دوایین هۆشداریی ئەمریکا بۆ یەکگرتنەوەی هێزەکانی پێشمەرگە

هەردوو حیزبی چەکداریی هەرێمی کوردستان (پارتی و یەکێتی)، لە ساڵی 1992وەوە باسی یەکگرتنەوەی هێزەکانیان دەکەن و لە 2005 و دوای یەکگرتنەوەی هەردوو ئیدارەی هەولێر و سلێمانیش ئاهەنگی گەورەیان بۆ سازکرد و لەدوای 2014 و هاتنی داعش و هەوڵێکی جیدیی ئەمریکا و هاوپەیمانانیش بۆ یەکگرتنەوەی ئەو دوو هێزە، هێشتا نەک یەکنەخراون، بەڵکو بەپێی راپۆرتێکی پشکنەری وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا، ئێستاش ژمارەی هێزەکانی پارتی و یەکێتی لە ژمارەی هێزە هاوبەشەکانی وەزارەتی پێشمەرگە زیاترە! ئەمە سەرەڕای ئەوەی ئەو هێزانەش کە ناویان هاوبەشە، هەژموونی حیزبییان بەسەردا زاڵە لەوانەیە وەک کاتی هێرشەکانی 16ی ئوکتۆبەر لەبەر یەک هەڵبوەشێنەوە. 

لێرەدا بە کورتی دەمەوێت باس لە جیدییەتی ئەمریکا بۆ یەکگرتنەوەی هێزەکانی پێشمەرگە لە هەرێمی کوردستان و داوای ئەمریکا لە یەکێتی و پارتی، بەردەوامبوونی هاوکارییەکانی ئەمریکا بۆ هێزە هاوبەشەکان و چارەنووسی پەیوەندییەکانی هەرێمی کوردستان و ئەمریکا بکەم، ئایا کێ پشت دەکاتە کێ لە داهاتوودا؟

چەند هەفتەیەکی دیکە بە دیاریکراویش لە مانگی ئەیلوولی ئەمساڵ، وەزارەتی بەرگریی ئەمریکا و هاوپەیمانان پێداچوونەوەیەکی ساڵانە بە کارەکانیان لە هەرێمی کوردستان و لەگەڵ وەزارەتی پێشمەرگە دەکەن، بەر لەم پێداچوونەوەیەش، لە مانگی تەممووز، شاندێکی هێزەکانی ئەمریکا و هاوپەیمانان لەگەڵ وەزارەتی پێشمەرگە کۆبوونەتەوە، لە کۆبوونەوەکەدا بە روون و رەوانی بە بەرپرسانی هەرێمی کوردستان و پارتی و یەکێتی کە پەیوەستن بە کاروباری هێزی پێشمەرگە، گوتووە، ''ئەمریکا چاوەڕێی ئەوە دەکات، بەر لە پێداچوونەوەی ساڵانەیان کە لە مانگی ئەیلوول، دەبێت هەرێمی کوردستان جیدیەتی بە کردەوەی سیاسیی خۆی نیشانبدات بۆ جێبەجێکردنی هەنگاوەکانی چاکسازی لە وەزارەتی پێشمەرگە، بەتایبەتیش دیاریکردنی وەزیرێکی کاتی (چونکە حکومەتەکە کاربەڕێکەرە) بۆ وەزارەتی پێشمەرگە''، هەر ئەمەش نا، نیگەرانی و بێزاریی خۆشیان دەربڕیوە کە ئەم پرۆسەیەی لە وەزارەتی پێشمەرگە ناویان ناوە، "یەکخستنەوەی هێزەکانی پێشمەرگە" نەک بەرەوپێش نەچووە، بەڵکو بەهۆی ناکۆکی و دابەشبوونی سیاسیی نێوان پارتی و یەکێتی خاوبووەتەوە و بەربەستی تازەی بۆ دروستکراوە.

لە روویێکی دیکەوە، رۆژی پێنجشەممە، 27ی تەممووزی 2023، لە وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا، لەسەر یەکخستنەوەی هێزەکانی پێشمەرگە پرسیارم لە ڤێدانت پاتێل، جێگری گوتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا کرد، ئەو بە روونی گوتی ''ئێمە بەردەوامین لە نیگەرانییەکانمان سەبارەت دابەشبوونی نێوخۆیی لە پرۆسەی چاکسازیی پێشمەرگە و نیگەرانییەکانیشمان گەیاندووەتە سەرکردە باڵاکانی حکومەتی هەرێمی کوردستان". پێموایە ئەمە دەربڕینێکی زۆر روونە و پێویستی بە هیچ لێکدانەوەیەک نییە.

هەروەها راپۆرتی پشکنەری وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا بۆ چارەگی یەکەمی 2023 بۆ کۆنگرێس، بە روونی ئاماژە بەوە دەدات کە بەرپرسانی ئەمریکا لەنێویاندا، لوئید ئۆستن، وەزیری بەرگری، برێت مەکگۆرک، رێکخەری کاروباری رۆژهەڵاتی نێوەڕاست لە کۆشکی سپی، کاتێک ئەمساڵ لە دوو کاتی جیادا چوونەتە هەولێر، لە کۆبوونەوەکانیان لەگەڵ نێچیرڤان بارزانی، سەرۆکی هەرێمی کوردستان، زۆر بە رژدی جەختیان لەسەر پێویستیی خێراکردنی یەکخستنەوەی هێزەکانی پێشمەرگە کردووە.

سەرچاوەیەکی ئاگاداریش لە کۆبوونەوەکانی ئەم دواییەی دەینا سترۆڵ، جێگری یاریدەدەری وەزیری بەرگریی ئەمریکا لەگەڵ بەرپرسانی هەرێمی کوردستان، ئەوەی پێگوتم، کە لەو کۆبوونەوانەش باس لەم پرسە کراوە و ئەو بەرپرسەی ئەمریکا ناڕازیبوونی وڵاتەکەی سەبارەت پرۆسەی یەکگرتنەوەی هێزەکانی پێشمەرگە و نەبوونی وەزیرێکی پێشمەرگەش بە بەرپرسانی هەرێمی کوردستان گوتووە. 

پێشتر بەرپرسانی ئەمریکا لە کۆبوونەوە داخراوەکان و دوور لە میدیا و شوێنە گشتییەکان، ناڕەزایی و بێزاریی خۆیان لە بەرامبەر یەکنەگرتنەوەی هێزەکانی پێشمەرگە و سستیی پرۆسەی چاکسازی لە وەزارەتی پێشمەرگە بە بەرپرسانی هەرێمی کوردستان و وەزارەتی پێشمەرگە دەگەیاند، بەڵام ئێستا بە رۆژی رووناک ئەو ناڕەزایی بوونەیان دەڵێن. دوایین راگەیێندراوی هاوپەیمانان و لێدوانەکەی ئەلینا رۆمانسکی، باڵیۆزی ئەمریکا لە بەغدا بۆ رووداو و قسەکانی پاتێلیش بۆ من، سێ نموونەی دیارن کە هەرسێکیان ئاماژە بە نیگەرانی و ناڕازیبوونی ئەمریکا لەو پرۆسەیە دەکەن.

لە چەند ساڵی رابردوودا، پارتی و یەکێتی هەروەهاش سەرۆکایەتیی هەرێمی کوردستان و حکومەتی هەرێمی کوردستانیش هەمیشە رایانگەیاندووە کە رژدن لەسەر یەکخستنەوەی هێزەکانی پێشمەرگە، بەڵام بەپێی ئەو زانیارییانەی لای وەزارەتی بەرگری و دەرەوەی ئەمریکا هەن، هێشتا بە هەزاران پێشمەرگە لەژێر فەرمانی پارتی و یەکێتی دان. بەپێی راپۆرتێکی هاوپەیمانان و هێزەکانی ئەمریکا لە هەرێمی کوردستان، لە مانگی ئاداری 2022، ژمارەی هێزەکانی 80 کە سەر بە پارتی دیموکراتی کوردستانە لەنێوان 63 بۆ 68 هەزار پێشمەرگە دەبن، ژمارەی هێزەکانی 70 کە سەر بە یەکێتیی نیشتمانیی کوردستانە، لە نێوان 40 هەزار بۆ 45 هەزار پێشمەرگە دەبن، هەرلەو راپۆرتەدا هاتووە ''ناکۆکییەکانی نێوان سەرکردە سیاسییەکانی پارتی و یەکێتی 'قووڵ و بێکۆتان'، ئەم بێ متمانەییەش بە یەکێک لە گەورەترین هۆکارەکانی بەردەم دروستبوونی هێزێکی سەربازی ناسیاسین.''

بەپێی هەمان ئەو زانیارییانەی وەزارەتەکانی دەرەوە و بەرگریی ئەمریکا، وەزارەتی پێشمەرگە لەم دواییەدا جبەخانەکانی خۆی نوێکردووەتەوە، بەتایبەتیش لە دهۆک و سلێمانی، بەڵام هێشتا بەدەست ئەوەوە دەناڵێنێت کە پێویستییەکانی لۆجستیی سەربازی وەک ئۆتۆمبێل، چەک و تەقەمەنی و پێویستییەکانی دیکە لای هێزەکانی 70 و 80ی سەر بە یەکێتی و پارتین، ئەمانەش زانیاری ساڵی 2023ن، نەک چەند ساڵێک بەر لە ئێستا، واتە چەند ساڵێک دوای دەستپێکردنی پڕۆسەی چاکسازی لەلایەن وەزارەتی پێشمەرگە بە پاڵپشتیی ئەمریکا. زانیارییەکان باس لەوەش دەکەن، کە زۆربەی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکانی دژی داعش و ئۆپەراسیۆنە هاوبەشەکانیش لەگەڵ هێزە عێراقییەکان لەلایەن هێزەکانی پارتی و یەکێتی دەکرێن، نەک لەلایەن ئەو هێزانەی کە سەربە وەزارەتی پێشمەرگەن، ئەمەش بەلای ئەمریکییەکانەوە واتای ئەوەیە کە دەسەڵات و چەک و بەڕێوەبردنی ناوچە و جبەخانە و میحوەری سەربازی لە دەست هێزەکانی پارتی و یەکێتیدان، نەک هێزە هاوبەشەکان.

لەم چەند ساڵەدا کە وەزارەتی پێشمەرگەش هەیە، تەنیا توانیویەتی سەرپەرشتیی 20 فیرقەی هاوبەش، دوو هێزی پشتیوانیی هاوبەش، سێ سەنتەری راهێنانی هاوبەش، لەگەڵ کۆلێژێک لە رانیە بکات، کە روون نییە دەسەڵاتی تەواوەتیشی بەسەر ئەوانەدا هەیە، یان قەیرانێک بە ئاسانی لێکیان جیادەکاتەوە. بەپێی ئەو زانیارییانەی ناوەندەکانی ئەمریکا نەک من. ئەمە دیمەنی ئەو پرۆسەیە کە لە ساڵی 1992وەوە بەناوی یەکخستنەوەی هێزی پێشمەرگە دەستی پێکردووە. 

وەزارەتی بەرگریی ئەمریکا ساڵانە بەپێی ئەو بودجەیەی بۆی دیاری دەکرێت چەند ملیۆنێک دۆلار بۆ ئەو هێزە هاوبەشانە دەنێرێت کە لەژێر کۆنترۆڵی وەزارەتی پێشمەرگەدان، ئەمەش لەژێر ناوی هاوکاریکردنی ئەو هێزانەی کە شەڕی داعش دەکەن. ساڵانە کە بودجەی پێشنیازکراو دیاری دەکرێت، ئەو بودجەیە دەچێتە کۆنگرێس و هەموو ساڵێک مەترسی ئەوە هەیە، بەهۆی لۆبیی بەهێزی نەیارانی هەرێمی کوردستان و پێشمەرگە، تێبینی و نیگەرانیی ئەندامانی کۆنگرێس لە خاویی پرۆسەکە، قەڵەمێک بەسەر ئەو بڕە هاوکارییەدا بهێندرێت و ئەویش ببڕن یان کەمی بکەنەوە، چونکە دەبێت ئەوە بزاندرێت، ئەو "بێزاری"یەی ئەمریکییەکان باسی دەکەن کاریگەری لەسەر گفتوگۆکانی دابەشکردنی بودجەی پێنتاگۆن دەبێت.

لەم دواییە لەگەڵ ئەندامێکی کۆنگرێس لەسەر ئەم پرسە گفتوگۆمان دەکرد، ئەو نەیشاردەوە کە تێپەڕاندنی بڕگەیەک لە پڕۆژەیاسایەکی وەک یاسای بەرگریی نیشتمانی، کارێکی ئاسان نییە و چاوی زۆر کەسیشی لەسەرە، هاوکات ئێستا لە کۆنگرێس ژمارەیەک دۆستی کورد و ئاشنای دۆخی عێراق و هەرێمی کوردستان هەن، بەڵام مەرج نییە ئەمە بەم شێوەیە بەردەوامبێت، بەتایبەتیش کە هەر دوو ساڵ جارێک هەڵبژاردن بۆ ئەنجوومەنی نوێنەران دەکرێت و دوور نییە لە چەند ساڵی داهاتوودا، نەوەیەکی نوێی ئەمریکا بێتە کۆنگرێس، هێندەی ئەم نەوەیەی ئێستا هاوسۆز و ئاشنای پرسی کورد نەبێت و ئەو تێبینی و نیگەرانییانەش کە هەن، وابکات هاوکارییەکان بەتەواوی ببڕن.

ئەگەر بە ژمارەش قسە بکەین، هاوکارییەکانی ئەمریکا بۆ هێزەکانی پێشمەرگە و هێزە عێراقییەکان ساڵ لەدوای ساڵ کەمتر دەبنەوە. وەک نموونە، لە ساڵی 2021، ئەمریکا نزیکەی 510 ملیۆن دۆلاری بۆ عێراق و هەرێمی کوردستان داواکرد، لە ساڵی 2022 ئەو هاوکارییانە بۆ 345 کەمبووەنەوە، لە 2023 نزیکەی 358 ملیۆن دۆلار بوو، بۆ ساڵی 2024یش بڕێک پارە کە نزیکەی 398 ملیۆن داواکراوە بۆ هەموو خەرجییەکانی هێزەکانی ئەمریکا لە عێراق و سووریا. 

لە راستی دا، ئەوەی باسم کردووە و نوسیوومە زانیارییە، نەک لێکدانەوە و پێشبینی، بەڵکو ئەمریکا و هاوپەیمانانیش، چاکسازی و یەکخستنەکانی هێزەکانی پێشمەرگەیان وەک مەرجی ئەو هاوکارییانە داناوە و ئەوەشیان بە خودی بەرپرسانی وەزارەتی پێشمەرگە گوتووە. بەرپرسێکی باڵای وەزارەتی پێشمەرگەش ئەو راستییەی بۆپشتڕاستکردینەوە. لێرەش لە ئەمریکا لە بەشێکی ئەو کۆبوونەوانەی سەبارەت هێزەکانی پێشمەرگە کراون، بەرپرسانی ئەمریکا ئەو راستییەیان بەبیر بەرپرسانی هەرێمی کوردستان هێناوەتەوە لەسەر هەرسێ ئاستی باڵای ئەمریکا، کۆنگرێس، کۆشکی سپی و وەزارەتی دەرەوە، بگرە چەند جارێک زۆر بەڕوونی پێیان گوتراوە. 

کورد پێویستە خێراتر هەنگاوبنێت، چونکە رەنگە لەهەر کاتێکدا ئەو هاوکارییانە بووەستن، یانیش بەربەستی گەورەیان بۆ دروستبێت، چونکە لەبیرمان نەچێت کاتێک ئەندامانی کۆنگرێس ئەم هاوکارییانە وەک مەرجێک دەبینن، رەنگە لەهەر کاتێکدابێت بۆ جێبەجێکردنی ئەو مەرجەیان، گوشارەکان زیاتر بکەن و رێگەنەدان ئەو هاوکارییانە لە کۆنگرێسدا تێپەڕن.

لەکۆتاییدا، من باس لەوە ناکەم هۆکاری سەرەکیی یەکنەخستنەوەی هێزەکانی پێشمەگە کێیە، پارتییە یان یەکێتی، هێزە نێوخۆییەکانی عێراق یان وڵاتانی هەرێمی، بەڵام ئەوە دەڵێم، ئێستا دەرفەتێک هاتووەتەپێش بۆ یەکخستنەوەی هێزەکانی پێشمەرگە، گرنگە ئەو دەرفەتە لەبار نەبرێت، چونکە بە سەرپەرشتی و پشتیوانیی گەورەترین وڵاتی جیهان دەکرێت، ئەگەر ئەمریکا هاوکارییەکان رابگرێت یان لە یەکخستنەوەی هێزەکانی پێشمەرگە کشایەوە و بە پەیوەندییەکانیدا چووەوە لەگەڵ هێزەکانی پێشمەرگەدا، ئەوکاتە نابێ گلەیی لە کەس بکرێت. کەس پشتی لە کورد نەکردووە، کورد خۆی پشتی لەخۆی کرد. هەمیشە ئاوڕدانەوە و لێپرسینەوەی مێژوو و راستکردنەوەی هەڵە مێژووییەکان شتێکی گرنگە، بەڵام بۆ کورد ئێستا باشترە لەم کاتەدا واز لەو باسانە بێنن و، لێپرسینەوە لە دۆخی ئێستای کورد بکەن کە بۆچی وابەسەرخۆی دەهێنێ!