رووداو دیجیتاڵ پێدەچێت شەڕە پچڕپچڕەکەی نێوان ئەمریکا و ئێران چووبێتە قۆناخێکی نوێوە، چونکە سعودیە بە ئاشکرا بەشداریی لە هەڵکشانی سەربازی دژی گرووپە چەکدارەکان کرد، هەوڵە دیپلۆماسییەکان بۆ کۆتاییهێنان بە جەنگەکە جارێکی دیکە شکستیان هێنا و بەپێی قسەی بەرپرسانی ئەمریکی هیچ گفتوگۆیەک نەماوە. سەرەڕای چەند رۆژێک لە هێمنیی رێژەیی، هەردوولا لە 24 کاژێری رابردوودا هێرشی سەربازییان کردووە کە مەترسیی گەڕانەوە بۆ جەنگێکی گشتگیر و فراوانبوونی زیاتری لە ناوچەکەدا لێدەکرێت؛ کەمترین شت روونە دەربارەی ئەوەی بەرپرسانی ئەمریکی یان ئێرانی چ ستراتیژێکیان بۆ هەنگاوەکانی داهاتوو هەیە. سەرۆک دۆناڵد ترەمپ و هاوپەیمانەکانی لەو چەند رۆژەی دواییدا "هیوایان خواست" تاران بگەڕێتەوە سەر مێزی گفتوگۆ، بەڵام جێگری وەزیری دەرەوەی ئێران رایگەیاند وڵاتەکەی زیاتر لە دوو هەفتەیە هیچ داواکارییەکی بۆ دەستپێکردنەوەی گفتوگۆی دیپلۆماسی پێشکەش نەکردووە. دوای پووچەڵکردنەوەی هێرشێک بۆ سەر بنکەی ئەمریکا لە ئوردن، ترەمپ رۆژی چوارشەممە گەڕایەوە سەر هەڕەشەکانی، هەرچەندە بژاردەی گفتوگۆی بەردەوامیشی هێشتەوە. ترەمپ لە کۆشکی سپی رایگەیاند، "ئەوان پێشتر داوای لێبووردنیان کردووە، بەڵام دەزانن، پێویستە کەمێک لێیان بدەین." ئاماژەی بەوەش کرد، "ئێستا نۆرەی ئێمەیە و دەبینین ئایا لە شوێنێکدا دەگەینە رێککەوتن یان نا. بەڵام زۆر بە تووندی لێیان دەدەین." چەند کاژێرێک دواتر، هێرشەکانی نوێ کرانە سەر ئێران و سوپای ئەمریکا لە پۆستێکی سۆشیاڵ میدیادا رایگەیاند، "وەڵامێکی بەهێزیان بۆ هەوڵە هێرشبەرییەکانی دوێنێی ئێران هەبووە کە کرابوونە سەر هێزەکانی ئەمریکا لە رۆژهەڵاتی نێوەڕاستدا." ترەمپ هەمان ئەو قسانەی پێشتر کردووە، چونکە سەرۆکە کۆمارییەکە لە چەند مانگی رابردوودا بەردەوام لە نێوان سووربوون لەسەر نزیکبوونی رێککەوتن بۆ کۆتاییهێنان بە جەنگ و بەرنامەی ئەتۆمیی تاران، و دواتر بەکارهێنانی قسەی تووند و هەڕەشە بۆ ناچارکردنی ئێران بۆ تەسلیمبوون بووە، بەڵام دۆخەکە وەکو پێشتر ماوەتەوە و بەرەوپێشچوون نییە. مەترسییەکانی بەردەوامبوونی کردەی سەربازیی ئەمریکا بۆ ترەمپ و پارتەکەی لە هەموو کاتێک زیاترە، چونکە ململانێکە لای زۆرێک لە ئەمریکییەکان بێزراوە و بووەتە هۆی شڵەژانی ئابووریی جیهانی، ئەوەش تەنیا چەند مانگێک پێش هەڵبژاردنە گرنگەکانی نیوەی خول لە مانگی تشرینی دووەمدا. هەروەها شەڕە نوێیەکە بووەتە هۆی کوژران و برینداربوونی سەربازیی زیاتری ئەمریکا و نیگەرانیی لێکەوتووەتەوە کە ئەمریکا کۆگاکانی سیستمی سەرەکییەکانی بەرگریی ئاسمانی بەکاردەهێنێت کە بۆ بەرگریکردنی بنکە و هاوپەیمانەکانیەتی. رۆژی چوارشەممە، 29ـی تەممووزی 2026، ئێران رایگەیاند مووشەکی بالیستی ئاراستەی بنکەی ئاسمانیی 'موەفەق'ـی لە ئوردن کردووە، کە ناوەندێکی سەرەکیی سەربازیی ئەمریکایە لە ناوچەکەدا، ترەمپ گوتی مووشەکەکان تێکشکێنراون، هەروەها سعودیە بەشداربوو لەگەڵ ئەمریکا لە لێدانی چەندین شوێنی لۆجستی و چەکی گرووپەکان لە عێراق. ئەم یەکەم هێرشە هاوبەشەی ئەمریکا و سعودیە کە بە ئاشکرا راگەیێندرا، دوای هێرشی درۆنی بۆ سەر شانشینەکە هات، ئەمەش ململانێکەی ئاڵۆزتر کرد کە ئێستا نزیکەی هەموو وڵاتانی ناوچەکەی گرتووەتەوە، بەرپرسێکی ئەمریکی رایگەیاند ئەو دوو هێرشە پەیوەندییان بەیەکەوە نەبووە. سەردانی وەزیری بەرگریی سعودیە بۆ کۆشکی سپی خالید بن سەلمان، وەزیری بەرگریی سعودیە رۆژی چوارشەممە، 29ـی تەممووزی 2026، بە جیا لەگەڵ ترەمپ و جەی دی ڤانس، جێگری سەرۆک کۆبووەوە، ئەمەش بەپێی گوتەی دوو کەس کە ئاگاداری کۆبوونەوە نهێنییەکە بوون. وەزیری بەرگری تێڕوانینی محەممەد بن سەلمان، شازادەی جێنشینی گەیاندووە کە ئێران پێگەی خۆی لە سووریا و لوبنان لەدەستداوە، بەڵام هێشتا بەردەوامە لە دابینکردنی پشتگیری بۆ حوسییەکان لە یەمەن و گرووپەکان لە عێراق. حوسییەکانی هاوپەیمانی ئێران لە سەرەتای ئەم هەفتەیەدا رایانگەیاند مووشەکی بالیستییان ئاراستەی تانکەرێکی نەوتی سعودیە کردووە، ئەوەش چەند رۆژێک دوای راگەیاندنی گەمارۆی دەریایی لەسەر کەشتییە سعودییەکان لە دەریای سوور. بەرپرسێکی سعودی دەڵێت، "بڕیاری سعودیە بۆ بەشداریکردن لە هێرشەکانی ئەمریکا دژی گرووپە چەکدارەکانی عێراق، بۆ ناردنی پەیامێک بووە بۆ ئێران کە رێگە نادات ئێران یان بریکارەکانی پیشەسازیی نەوت و ژێرخانە گرنگەکانی سعودیە بکەنە ئامانج." لە هەمان کاتدا، وەزیری بەرگری بۆ ترەمپ و ڤانسی دووپاتکردەوە کە سعودییەکان دەیانەوێت گرژییەکان کەمببنەوە و دەیانەوێت واشنتن و تاران بگەڕێنەوە سەر مێزی گفتوگۆ. هەروەها هێرشی درۆنی بووە هۆی ئاگرکەوتنەوە لە دوو کەشتیی گازی سروشتی لە بەندەرێکی میسر؛ میسر هاوپەیمانێکی نزیکی ئەمریکایە و نێوەندگیرێکی ناوچەییە کە یەکێک بوو لەو وڵاتانەی لە هێرش پارێزراو بوو. ئەگەر پشتڕاست بکرێتەوە هێرشەکە لەلایەن ئێران یان هاوپەیمانەکانییەوە بووە، ئەوا نیشانەی فراوانبوونی گەورەی ململانێکەیە. هێرشە هاوبەشەکانی ئەمریکا و سعودیە چەند کاژێرێک دوای ئەوە هاتن بنیامین نەتەنیاهوو، سەرۆکوەزیرانی ئیسرائیل، یەکەم کۆبوونەوەی لەگەڵ ترەمپ جێهێشت لە دوای دەستپێکردنی جەنگ دژی ئێران لە 28ـی شوباتدا. بەرپرسێکی ئیسرائیلی کە ئاگاداری کۆبوونەوەکەی کۆشکی سپی بووە، گوتی نەتەنیاهوو ترەمپی دڵنیا کردووەتەوە ئەوە ئەمریکایە لەسەر کورسیی شۆفێرییەکەیە لە مامەڵەکردن لەگەڵ ئێران، نەک ئیسرائیل؛ ئەمەش وەک هەوڵێک بۆ رەتکردنەوەی ئەو تێڕوانینەی کە نەتەنیاهوو لەگەڵ نزیکترین هاوپەیمانیدا هاوئاهەنگ نییە. لەگەڵ ئەوەشدا، بەرپرسانی ئیسرائیلی نیگەرانیی خۆیان دەربڕیوە ترەمپ بەهۆی نزیکبوونی هەڵبژاردنەکانەوە، هەوڵدەدات "ئەم جەنگە لەسەر ئاگرێکی کز بهێڵێتەوە". بەپێی گوتەی بەرپرسێکی ئەمریکی، بەرپرسانی ئیسرائیل زیاتر نیگەرانن لە هەستیاریی ترەمپ بەرامبەر بە بەرزبوونەوەی نرخەکانی نەوت، لەکاتێکدا تەنگەی هورمز بە کردەیی بەڕووی گواستنەوەی وزەی جیهانیدا داخراوە، هەروەها نیگەرانیی هەندێک بەرپرس لە ئیدارەی ئەمریکا دەربارەی ژمارەی مووشەکە بەرگرییە بەکارهێنراوەکان زیادی کردووە. بەپێی شرۆڤەیەکی سەنتەری لێکۆڵینەوە ستراتیژی و نێودەوڵەتییەکان (CSIS) لە واشنتن، شەڕەکانی ئەم دواییەی لەگەڵ ئێران، بەشێکی زۆر لە کۆگاکانی مووشەکی بەرگریی پاتریۆت و تاد-ی سوپای ئەمریکای خەرج کردووە، ئەمەش مەترسی بۆ سەر سەربازانی ئەمریکی دروست دەکات ئەگەر پێکدادانەکان دەستپێبکەنەوە. جەنەراڵ دان کەین، سوپاسالاری ئەمریکا، بە ترەمپی گوتووە دۆخی کۆگاکانی تەقەمەنی دەکرێت کاریگەریی لەسەر ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان لە ئێران هەبێت. "هەردوولا هیچ بڕوایان بە یەکدی نییە" دیار نییە ئیدارەی ترەمپ چ ستراتیژێکی هەبێت بۆ دەستپێکردنەوەی دانوستاندنەکان لەگەڵ ئێران بۆ کۆتاییهێنان بە ململانێکە. بەرپرسێکی باڵای ئەمریکی رایگەیاند، سەرەڕای هەوڵی هەندێک نێوەندگیر بۆ دەستپێکردنەوەی گفتوگۆکان، بەڵام ئیدارەکە ئێستا زۆر "گەرموگوڕ" نییە بۆ گفتوگۆ، ئەو بەرپرسە گوتیشی پەرەسەندنەکانی ناوچەکە ئاماژەی روونن هیچ دیپلۆماسییەکی راستەوخۆ نییە. ئەم ناڕوونییە لە دۆخەکە و نەبوونی ستراتیژ بۆ بێمتمانەییەکی قووڵ و گەشەسەندوو لە نێوان واشنتن و تاران دەگەڕێننەوە، بەتایبەت دوای ئەوەی پێشنیازی ئاگربەستی کاتی لە نێوەڕاستی حوزەیراندا واژۆ کرابوو، لە هەفتەکانی رابردوودا هەرەسی هێنا. عەلی واعیز، بەڕێوەبەری بەشی ئێران لە گرووپی نێودەوڵەتیی قەیرانەکان، دەڵێت بەرپرسە باڵاکانی ئێران نزیکەی هەموویان هاوڕابوون لەسەر بڕیاری پەسندکردنی ئەو یاداشتنامەی لێکتێگەیشتنە لەگەڵ ئەمریکا. واعیز دەڵێت، "بەڵام ئێستا کەسیان بڕوایان وانییە ترەمپ هاوبەشێکی جێگەی متمانەی دانوستاندن بێت، کێشەکە ئەوەیە، پێموایە ترەمپیش ئێستا هەمان تێڕوانینی بۆ ئێرانییەکان هەیە." مێژووی دانوستاندنەکانی ئەمریکا لەگەڵ ئێران لە دوای ساڵی 1979 پڕە لە شکست و دەستپێکردن و پچڕانی دووبارە. سەرەڕای تێبینییەکان، رێککەوتنی ئەتۆمیی ساڵی 2015 ئیدارەی ئۆباما بەدەستیهێنا، یەکەم رێککەوتنی گەورەی نێوان هەردوو وڵات بوو لە دوای رێککەوتننامەی جەزائیر لە ساڵی 1981 کە کۆتایی بە قەیرانی بارمتە ئەمریکییەکان هێنا. بەڵام هەر لە سەرەتاوە، هەردوولا یەکدیان بە پێشێلکردنی مەرجەکان تۆمەتبار دەکرد، تۆمەتبارکردن بە پێشێلکردنی رێککەوتنی جەزائیر، کە بووە هۆی دوژمنایەتییەکی گەورە و پشتگیریی ئەمریکا بۆ عێراقی سەدام حوسێن لە شەڕی 1980-1988 نێوان عێراق و ئێراندا.
جیهان30-07-2026ئەنجوومەنی پیرانی ئەمریکا کەمکردنەوەی دەسەڵاتەکانی ترەمپی لە شەڕی دژی ئێراندا رەتکردەوە
