رووداو دیجیتاڵ
هەفتەی رابردوو دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا بۆ بەشداریکردن لە لووتکەی ناتۆ، بە فڕۆکە نوێیەکەی سەرۆکایەتی (ئێر فۆرس وەن ) کە دیارییەکی قەتەرە، سەردانی ئەنقەرەی پایتەختی تورکیای کرد. بەڵام لە کاتی گەڕانەوەدا، لەناکاو بڕیاریدا سواری فڕۆکە نوێیەکە نەبێت و بە فڕۆکە کۆنەکەی بگەڕێتەوە! ئەم بڕیارە کتوپڕە پرسیار و گومانی زۆری لەسەر سەلامەتیی فڕۆکە نوێیەکە دروستکرد.
لە ئەنقەرە چی روویدا؟
کاتێک ترەمپ بە فڕۆکە نوێیەکەی (کە فڕۆکەیەکی دەستکاریکراوی جۆری بۆینگ 747ـە) گەیشتە تورکیا، زۆر دڵخۆش بوو و بە فڕۆکەیەکی "بێهاوتا و نایاب" ناوی برد.
بەڵام کاتی رۆیشتن، لەپڕ بڕیاریدا فڕۆکە نوێیەکە بە بەتاڵی بنێرێت بۆ بەریتانیا، خۆیشی بە فڕۆکە کۆنەکەی سەرۆکایەتی (کە لە ساڵی 1990ـەوە کار دەکات) گەشتی کرد.
لە نێو فڕۆکە کۆنەکەشدا، داوا لە رۆژنامەڤانان کرا پەردەی پەنجەرەکانی فڕۆکەکە دابخەن، کە ئەمەش رێکارێکی ئەمنییە و تەنیا لە کاتی گەشتکردن بەسەر ناوچەکانی جەنگدا دەگیرێتەبەر.
بۆچی فڕۆکەکەی گۆڕی؟
سەرەتا ترەمپ بیانووی هێناوە و گوتی فڕۆکە نوێیەکەم ناردووە بۆ ئەوەی هێزەکانی ئەمریکا لە بەریتانیا بیبینن. بەڵام دواتر راستییەکان ئاشكرا بوون:
•ترس لە ئێران: میدیاکانی ئەمریکا ئاشکرایان کرد کە تیمی ئەمنیی ترەمپ ئامۆژگارییان کردووە فڕۆکەکەی بگۆڕێت، ئەوەش بەهۆی گرژییەکانی ئەم دواییەی ئەمریکا و ئێران. کاتێکیش ترەمپ لە بەریتانیاوە بە فڕۆکە نوێیەکە گەڕایەوە بۆ واشنتن، ئاماژەی بەوە کرد کە فڕینەکە مەترسیدار بووە، چونکە ئێرانییەکان دەیانەوێت تیرۆری بکەن و گوتیشی: "دەکرێت گەشتەکە مەترسیدار بێت بەهۆی ئەو نەفرەتییانەی کە دەبێت مامەڵەیان لەگەڵ بکەين."
•کەموکوڕی لە سیستەمی بەرگری: رۆژنامەی نیویۆرک تایمز بڵاویکردەوە، فڕۆکە نوێیەکە هەمان ئەو سیستمە بەرگرییانەی تێدا نییە کە لە فڕۆکە کۆنەکاندا هەن. فڕۆکە کۆنەکان سیستەمی تێکدانی رادار و سیستمی دژە مووشەکیان تێدایە، بەڵام دیار نییە فڕۆکە نوێیەکە تا چەند بەم ئامێرانە پڕچەک کراوە.
چیرۆکی ئەم فڕۆکە نوێیە چییە؟
ساڵی رابردوو، دوای ئەوەی ترەمپ زۆر گلەیی لە کۆنیی فڕۆکەکانی سەرۆکایەتی کرد، خێزانی شاهانەی قەتەر ئەم فڕۆکە گەورە و شاهانەییەیان بە دیاری دایە ترەمپ. هێزی ئاسمانیی ئەمریکاش بەپەلە دەستیان بە گۆڕانکاری کرد تێیدا بۆ ئەوەی بۆ 1ـی تەممووزی ئەمساڵ ئامادە بێت.
بەڵام سوپای ئەمریکا دانی بەوەداناوە کە بۆ ئەوەی فڕۆکەکە زوو تەواو ببێت، ناچار بوون چاوپۆشی لە هەندێک شت بکەن (بەتایبەتی لە دیزاینی نێوەوەی فڕۆکەکە)، هەرچەندە جەخت دەکەنەوە کە کەمکوڕی لە "سەلامەتی و ئاسایش"ـدا نەکراوە.
ئایا فڕۆکەکە سەلامەتە؟
کۆشکی سپی بەرگری لێدەکات: ستێڤن چیونگ، بەڕێوەبەری راگەیاندنی کۆشکی سپی دەڵێت فڕۆکەکە زۆر پێشکەوتووە و "پرۆتۆکۆڵی ئەمنیی ئاست بەرزی تێدایە" بۆ پاراستنی سەرۆک و چەندین ئامێری تێکدان و چەواشەکردنی راداری تێدا جێگیرکراون.
رەخنەگران نیگەرانن: سیناتۆرە دیموکراتەکان داوای لێکۆڵینەوە دەکەن و دەڵێن "مەترسیی راستەقینەی ئاسایشی نیشتمانی" لەسەر ئەم فڕۆکەیە هەیە.
شارەزایانی سەربازی گومانیان هەیە: جۆن تیچەرت، ئەفسەری پێشووی هێزی ئاسمانی بە فۆکس نیوزی گوت: "فڕۆکەیەکی قەتەری هەرچەندە باشیش ئامادە بکرێت، هەرگیز وەک ئەو فڕۆکانە نابێت کە لە سفڕەوە تەنیا بۆ سەرۆکی ئەمریکا دروستکراون و توانای بەرگریی تایبەتیان هەیە."
کۆتاییەکەی چی لێدێت؟
ئەم فڕۆکە قەتەرییە تەنیا وەک چارەسەرێکی کاتی بەکاردێت، تاوەکو ئەو کاتەی لە چەند ساڵی داهاتوودا دوو فڕۆکە نوێیەکەی بۆینگ بۆ سەرۆکایەتی ئامادە دەبن (کە دروستکردنیان زۆر دواکەوتووە). ترەمپ دەڵێت دواتر ئەم فڕۆکەیە دەبرێتە مەیامی بۆ ئەوەی لە پرۆژەی "کتێبخانەی سەرۆکایەتی"ـیەکەیدا وەک پیشانگەیەک دابنرێت.
لەگەڵ هەموو ئەمانەشدا، وەرگرتنی دیارییەکی وا گرانبەها لە وڵاتێکی بیانی، پرسیاری یاسایی و ئەخلاقیی زۆری لێکەوتووەتەوە کە ئایا دروستە سەرۆکی ئەمریکا دیاری لەو جۆرە وەربگرێت یان نا.
