رووداو دیجیتاڵ
هێزەکانی حکومەتی یەمەن بە پشتیوانیی هاوپەیمانیی عەرەبی بە سەرۆکایەتیی سعودیە، دوای دەستپێکردنی هێرشی پێچەوانەی گەورە لە دژی چەکدارانی حووسیی، کۆنترۆڵکردنی تەنگەی ستراتیژیی بابولمەندەبیان راگەیاند، هەرچەندە شەڕ و پێکدادانەکان لە ناوچەکەدا هێشتا بەردەوامن.
تەنگەی بابولمەندەب، کە بە "دەروازەی فرمێسکەکان" دەناسرێت، رێڕەوێکی دەریایی گرنگە لە دەروازەی باشووری دەریای سوور. دەریای سوور بە کەنداوی عەدەن و زەریای هیندی دەبەستێتەوە و لە رێگەی نۆکەندی سوێسیشەوە ئاسیا و ئەورووپا پێکەوە گرێدەدات. بە شێوەیەکی گشتی لەنێوان 12% بۆ 15%ـی سەرجەم بازرگانیی کەشتیوانیی جیهان و بەشێکی بەرچاوی دابینکردنی سەرچاوەکانی وزە بەم تەنگە تەسکەدا تێدەپەڕن، کە پانییەکەی لە تەسکترین خاڵدا نزیکەی 18 بۆ 26 کیلۆمەترە و بەهۆی دوورگەی پێریم (مایۆن)ـی سەر بە یەمەن کراوەتە دوو بەشەوە.
گۆڕانکارییەکانی ئەم دواییەی نەخشەی سەربازی
لە نێوەڕاستی مانگی ئەیلوولی 2026، حووسییەکان دەستیان بەسەر چەندین پێگەی سەرەکیدا بە درێژایی کەناراوەکانی دەریای سوور لە یەمەن گرت، لەوانەش شاری بەندەریی مەخا، ناوچەی زوبابی زاڵ بەسەر تەنگەکەدا، لەگەڵ دوورگە ستراتیژییەکانی وەک پێریم (مایۆن) و دوورگەکانی حەنیش.
ئەم پێشڕەوییە وایکرد تەواوی کەناراوەکانی دەریای سوور لە یەمەن بکەوێتە ژێر دەسەڵاتی حووسییەکانەوە و هەژموونێکی گەورەیان بەسەر دەروازەکانی تەنگەکەدا هەبێت. پاشان حووسییەکان رایانگەیاند، تێپەڕینی هەموو کەشتییە بازرگانییەکان سەلامەت دەبێت، جگە لەو کەشتییانەی پەیوەندییان بە سعودیەوە هەیە.
ئەم پێشهاتانە کە هاوکاتن لەگەڵ لێکەوتەکانی جەنگی فراوانتری نێوان ئەمریکا و ئێران، نیگەرانیی قووڵی لەبارەی دابینکردنی وزە و سەلامەتی کەشتییەکان دروستکرد، بەتایبەتی لە کاتێکدا تەنگەی هورمزیش پەکی کەوتووە، بەهۆیەوە نرخی نەوت بەرزبووەوە و کەشتییە بازرگانییەکان ناچاربوون رێگەی درێژتر بگرنەبەر.
هێرشی پێچەوانەی حکومەت و سعودیە
لە 4 و 5ـی تشرینی یەکەمی 2026دا، حکومەتی دانپێدانراوی نێودەوڵەتیی یەمەن، بە سەرۆکایەتیی ئەنجوومەنی سەرکردایەتیی بە سەرۆکایەتیی رەشاد عەلیمی، ئۆپەراسیۆنێکی گەورەی بە ناوی "گزنگی یەمەن" دەستپێکرد بۆ وەرگرتنەوەی ناوچەکان لە دەستی حووسییەکان. سعودیە پشتیوانییەکی ئاسمانیی چڕی پێشکێش کرد و هاوپەیمانیی عەرەبی بە سەرۆکایەتیی ریاز سەتان هێرشی ئاسمانیی کردە سەر ئامانجەکانی حووسییەکان.
هێزەکانی حکومەتی یەمەن — بەتایبەتی لیواکانی عەمالیقەی باشوور و هێزەکانی مەقنی نیشتمان — بە خێرایی لە کەناراوەکان پێشڕەوییان کرد. ئەوان رایانگەیاند، چەند پێگەیەکی سەرەکییان لە ناوچەی زوباب (لەنێویاندا فڕۆکەخانەی سەربازی) کۆنترۆڵکردووەتەوە، رێگەی نێوان زوباب و مەخایان بڕیوە و کۆنترۆڵی تەنگەی بابولمەندەبیان بەدەستهێناوەتەوە.
موعەممەر ئێرانی، وەزیری راگەیاندنی یەمەن بە ئاژانسی رۆیتەرزی راگەیاند کە هێزەکانی حکومەت ئەم دەستکەوتەیان بەدەستهێناوە، هاوکات گوتەبێژێکی سەربازیش باسی لەوە کرد، بە سەرکەوتوویی ناوچەکەیان کۆنترۆڵکردووە و سەتان چەکداری حووسییان گەمارۆ داوە (کە بەپێی راپۆرتەکان بەشێکیان بە بەلەم هەڵاتوون).
لە بەرامبەردا، میدیاکانی نزیک لە حووسییەکان ئەم پێشڕەوییانەی هێزەکانی حکومەتیان رەتکردەوە و بە "تەواو ناڕاست" ناوزەندیان کرد. شەڕ و پێکدادانەکان لە نزیک بنکەیەکی سەربازی لە تەنیشت تەنگەکە بەردەوامن.
رەهەند و چوارچێوەی بەرفراوانتر
کەناراوەکانی ئەم تەنگەیە لە نێوان یەمەن (لە رۆژهەڵات)، جیبۆتی و ئەریتریا (لە رۆژئاوا) دابەشبوون. ئامادەیی سەربازیی نێودەوڵەتی بە شێوەیەکی سەرەکی لە دیوی ئەفریقیا چڕبووەتەوە (لەوانەش بنکەیەکی سەربازیی ئەمریکا لە جیبۆتی). کۆنترۆڵکردنی دیوی یەمەن و دوورگەکانی بەردەوام جێگەی ململانێ بووە لە جەنگی نێوخۆی یەمەندا، کە لە ساڵی 2026دا دوای ماوەیەک لە هێوربوونەوە دووبارە تەشەنەی سەندەوە.
سعودیە هەوڵدەدات ئازادیی کەشتیوانی بگەڕێنێتەوە و کۆتایی بە هێرشەکانی حووسییەکان بۆ سەر خاک و کەشتییەکانی بهێنێت. دۆخی مەیدانی هێشتا بە ناڕوونی ماوەتەوە، لە کاتێکدا لە بەرەکانی دیکەشدا شەڕی تووند بەردەوامە، لەوانەش لە دەوروبەری شاری تەعز کە حووسییەکان گەمارۆکەیان تووندتر کردووە؛ هاوکات بەهۆی ئەم شەڕانەوە دەیان هەزار هاووڵاتیی دیکە لە یەمەن ئاوارە بوون.
تاوەکو 5ـی تشرینی یەکەمی 2026، حکومەتی یەمەن بە پشتیوانیی سعودیە جەخت لەوە دەکاتەوە کە دەستپێشخەری و باڵادەستیی سەربازیی لەم رێڕەوە ئاوییە گرنگەدا بەدەستهێناوەتەوە، بەڵام بەهۆی بەردەوامیی پێکدادانەکان، سەقامگیریی درێژخایەنی ناوچەکە هێشتا لە بەردەم تاقیکردنەوەدایە.
