimin sahibi kendisiydi; yalnızca birinci hattı uzaklaştırmakla yetindi.

Ama biz, değişimin sahibi biz olmadığımız ve Saddam’ı deviren biz olmadığımız için, geldik ordumuzu dağıttık, bütün güvenlik ve istihbarat teşkilatlarımızı lağvettik, gelip petrol ve maliye yönetimimizi ABD’ye teslim ettik ve BM Güvenlik Konseyi ile Birleşmiş Milletler’de resmen işgal altında bir ülke olmayı kabul ettik. Fark budur!

Biz geldiğimizde ABD’nin kazmalarıyla yıkılan o devleti geri getirmek ve yeniden inşa etmek konusunda ısrarcı olmadık; hayır, bugün acısını çektiğimiz "iktidar paylaşımı projesi" adlı bir projeyi kabul ettik: "Ey Kürt senin payın bu kadar, bunlar bakanlıkların, git içlerinde ne yapıyorsan yap; ey Şii ve ey Sünni bunlar sizin bakanlıklarınız..." Ta ki bu durum genel bir kültüre dönüşene kadar.

Şii "Bu bizim kendi bakanlığımız değil mi? Neden karışıyorsunuz, atalarınızın malı mı?" diyor; yani kendisi, bütçesi ve memurları bize aittir diyor. Aynı şekilde Sünni ve aynı şekilde Kürt de böyle diyor. Sebep Iraklı taraftır; sebep İranlı taraf değil Iraklı taraftır. Biz çitsiz (duvarsız) bir bahçeyiz.

Rûdaw: Kürdistan Bölgesi ve ayrıca Kerkük, gelen raporlara göre son olarak Selahaddin vilayetinden Kor Mor’daki Dana Gas tesisine yönelik düzenlenen saldırı nedeniyle şu an elektrik kesintilerinden muzdarip. Dana Gas şimdi saldırıların tekrarlanmayacağına dair garanti veya taahhütname talep ediyor. Federal hükümet ve Koordinasyon Çerçevesi neden silahlı grupların Kürdistan Bölgesi’ne yönelik saldırılarını durduramıyor? Bu saldırılar halkın elektriğine yönelik saldırılardır; ne ABD üssüdür ne de parti karargâhıdır, yani elektriğe yönelik bir saldırıdır.

İzzet Şabender: Gerçekten iğrenç ve utanç verici bir eylemdir. Irak federal hükümetinin durdurmak için üzerine düşen görevi yapması gerekir; yani deyim yerindeyse bu bir bozulma ve geriye gidiştir. Bu tesis Kürdistan’da bulunan bir tesistir ama bir Irak tesisidir; başka bir halka değil Irak halkına elektrik vermektedir. Bunlar utanç verici işlerdir ve şunu söyleyebilirim ki her şey birbirine karışmış durumda. Yaşanan her şey üzerinde sıkı ve tam bir kontrol olmadığını itiraf etmeliyiz. Yani Curf es-Sahr ve petrol hırsızlığı meselesi konuşulduğunda bile bu zayıf bir bahanedir; çünkü petrol her yerde çalınıyor, boru hatları her yerde deliniyor ve Curf Sahr’daki hırsızlıkların katbekat fazlası başka yerlerde yaşanıyor. Bu yüzden ne üretiminde ne de çıkarılmasında düzenli işleyen hiçbir şey olmadığını söylüyorum. Bugün ihlallerden saymakla bitmeyecek kadar çok şey sayabiliriz. Irak’ın tarihi liderleri yuvarlak bir masa etrafında oturup içinde bulunduğumuz bu duruma bir çözüm bulmadıkça yakın bir çözüm de yoktur.

Ben şimdi senin dile getirdiğin bütün bu tespitleri sona erdirebilecek veya ortadan kaldırabilecek sihirli bir çözüm sunamam.

Rûdaw: Peki şu an kim yönetiyor? Başbakan Ali Zeydi mi, yoksa onu getiren siyasi denklem mi?

İzzet Şabender: Bence Kardeş Ali Zeydi’yi getirip hükümeti kurması için güven oyu veren siyasi denklemin, destek ve arka çıkma ile birlikte güven vermeyi sürdürmesi gerekir. Şu an yaşanan ise bu değil; yani benim tahminime göre bunu tarih için kayda geçmeliyiz: Kardeş Ali Zeydi, bu makamı kendisi için talep etmemiş nadir başbakanlardandır. Bu teklifi kabul etmesi için onu teşvik eden güçler ve şahsiyetler vardı. Teklifi kabul ettiğinde de onlara açık bir Arapçayla "Ben ekonomik sorunlara çözüm bulabilirim ama siyasi, güvenlik ve askeri alanlarda deneyimim yok" dedi. Bunun üzerine o adamların hepsi göğsünü kabartıp ona "Biz seninle birlikteyiz" dediler. Ama ben şahsen bu *"biz seninle birlikteyiz"*i görmedim. Bugün kimin yönettiği kendisi mi yoksa onu getiren denklem mi yerinde ve gerçekçi bir soru. Sana söyleyeyim: Kimin yönettiğini veya kontrol ettiğini bilmiyorum. Karar dairesinin içine giren ve belki diğerlerinden daha fazla etkiye sahip olan başka etkenler ve başka taraflar da var. Durum karmaşık ve kolay değil. Bunu ekranda söylediğim için üzgünüm ama bu, göğsümüzde hapis kalmayı reddeden o acı gerçektir.

Rûdaw: Açıkça kimin yönettiğini bilmediğinizi söylemeniz Irak’ın durumunun ya da Irak’taki durumun karmaşıklığının bir kanıtı; ancak ortada bir Koordinasyon Çerçevesi var ve senin "felçli" veya "felce uğramış" diye nitelediğin Koordinasyon Çerçevesi’ne yönelik çok sayıda eleştiri de bulunuyor. Fakat Koordinasyon Çerçevesi Irak’ta bir tür siyasi mutfak ve iktidar merkezi haline gelmiş durumda. Koordinasyon Çerçevesi’nin kararlarına ve iradesine bağlı olan devlet ve başbakan için ne bıraktı? Koordinasyon Çerçevesi’nin varlığı gölgesinde Temsilciler Meclisi’ne, Bakanlar Kurulu’na ve hatta bizzat Başbakan’a ne kaldı?

İzzet Şabender: Koordinasyon Çerçevesi’nin karar mutfağı olduğu fikri çok dikkatimi çekiyor. Koordinasyon Çerçevesi ne mutfaktır ne de oturma odası, hiçbir şey değildir. Koordinasyon Çerçevesi kendi kendisiyle olan koordinasyonunu bile kaybetmiştir; içindeki tarafların her biri kendi havasından çalmaktadır. İşte bu yüzden ülke kaybolmuştur; Temsilciler Meclisi bir yerde, Kürdistan Bölgesi başka bir yerde, Şii yapısı ise başka bir yerdedir. Bugün ne karar almada ne de yönetimde hiçbir merkeziyet kalmamıştır. Yani bu ülkeyi biraz olsun ayakta tutan Allah’tır. Yakın gelecek hakkında pek iyimser değilim; ama Allah’ın hiçbir günahı olmayan bu halka ve millete olan rahmetiyle, nihayetinde Allah’ın izniyle bu Irak’ın daha iyi bir şeye doğru gideceğini düşünüyorum. Tekrar ediyorum, bende ne gerçekçi ne de sihirli bir çözüm var; sadece Yüce Allah’ın rahmeti için dua etmekten başka.

Rûdaw: Diğer siyasi bileşenlerin rolü nedir? Burada mezhepçi bir üslupla konuşmuyorum, mevcut siyasi bölünmeden yani toplumsal mezhepçilikten değil siyasi mezhepçilikten—söz ediyorum. Siz bunu daha iyi bilirsiniz; açıkçası Kürtlerin ve Sünnilerin Irak’ın kader belirleyici ve stratejik kararlarındaki rolü nedir?

İzzet Şabender: Sen benden daha iyi biliyorsun ki Kürtlere de içinde bulundukları durum için Allah yardım etsin; Süleymaniye ile Erbil arasında Kürtlere yakışır bir koordinasyon yok ve Irak’ın diğer bölgelerinde de onlara ve birliklerine pusu kurmuş kimseler var. Aynı şekilde Şii evinin içinde de hiçbir koordinasyon yok ve burada da bu bileşene, hak ve istihkaklarına pusu kurmuş, en tehlikeli yöne, yani bir Şii–Şii savaşı çıkmasına doğru iten kişiler mevcut. Ama Sünni bileşene gelince; sen de biliyorsun biz de biliyoruz ki tüm düzeylerdeki liderlikleri yeni yetişmiş bir bileşendir; Kürtler ve Şiiler gibi diktatörlüğü bütün acılığıyla tatmamışlardır. Yani Şiiler ile Kürtler belli bazı noktalarda fikir ayrılığına düştüklerinde bile arkalarına dönüp baktıklarında kendilerini aynı yerde bulurlar. Ama Sünni bileşendeki kardeşlerle, şu an önde olup birinci sırayı tutmuş olanlarla durum böyle değil; biz Şiiler ve Kürtler arkamıza dönüp baktığımızda onları hiçbir şekilde yanımızda göremiyoruz. Elbette bu durum, yani bu farklılık, sorun yaratmış ve bu ülkenin yönetici bileşenlerinin dengesinde bir dengesizlik oluşturmuştur.

Sünni bileşendeki kardeşlerimizin en azından 2010 yılından bugüne kadarki tecrübeden ders çıkarmalarını umuyorum. Diğerlerinin başına gelenler onların da başına gelebilir; başımıza gelen her şey kendi ellerimizle kendi üzerimize yazdıklarımızdan başka bir şey değildir.

Rûdaw: Kürdistan Bölgesi’nin iç anlaşmazlıklarına değindiniz; eğer Kürdistan Yurtseverler Birliği (KYB) Süleymaniye Bölgesi’nin kurulmasını talep ederse, Bağdat bu talebe onay verir mi?

İzzet Şabender: Bence Bağdat iki eğilime bölünmüş durumda; kabul etmeyecek bir eğilim var ve belki şu an zemin hazırlayan bir eğilim var sadece kabul etmekle kalmayıp bizzat kendisi zemin hazırlayan ve iki Kürt bölgesinin var olmasına doğru hareket eden bir eğilim bulunuyor.

Rûdaw: Siyasi açıdan Süleymaniye ve Halepçe Bölgesi mümkün mü?

İzzet Şabender: Çok beklenen bir ihtimal olarak mümkün olabilir. Ancak anayasal ve yasal açıdan buna izin verilip verilmediğini iyi incelemedim. Erbil’in de Kürdistan Bölgesi’nin bütünlüğünden vazgeçeceğini sanmıyorum; yani bana göre Erbil bunu engellemek için elinden gelen her şeyi yapacaktır ve ben de onunla aynı fikirdeyim.

Rûdaw: Bağdat’taki Şii siyasi güçlere gelirsek; onların Süleymaniye ve Halepçe Bölgesi projesini destekleyeceklerini düşünüyor musunuz? Yani ifadeyi şöyle kuralım: Süleymaniye’ye ya da Erbil’e duydukları sevgiden değil, bu projenin Basra ve belki Enbar ile Musul üzerindeki yansımalarından dolayı... Çünkü çok açık bir şekilde yaklaşık on yıldır Bağdat’taki bazı siyasi taraflar devletin merkezileşmesi üzerinde çalışıyor. Basra’da ya da belki Orta Fırat gibi diğer bölgelerde de benzer tepkilerin ve seslerin yükselmesi korkusuna rağmen, Irak ve Kürdistan Bölgesi içinde yeni bir bölgenin kurulmasına izin verirler mi?

İzzet Şabender: Size karşı açık olacağım: Bugün tecrübemiz, devletin merkeziyetçiliğinin ülkenin bütünlüğü, gücü ve gelişme kapasitesi açısından daha az tehlikeli ve daha az yolsuzluk barındıran bir yapı olduğunu kanıtladı. Peki sorun nerede? Biz devletin merkeziyetçiliğine zalim ve adaletsiz bir merkeziyetçilik olarak bakıyoruz; oysa adil bir merkeziyetçilik de vardır, mevcuttur. Biz neden bütün sınıflandırmalarıyla merkeziyetçiliği reddediyoruz? Merkeziyetçiliğin yokluğundan ülke 2003’ten bugüne ne fayda gördü? Parçalanma, dağılma ve kaynaklar ile maliyenin israfı arttı. Bugün il meclislerinden elde ettiğimiz şey budur; bir bölge kurmak için şartlar oluştuğunda bölgeleşmeye gitme ihtimalinden elde ettiğimiz de budur: Ülkeyi paramparça ediyoruz, bundan fayda görmüyoruz ve sonunda tüm taraflar kaybeden olarak çıkıyor.

Yani ben bu durumu azaltmaktan ve adım adım merkeziyetçiliğe yaklaşmaktan çok korkmuyorum; özellikle de merkeziyetçilik tek bir elde toplanmayacaksa hiç korkmuyorum. Bu da mümkündür; yani Erbil Bağdat’ta güçlü bir şekilde var olabilir, tıpkı Basra’nın Bağdat’ta güçlü bir şekilde var olabileceği ve Enbar’ın da Bağdat’ta güçlü bir şekilde yer alabileceği gibi. Biz olaylara her zaman tek bir gözle ve tek bir teraziyle bakarız. Allah şahit, 2003’ten bugüne kadarki tecrübeye dayanarak söylüyorum, içinde yaşadığımız bu sistemden yana değilim; bu sistemi de vallahi bize İsrail gözüyle bakan Amerikalıdan başkası çizmedi, çünkü böyle bir sistemin gölgesinde ülkenin geleceğinin parçalanma ve bölünme olduğunu ve bölgelerin sınırlarının kanla çizileceğini biliyor. Bu yüzden merkeziyetçiliğin geri dönmesinden korkmuyorum; ama ona adil bir merkeziyetçilik olması ve yalnızca tek bir bileşenin değil tüm bileşenlerin içinde yer alması şartını eklemek kaydıyla. Merkeziyetçilikte gördüğümüz ve ondan nefret etmemize yol açan şey, işlerin tek bir elde toplanması ve ülkenin çoğunluğunu oluşturan diğerlerinin zulme uğramasıydı. Zulüm adaletle paylaştırılıyor ama adalet her alanda kayıp. İşte bu yüzden başkanlık sisteminin geri dönüşüne karşı hassas davrandık, ayrıntıları hesaplamadan adım adım merkeziyetçiliğin geri dönüşüne yaklaşma konusunda hassas olduk. Tecrübe bana gösterdi ki, vallahi il meclisleri işleri tıkama ve hırsızlık için alan ve fırsattan başka hiçbir şey değildir, başka bir şey değil.

Rûdaw: Yakın gelecekte Kürdistan Yurtseverler Birliği ile Kürdistan Demokrat Partisi arasında nasıl bir ufuk görüyorsunuz; anlaşma mı, yoksa aralarında bir çatlak ve ayrışma mı?

İzzet Şabender: Açık konuşayım, temenni ettiğim şeyi öngörüyorum: Bazı Kürt liderlerin bilgeliğinin, duyduğumuz bu türden bir ayrışmayı engelleyeceğini öngörüyorum; hatta Erbil’den önce Süleymaniye’deki Kürt sokağı da bunu reddedecektir. Bu doğrultuda çok karamsar değilim ve bu sorunun yakında çözüleceğine dair iyimserliğe doğru gidiyorum.


İlgili Haberler

Barbara Leaf, Rûdaw’a konuştu: ‘ABD, KDP ve KYB’nin sorunlarını doğrudan çözmesini istiyor’
Röportaj20-11-2026

Barbara Leaf, Rûdaw’a konuştu: ‘ABD, KDP ve KYB’nin sorunlarını doğrudan çözmesini istiyor’

IRAK- Curf Sahr için geri sayım başladı: ‘Karar çıktı, yarın sabah uygulanacak’
Röportaj19-11-2026

IRAK- Curf Sahr için geri sayım başladı: ‘Karar çıktı, yarın sabah uygulanacak’

Sezai Temelli: Silah bırakma sürecinde henüz net bir gelişme yok
Röportaj18-11-2026

Sezai Temelli: Silah bırakma sürecinde henüz net bir gelişme yok

Sorular