هەسەدە؛ لە کۆنتڕۆڵی خاک و هەزاران داعشەوە بۆ هێزێکی پشتلێکراو

تۆم باراک، نێردەی ئەمریکا بۆ کاروباری سووریا رۆژی سێشەممە، 20-1-2026 لەبارەی ئەرکی هەسەدە رایگەیاند: "ئامانجی سەرەکی هێزەکە لە شەڕی دژی داعش بەسەرچووە."

ژمارەی شەڕڤانانی هەسەدە بە 100 هەزار شەڕڤان مەزەندە دەکرا، ئەوان لەماوەی پێکهاتنیان ناوچەیەکی فراوانیان لە باکووری رۆژهەڵاتی سووریا لەدەستی داعش دەرهێنا، بەڵام لەگەڵ هێرشی سوپای عەرەبی سووریا بۆ سەر ناوچەکانی باکوور و رۆژهەڵاتی سووریا، ژمارەیەک شەڕڤانی عەرەب و هۆزەکان لە هەسەدە هەڵگەڕانەوە.

هەسەدە ئێستا بەرەو حەسەکە پاشەکشەی کردووە و رەققە و دێرەزووری بەجێهێشت و لێی کشایەوە، بەرگری لە حەسەکە دەکات کە پارێزگایەکی کوردستانییە لە رۆژئاوای کوردستان.

هێزەکە ساڵی 2015 دامەزرا، ئەمریکا پشتیوانی سەرەکی هێزەکە بوو، پێکهێنەری سەرەکیی هێزەکە ئەو شەڕڤانانە بوون لە کۆبانێ شان بەشانی پێشمەرگەی کوردستان رێگەیان نەدا کۆبانێ بکەوێت، بەرگرییەکی تۆکمەیان لە شارەکە کرد و لەگەڵ پێشمەرگە کۆڵان و ناوچەکانی کۆبانێیان لە داعش پاککردەوە.

فابریس باڵانش، شارەزای کاروباری سووریا دەڵێ: "ژمارەی شەڕڤانانی هەسەدە و ئاسایشی نێوخۆ لە ناوچەکان بۆ نزیکەی 50 هەزار شەڕڤان کەمبووەتەوە، پاش ئەوەی شەڕڤانە عەرەبەکان چوونە بەرەی دیمەشق."

ئەو شارەزایە دەڵێت: "بڕبڕەی پشتی ئەو هێزە کە یەپەگەیە هێشتا سەلامەتە نزیکەی، 30 هەزار شەڕڤانی پیاو و ژنی یەپەگە لەنێو هێزەکەدان."

نانار هەواش، لێكۆڵینڤان لە گرووپی قەیرانی نێودەوڵەتی دەڵێت: "یەپەگە 2011 دامەزرا، هەرچەندە هەوڵ هەبوو پەکەکە ئاراستەی بکات، بەڵام سەرکردایەتیی هەسەدە مەبەستیان بوو خۆیان بڕیار بدەن و هاوبەشی نوێی خۆیان دیاری بکەن.''

ئەو لێکۆڵینڤانە دەڵێ: "مەزڵوم عەبدی، ئەندازیار کە لە ساڵی 1967 لە دایکبووە، لە شەڕی کۆبانێ رۆڵی دەرکەوت.''

ئەمریکا هاوکار و پشتیوانی سەرەکیی هەسەدە بوو، چەک و راهێنانی بە هەسەدە کرد، بەڵام وەکو نانار هەواش دەڵێ: "چەکی قورس لەهێزەکە سنووردار کرابوو، ئەوەش بەهۆی نیگەرانییەکانی تورکیاوە.''

تورکیا کە 900 کیلۆمەتر سنووری هاوبەشی لەگەڵ سووریا هەیە، لەماوەی نێوان 2016 بۆ 2019 ژمارەیەک ئۆپەراسیۆنی دژی هەسەدە کردووە، لەنێویاندا ئۆپەراسیۆنی چڵە زەیتوون، سوپای تورکیا و گرووپە چەکدارەکان عەفرین و سەرێ کانیان لە چوارچێوەی ئەو ئۆپەراسیۆنەدا گرت.

دوایین و سەختترین ئۆپەراسیۆنی هەسەدە دژی داعش لە باغۆز بوو، باغۆز دوای شەڕی چەند مانگە لە دێرەزوور لەلایەن هەسەدەوە کۆنتڕۆڵکرا، 23 ـی ئاداری 2019 لەدەستی داعش دەرهێنرا، ئاڵایەکی گەورەی هەسەدە لەسەر باغۆز هەڵکرا، لەگەڵی دا دەستگیرکردنی سەتان چەکدار و ئەمیری داعش لەو شارەدا، ئەوانەی تاوەکو دوایین سات ئامادە نەبوون خۆیان رادەست بکەن و شەڕیان دەکرد.

هەرچەندە فەرماندەیی ناوەندی ئەمریکا رایگەیاندووە: "7 هەزار چەکداری داعش لە سووریاوە دەگوازینەوە عێراق.'' بەڵام هێشتا وردەکاریی گواستنەوەکان، بەڕێوەچوونی پرۆسەکە لەماوەی دیاریکراو، ترس لە هەڵاتنی چەکداران نیشانەی زەقی ئەو پرسەیە.

راگەیێنراوەکەی سێنتکۆم بە گواستنەوەی چەکداران لە سووریاوە بۆ عێراق، پێش هەموو شتێک نیشانەی پرسیاری لەسەر دەسەڵاتی حکومەتی سووریا دروست کردووە بۆ کۆنتڕۆڵی ئەو چەکدارانە، چونکە دۆناڵد ترەمپ رۆژی سێشەممە رایگەیاند: "حکومەتی سووریا کۆنتڕۆڵی بەشێک لە خراپترین تیرۆرستان دەکات."، بەڵام کەمتر لە 24 کاژێر دوای قسەکانی ترەمپ سێنتکۆم گواستنەوەی چەکدارانی داعشی بۆ عێراق راگەیاند، ئەوە جگە لە دۆخی کەمپی هۆل کە کەسوکاری چەکدارانی داعشی لێیە و رۆژانە پشێوی دروست دەکەن.

لۆرێنس بیندنەر، شارەزای کاروباری گرووپە پەڕگیرەکان دەڵێت: "ئەو کەمپ و زیندانانە شانەی پەڕگیرین.''

مایکڵ کوریلا، فەرماندەی پێشووی سێنتکۆم سێ ساڵ لەمەوبەر هۆشداری دا: "ئەو سوپایەی دەستگیرکراوە لە سووریا و عێراق، ئەگەر ئازادبن، دەبنە هەڕەشەیەکی گەورە.''

هۆل گەورەترین کەمپی کەسوکاری چەکدارانی داعشە، بەپێی ئاماری بەڕێوەبەری کەمپەکە لە مانگی کانوونی یەکەم دا، لەو کەمپەدا 24 هەزار کەس دەژین، 15 هەزار سووری، 3500 هەزار عێراقی، 6200 بیانی خەڵکی وڵاتانی دیکە.

هەسەدە پێشتر چەندین جار داوای لە وڵاتان کردبوو ئەو کەسانە وەربگرنەوە لەکەمپەکەدان، تەنیا عێراق بەشێكی گەڕاندنەوە، رووسیاش چەند کاروانێک، بەڵام وڵاتانی دیکە زۆر لە خەمی گەڕانەوەی ئەو پەڕگیرانەی کەمپەکە نەبوون.

بەرپرسێکی ئاسایشی یەکێتیی ئەورووپا لەوبارەوە بە فرانس پرێسی گوتووە: "دۆخی سووریا زۆر خێرا دەگۆڕێت، هەڵسەنگاندن بۆ کاریگەری ئەو دۆخە لەسەر ئەو کەمپانە دەکەین.'' بەپێی قسەی بەرپرسەکە: "دوور نییە هەڵاتن هەبوو بێ لەو کەمپەدا ( ئەلهۆل)، بەتایبەت لە قۆستنەوەی ئەو بۆشاییەی لەکاتی هێرشی سوپای عەرەبیی سووریادا دروست بوو.''

تۆماس رینارد، بەڕێوەبەری بەشی لێكۆڵینەوە لە سەنتەری نێودەوڵەتی بۆ رووبەڕووبوونەوەی تیرۆر کە بارەگاکەی لە لاهای هۆڵەندایە دەڵێ: "هەر هەڵاتنێکی بە کۆمەڵ، بۆشاییە و دەمانخاتە بەردەم خراپترین سیناریۆ.''

رینارد پێی وایە: "ئەو چارەسەری کراوە، بە هێشتنەوەی چەکدارانی داعش لەو زیندانانە، بێ دادگەیی، هیچ گونجاو نییە و نابێ لە ناوچەیەکی پڕ تووندوتیژی و کێشەدا.''

لەبارەی هەڵاتنی چەکدارانیش دەڵێ: "هەر یەکێکیان هەڵبێت، دەبێ چاوەڕوانی ئەوەبین خۆی لەبەرچاوان وندەکات، بەڵام بەشێکیان بێگومان دەچنەوە نێو داعش، ئەوەش زۆر خراپ دەبێ بۆ سووریا و ناوچەکە و ئاسایشی جیهان."

بەرپرسێکی ئەمنی لە ئەورووپا مانگی تشرینی دووەمی ساڵی رابردوو رایگەیاند: "گرووپە جیهادییەکە هێشتا چاوی لەوەیە چەکدارە دەستگیرکراوەکانی لە زیندان ئازاد بن.''

لۆرێنس بیندنەر، شارەزای کاروباری گرووپە پەڕگیرەکان دەڵێت: "گرووپەکانی سەر بە داعش لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان لەوماوەیەدا زۆر پرسیاری چارەنووسی ئەو دەستگیرکراوانەیان کردووە.''

بۆیە وەکو ئەو دەڵێ: "بۆ داعش بە دڵنیاییەوە ئەوەی روویداوە دەرفەتە و دەیانەوێ بیقۆزنەوە.''

ئەو ژنە لێکۆڵینڤانە لەوباوەڕەدایە: "تەنانەت ئەگەر چەند سەت کەسێکیش هەڵبێن و بچنەوە ریزی ئەو سێ هەزار چەکدارەی داعش لە سووریان، ئەوە دەبێ هێز بۆیان و ورەیان بەرز دەکاتەوە، ئەگەری سەرهەڵدانەوەشیان بەهێزتر دەکات.''

ئەو هەزاران چەکدارەی لە زینداندان لەگەڵ کەسوکارەکانیان ،بەشێکیان بیانین، لەنێویاندا شەیما بیگوم، کە وڵاتینامەی بەریتانیای هەیە و بەمدواییە وڵاتینامەکەی لێ وەرگیرایەوە.

لیلا سکومیکی- لۆگان، بەڕێوەبەری GCERF کە سندووقێکی جیهانییە و کار دەکات بۆ رێگری لە تووندتیژی و پەڕگیری دەڵێ: "مەزەندە ناکرێ ئەوانە چەند رادیکاڵن، لە کەمپ و زیندانەکاندا.''

لەبارەی چەکدارە دەستگیرکراوەکانیش دەڵێ: "زۆربەیان 6 بۆ 7 ساڵ دەبێ لە زیندانن، لاواز و نەخۆشن، تووشی نەخۆشی سیل بوون، کەواتە دەبێ لە خۆمان بپرسین ئایا ئەوانە دەتوانن چەک هەڵگرن و دووبارە دەست بە شەڕ بکەنەوە؟''