لە سەرتاپای مێژووی مرۆڤایەتیدا، مەرگ وەكوو شتێكی لەناكاو و بێ روخسار و بەهەڵكەوت فام و پێناسە كراوە "ئەو" لە ناكاو دێت و هەڵدەكوتێتە سەر دەرگای ژیان و هەناسەكێشان، ئەم تایبەتمەندییەی مەرگ (وەكوو بكەر) وای كردووە هێشتاش گەلێ ئەفسانە و راز و حیكایەتی سڕۆك لەبارەیەوە لە كولتوور و ئەدەب و فیكری مرۆییدا ئامادە بێت، مەرگ هەرچەندەش لێمانەوە نێزیك بێت (لە رەگی گەردنیش نێزیكتر- ئایەتێكی قورئان) لە كات و ساتی نزول و دابەزینی راستەقینەی و یەكلاكەرەوەی خۆیدا هەمدیس ئێمەی مرۆڤ وەكوو شتێكی ناوەخت و ناڕەوا دەیزانین و ئامادەی نین، مەرگ دێت و بە ئێمە رادەگەیەنێت كاتێتی! دەبێ هەموو ئەو پلان و بەرنامە و خەون و خولیایانەی كە رۆژان و شەوانی رابردوو بیرمان لێ دەكردەوە، تووڕ بدەین و لەگەڵ مەرگ بڕۆین، چەندە جێهێشتنی ئەو خەون و كارە نەكردانە سامناك و تۆقێنەرە، چەند هێندەتر نەناسینی مەقسوود و دوامەنزڵگەی مەرگ كوشندە و ترسناكە. ئەو مەنزڵگەیەی كە مەرگ بڕیارە بەرەو ئەوێ بەڕێمان بكات! مەنزڵگەیەك كە ئەوانەی رۆیشتوون كەس نەگەڕاونەتەوە تا گۆشەیەكمان بۆ دەربخەن و ئەوانەی وەك ئێمەش كە نەڕۆیشتوون، تا دوا هەناسە لە حەسرەتی گۆشەیەكی ئەم سەمفۆنییە سامناكە دەمێننەوە و لە دواجاردا تەنیا بە ئیلهام و گێڕانەوە و ئایین و ئەفسانە مەزندەی شێواز و ئەودیوی ئەم سنووری ژیانە دەكەن. ئەم ماهییەتە رازاوییەی مەرگ وایكردووە لە هزری مرۆڤایەتی و مەرگ ئەندێشی بیرمەنداندا دوو ئاڕاستەی گشتی وەكوو نموونەی دوو شێوەڕوانینی باوی مرۆڤ بۆ مەرگ ئامادە بێت. وەكو نموونە تێڕوانینی ئەبیقورییەكانە كە بە رستە ناودارەكەی ئەبیقور، فەیلەسووفی سەدەی چوارەمی پێش زایین پەرچەكردار و هەڵوێستیان دەناسرێت. ئەبیقورییەكان كە داكۆكی و پێداگرییان لەسەر چێژپەرستی و دووركەوتنەوە لە خەم و ئازارەكانی ژیان و گەردوون بوو، مەرگیان بە شتێكی جیددی و گرینگ نەدەزانی كە پێموایە جۆرێك هەڵهاتن لە واقیعی رەنج و ئازاری مرۆیی بوو، واتە ئەوان ژیان و چێژەكانیان بە چەق و قەتعی دەزانی. ئەبیقور دەیگوت: "پێویست ناكات لەمەرگ بترسین، چوون كاتێ من هەم ئەو نییە و كاتێ ئەویش هات ئیتر من لێرە نیم". لەڕاستیدا ئەم تێڕوانینە بەرلەوەی تێڕامان و قووڵبوونەوەیەكی جیدی لە پرسێكی وەك مەرگ بێت، هەڵهاتنێكی دەروونی و عەقڵییە لە واقیعی بێ روخساری و نەناسراوی و ناوەختبوونی مەرگ. ئاراستەیەكی دیكە كە چەندین سەدە دوای ئەبیقورییەكان شكڵی گرت و بەتایبەتی لە رۆژگاری جەنگ و قاتوقڕی و لەناوچوونە گەورەكاندا خۆی مانیفێست كرد، تێڕوانینێك بوو توانی لەپلەی یەكەمدا پەی بەوە ببات كە ئێمە لەڕاستیدا بەشێوەیەكی جیدی بیرمان لەمەرگ نەكردووەتەوە، ئەمەش كەشف و قۆناغێكی نوێی هۆشیاری بوو كە پاش جەنگە جیهانییەكان هاتە ئاراوە و لە رێگەی فرۆیدەوە و لە كتێبی "ئەندێشەگەلێك شیاوی رۆژگاری جەنگ و مەرگ" لە ساڵی 1915 دا هاتە بەر باسی جددی و رەهەندێكی گەورەی لە تێڕامان و قووڵبوونەوەی فیكری رۆژئاواییدا تا هەنووكەش دیاری كردووە.
بە بەراورد لەگەڵ بنەمای گشتیی فیكری ئەبیقوری كە لەسەر چێژ دانیشتبوو، فرۆید كنجكۆڵی "ئەوپەڕی بنەماكانی چێژ" بوو. ئەم ئاراستەیە پاش ژیان لەناو جەنگێكی كوشندە و ماڵوێرانكەر و شارستانییەتكوژ، زۆرتر هەڵوێستە و راوەستانی لەسەر پرسی مەرگ وەكوو بابەتێكی مرۆیی و فەلسەفی كرد. واتە زەقبوونەوەی پرسی مەرگ و هەموو بابەت و چەمك و وتەزاگەلی پەیوەست بەم پرسە گشتی و كەونینەییە دەرهاوێشتە و ئەنجامی ئەو هەموو مردن و كوشتنە بەكۆمەڵ و دەستەجەمعییە بوو كە مرۆڤ بۆ خۆی دروستی كرد و ئەگەر و مەترسی لەناوچوونی هەموو بوون و دەسكەوتەكانی سەری هەڵدابوو. خودی ئەم حاڵەت و فەزایەی مەرگ كە رێگەی بۆ هاتنی مەرگ وەكوو بكەر و نوێنەرێك لەسەر مافووری سووری خوێن خۆش كرد، شۆك و راچەنین یان هاندەرێكی بنەمایی بوو كە پرسی مەرگ بە شێوەیەكی نوێ و جیدیتر و قووڵتر هەڵوێستەی لەسەر بكرێت و لەڕاستیدا تێڕامان و بیركردنەوەكان لەسەر مەرگ و پێشهات و وتەزاكانی وای كرد كە فرۆید وەكوو دەنگێكی بەرزی ئەم تێڕامانانە بڵێت: "مەرگ و سێكس" دوو بابەت و پرسن كە هێشتا "تابۆ" (Taboo) و بڤەیان لەسەرە و دەبێت چاولەچاو و روو لە روو تێیان بڕوانین و هەوڵی ناسینیان بدەین، تایبەمەندیی بیركردنەوەی ئەم قۆناغ و ئاراستەیە گومان لە پێناسەی سەپێنراوی پێشوو بۆ پرسی مەرگ و دروستبوونی كنجكۆڵییەكی نوێ و ئارەزوو و تاسووقێكی سەیر بۆ تێگەیشتن لە واقیع و راستەقینەی مەرگ بووە. لەم قۆناغەدا مەرگ تابۆشكێنی لێكرا و زۆر پرسی تایبەت بە مەرگ وەكوو هاوزا، رۆح، جەستە، خەون و.. لە زۆر لایەن و رووەوە كەوتە بەر باس و شیكاری و تێفكرین. تەنانەت لە كۆتاییەكانی جەنگی دووەمی جیهانی و پاش ئەوەش، شكڵێكی ناباو و دژەباو لە هەوڵ بۆ فامی مەرگ سەری هەڵدا كە لەقەوارەی خۆكوژی و چەشنێك نیهێلیزمی زێدەڕۆیانەدا دەركەوت.
ئەگەرچی دەتوانین نیچەی بێ خودا و زەمینپەرست و جەستەباوەڕ لە ساڵیانێكی پێش ئەم جەنگانە بە باوكی رۆحیی ئەم خۆكوژییانە بزانین. ئەم دوو ئاراستە زەقە و رەوتی پێشكەوتن و شۆڕشە یەك لە دوای یەكەكانی كولتوور و شارستانییەتی رۆژئاوا لە بوارگەلی زانستی، پیشەیی و فەلسەفی، وای كرد كە جیاوازییەكی زەق و بەرهەست و ناودار بە ناوی رۆژئاوا – رۆژهەڵات زیاتر رەوایی و مەشرووعییەت پەیدا بكات. لە كولتوورە رۆژهەڵاتییەكاندا كە هێشتاش توێكڵی دین نەشكاوە و گومان و پرسیار سەرپشك نەبووە بۆ كۆمەڵگا و كۆی كولتوورەكەی، هەر ئایین تاقەسوار و وەڵامدەری پرسە رازاوی و ناوەخت و نادیارەكان، بەتایبەتی مەرگە. راستە بەهۆكارگەلی زۆر هەندێك پایە و بنەمای دین لەم كۆمەڵگایانەدا لەچاو پێشوو سست بووە و فەشەلی هێناوە، بەڵام هیچكات ئەم سوارە نە گلا و نە لە شوێنێكیش هەڵوێستە و لادانی كرد، سەرهەڵدانەوەی داعش و ئەو پێناسەیەی بۆ حكومەتی ئیسلامی بەر لەوەی پێناسە و شكڵێك بێت بۆ ژیان، پێناسە و مانیفێستێك بوو بۆ مەرگ و پاش ژیان، كە بە ئەحكامی شەرعی و فیقهی بی سێ و دوو و داماڵراو لەهەر كنجكۆڵی و گومان و مەعریفەیەك، تا ئێستەش بەرگری لە هەر تابۆشكێنی و بڤەنەهێشتنێك لە پرسی مەرگ و بەزەمینیكردنی دەكات، رەنگە زێدەڕۆیی نەبێت گەر بڵێین حكومەتی داعەش خەون و ئارەزووی(desire) بەشێكی زۆری كۆمەڵگاكانی رۆژهەڵات و سیستەمە حوكمڕانییەكانی بووە، واتە دەمكوتكردنی تێڕامان لە مەرگ لە لایەن ئایدۆلۆژیایەكی ئایینی وەكوو داعش هەڵگری دوو رەهەندی سایكۆلۆژییە لە كۆمەڵگاكانی رۆژهەڵاتدا. رەهەندێكیان مەرگدۆستی و ژیانبێزیی ئەم كولتوورانەیە كە وەكوو خەون و روئیایەك لەلایەن ئایین و ئەفسانەكان (داماڵراو لە تێفكرین و ئاوەزمەندی) ئاوی دراوە، رەهەندەكەی تریان مۆتەكە و كابووسێكە كە بە نیسبەتی مەرگ و دونیای ئەودیو ژیانەوە هەیانە، واتە بەشێوەیەكی ناوشیار( unconscious) ئەوەندە مەرگی بەلاوە گرینگە نیو ئەوەندە ژیان بایەخی نییە بۆی و لەم شێوازەی بووندا ژیان لە خزمەتی مەرگدایە نەك بە پێچەوانەوە كە مەرگ و مەرگئاگایی و مەرگئەندێشی لە خزمەت جوانكردن و بەپیتكردنی ژیاندا بێت.
كۆمەڵگەی كوردی و مردن بە بومەلەرزە
ئێمە وەكو یەكێك لەم كۆمەڵگە رۆژهەڵاتییانە خاوەنی ئەو دوو رەهەندە هەین و بەشێوازێك بووەتە هۆی ئەوەی لە هەمبەر رووداوە مەرگبار و مەگئامێزەكاندا هیستریك و مالیخولیایانە بجووڵێینەوە. ئەگەرچی رەنگە كڵێشە بێت (بەڵام سەیر نییە!) گەر بڵێم ئێمەی كورد ئەزموونێكی تایبەت و جیاوازمان لەگەڵ مردندا هەیە و رەنگە زۆر كەم لەم رەهەندەشەوە لەسەری قسە كرابێت، بەڵام راستییەكی حاشاهەڵنەگرە كە زۆرینەی هەرە زۆری ئەو هەموو مەرگەی ئێمە وەكوو كۆمەڵگا و نەتەوە ئەزموونمان كردووە، بەهۆی دۆزێكی سیاسی تایبەت و دیاریكراو و هەلومەرج و هەڵكەوتەیەكی جیۆپۆلیتیكی بووە. واتە لە باشترین حاڵەتدا ئێمە بەو هەموو ئەزموونەی كە هەمانبووە لەگەڵ مەرگ، هەر لە هەڵوێستە و تێڕامان هەڵهاتووین و مەرگ لەدواوە گرتووینی، مەرگ لە كاتی بۆردومان، كۆڕە و، راگواستن، ئەنفال، جەنگ، كیمیاباران و...و هیچ كات بە واتا مەعریفییەكەی چاومان نەبڕیوەتە ناو چاوی مەرگ و بۆ تۆزێك لێی رانەماوین، ئەمە بۆ نەتەوەیەك كە سەرتاپای سەدەی بیست هەموو مەرگێكی ئەزموون كردووە و هێشتا گێڕانەوە و تێڕامانێكی مەعریفی و فەلسەفی بۆ مەرگ پێ نییە، خاڵێكی زۆر سامناك و نابوودكەرە. ئەم حاڵەتەی ئێمەی كورد بۆ رووبەڕووبوونەوە لەگەڵ مەرگ لە ئەدەبی كوردیدا و بە تایبەتی جیهانی شێركۆ بێكەسدا بە دوو شكڵی گشتی رەنگی داوەتەوە: یەكەمیان پێناسەیەكی ئۆتۆماتیكی و ناوشیار و ئۆرگانیك بۆ ئەزموونكردنی مەرگ لەلایەن مرۆڤی كورد بە مێژوویەكی دیاریكراوەوە، بۆ نموونە لە چیرۆكە شیعری مامەیارە كە گێڕانەوەیەكی پاڵەوانی- نیشتمانییە لە رووداوێكی مێژوویی و سەردەمی جەنگ دەڵێ: "مەرگ داڵێكی رەشی رمووزنە، باڵ لە خوێنی لەبەر رۆیشتووی گوندەكانم وەرئەدات و بانگی نەهاتە ساڵ ئەدات..." ئەم قەدەرە قەبووڵكراوەی مەرگ كە نە تەنها لە شیعر، بەڵكوو لە بەشێكی زۆری ئەدەبی جیدیی ئێمەدا رەنگی داوەتەوە، دەرخەری ئەو دەستەوەستانی و ملكەچبوونەیە بۆ ماهییەتی مەرگ، لەم حاڵەتەدا مەرگ بەرلەوەی هۆكارێكی مەعریفی یان میتافیزیكی بێت هۆیەكی سیاسی- ئاینییە و هاوكێشەیەكی نالەبار و عەقڵكوژ پێكدێنێت كە هیچی لێ شین نابێت جگە لە نەواو و زایەڵەی قوربانیبوون و بەزەیی داڕشتنەوە.
حاڵەتی دووهەمیشیان حاڵەتێكی حەماسی و پاڵەوانییە لەهەمبەر مەرگ كە بۆ نموونە لە كەشكۆڵەكانی پێشمەرگەی شیركۆ بێكەسدا ترۆپك و بڵنداییەكەی دەبینین، لەم ئاراستە و فەزایەدا هیچ كات مەرگ براوە نییە، بەڵكوو هێزی پێشمەرگە و باوەڕ بە نیشتمان و پاراستنی ئیمان بە خەونەكان تا دواهەناسەی دەرچوونی گیان سەنگی مەحەك و براوەی دواجارە! واتە لێرە مەرگ بابەتێكی دەرهەست و زەینی نییە بەڵكوو چەك و هۆكارێكە لەلایەن چەندین هێز و روخساری دیار و بەرچاوەوە. ئەگەرچی ئەمە تایبەتمەندیی ئەدەبی بەرگرییە، بەڵام لەڕووی فەلسەفی و دەركەوتەی تێڕامان و قووڵبوونەوە لە مەرگ شتێكی ئەوتۆی پێ نییە و دەتوانین بڵێین كە لێرەدا ئێمە لەگەڵ "ئیستاتیكای مەرگ" دا سەروكارمان هەیە كە لە چیرۆك و رۆمانی كوردیدا و بەتایبەتی لە بەرهەمەكانی بەختیار عەلی (بۆ نموونە شاری مۆسیقارە سپییەكان) بە زەقی رەنگی داوەتەوە. كەواتە ئێمە لە رووی تێفكرین لەسەر پرسی مەرگ لە حاڵەتێكی بەدەوی و سادەداین. تەنانەت پاش ئەنفال و هەڵەبجە (لە هەندێ نموونە و هەوڵی فەردی بەدەر بێت) ئێمە جگە لە هەڵوێستی هەستەكی و سۆزئامێز هیچ فام و پێناسەیەكمان بۆ شكڵێك لە مەرگ (كوشتن و لەناوبردن) بە ناوی ئەنفال نییە. بەگشتی زۆرینەی شكڵەكانی ئەزموونكردنی مەرگ لای ئێمە بەهۆی سیاسی-ئایینی و هەڵكەوتی جیۆپۆلیتیكی بووە و پەرچەكردارەكانمان تا ئێستاكەش بەشێوەی زاڵ هەستەكی و سۆزئامێز و پرسە تەوەرە. بومەلەرزە راستە لە رووی هۆكار و شكڵی ئەزموونكردنی مەرگەوە، لانیكەم بەم شێوە بەربڵاوە لە رۆژهەڵات جیاواز بوو لەو شكڵەی مردن و لەناوچوون و كوشتن لە جەنگ و رووداوە سیاسییەكان لە باشوور، بەڵام رەنگدانەوەی ئەم شكڵە لەمەرگ خەریكە بەرەو هەمان ئاقاری ئاینی و خوێندنەوەیەكی ترسئامێز و گوناهبارانە لە مەرگ دەچێت. لە دوو حەوتەی رابردوودا واتە لە 14/11/2017 دا دوای بومەلەرزەیەكی گەورە (7.3 بەگوڕی ریختەر) كە بەشێك لە باشووری كوردستان و رۆژهەڵاتی بە خەستی گرتەوە، ئێمە شكڵی تر و فۆرمێكی تری تازەمان لە مەرگ ئەزموون كرد، چونكە چەق و ناوەندی ئەم بومەلەرزەیە شارۆچكەی ئەزگڵە و شاری سەرپێڵی زەهاو بوو لە پارێزگای كرماشان، زۆرترین قوربانی و مردن لەم ناوچانە كەوتەوە. خاڵی جێگەی سەرنج ئەوەیە زۆرینەی مەرگەكان لە شاری سەرپێڵی زەهاو و گوندەكانی نێوان ئەزگڵە و سەرپێڵ بوو، لە رووی باوەڕی ئاینییەوە ئەم پانتا جوگرافییە سێ مەزهەبی سوننە، شیعە و ئەهلی حەقی تێدا دەژی، بەڵام وەكوو دەركەوتە و پەرچەكردار، جگە لە هەست و حاڵەتێكی گوناهبارانە و مەزڵوومانە زیاتر كە بە هاوبەشی خستیانە روو، شتێكی دیكەمان نەبینی، واتە سێ مەزهەب بە جیاوازییەكانیانەوە یەك پەرچەكرداری هاوبەشیان لە هەمبەر "مەرگ" دا هەیە، ئەمە پیشاندەری ئەوەیە كە ئەم كۆمەڵگایە لەناو پێكهاتێكی پێشتر و لەمێژینەتر لە ئایین دەژی كە ئەویش كۆمەڵگەی "تابۆ و گوناهە". ئەم كۆمەڵگایە بومەلەرزە وەكوو تۆڵە و تووڕەییەكی رەوا و بەحەقی باری تەعالا دەزانێ و شوكرانەشی بەجێ تێرێت كە خراپتر نەبووە، هەڵبەت وەكوو لە سەرەوەش ئاماژەم پێدا، لە كۆمەڵگای رۆژهەڵاتیدا پێكهاتی ئایدیۆلۆژیی ئاینی هێشتا زاڵە و توێكڵی یەقینی نەشكاوە و رووبەڕووی گومان و پرسیار و تێفكرین نەبووەتەوە، بۆیە سەیر نییە گەر كەسێكی وەكوو مەولانا عەبدولحەمید ئیمامی جومعەی ئەهلی سوننەت و خەڵكی زاهیدان ئەم رووداوە بە ئاكامی گوناهی زۆری خەڵكی كرماشان لێكدەداتەوە و داوا لە خەڵك دەكات تۆبە بكەن و بگەڕێنەوە ئامێزی ئیلاهی، یان هەندێ لە مەلاكانی تاران وەكوو غەزەب و خەشمێكی ئیلاهی لە هەمبەر ریفراندۆم و راپرسی سەربەخۆیی كوردستان لێكیاندایەوە و پڕوپاگەندەیان بۆ كرد كە ئەمیان هەم لایەنی ئایینی هەیە و هەمیش سیاسی. سەرەڕای ئەوەی كە گۆڕمەنی (متغیر) و توخمەكانی ئەم شیكارییە زۆرن و ناكرێت لێرەدا هەموویان بخەمە روو، بەڵام بە سەرنجدان لەوەی كە ئێمە وەكوو كورد ئەزموونێكی زەنگین و فرەڕەنگمان لەگەڵ مەرگ و مردن بە مانا كۆنكرێت و عەینییەكەی هەیە، ئایا كاتی ئەوە نەهاتووە دوای رەوینەوەی تەپوتۆز و گەرد و غوباری مەرگ بە شێوەیەكی دیكە بیر لە مەرگ بكەینەوە و ئیتر جلی پاڵەوانی و قوربانیبوون پێكەوە لە خۆمان داكەنین؟ ئایا كاتی ئەوە نەهاتووە مەرگ لە فۆرمی ئاینی و ئەفسانی دەرخەین و بیكەین بە نیشانەی پرسیارێكی گەورە بۆ دونیای فەردی و كۆیی خۆمان؟ ئایا باشتر نییە لە حاڵەتێكی تابۆیی و گوناهبارانەوە دەریكەین و بیخەینە فۆرم و قەوارەیەكی كونجكۆڵانە و پرسیارئامێز؟ كەس ناتوانێت چەندین راستی دیكەی پەیوەست بە رێژەی قوربانیان و مەرگ بەركەوتووانی ئەم بومەلەرزەیە لەبەرچاو نەگرێت. راستیگەلێكی وەكوو ئەمەی كە ئەو ناوچانە و پارێزگای كرماشان بەگشتی لە حاڵەتێكی دواكەوتوویی و پێشڤەنەچوویی لە رووی پیشەیی و بیناكردن و رێگاوبان و ئیمكانیاتدا دەژین كە ئەمە رێژەی قوربانیانی زیاتر كرد و هەندێ شوێن وەكوو دەربەندیخان، رانیە و سلێمانی كە نێزیك بوون لە چەقی ئەم بومەلەرزەیە، چونكە لانیكەم لە رووی بیناسازییەوە لەم ناوچانەی رۆژهەڵاتی كوردستان تۆكمە و پتەوتر بوون، تەنها چەند كەسێك بوونە قوربانی كە دیارە ئەم فاكتۆرە، واتە پێشنەكەوتوویی سەرپێڵ و ئەزگڵە و بەگشتی پارێزگای كرماشان، دەرخەری لایەنێكی سیاسی و ئەمنیی مەسەلەكەیە و خەم و خەساری بێ دەوڵەتیی نەتەوەیەكی بومەلەرزەلێدراوی بێ خاوەنیشی بەباشی نیشاندا، هەر بۆیە زۆرینەی زۆری رۆژهەڵاتی كوردستان و بەشێكی باشووریش دەستیان دایە هەڵمەتێكی ئینسانی و نیشتمانی تاكوو بە هانای هاوزمانانی خۆیانەوە بێن و بەمەش لە رووە ناسیونالیستییەكەیدا پەیامێكی گەورە و زوڵاڵیان بۆ دەوڵەتی ئێران و هەموو كۆمەڵگای كوردییش نارد، ئەگەرچی ئەمە لایەنێكی گەش و درەوشاوە و لەهەمان حاڵدا حەماسی چەقی كارەسات و رووداوەكە بوو، بەڵام ناكرێت خۆمان لەو پرسیارانەی پەیوەست بەم شێوازە مەرگە تازەیە ببوێرین و لێیان رانەمێنین. ئێمە وەك گوتم زۆرینەی زۆری شكڵەكانی مەرگمان ئەزموون كرد، بەڵام ئەنجام و ئاكامی پەرچەكرداری ئێمە لە هەمبەریان ئایا جیاواز بووە لە یەك؟ بۆچی هەموویان لە ئاخێزگەی سۆز و هەست و عاتیفەیەكی تێپەڕ كە سەر بە یادەوەرییەكی لاواز و لەڕن، سەرچاوە دەگرن؟ ئەگەر پەرچەكردارمان لە هەمبەر مەرگ بە ئەنفال، كیمیاباران، كۆڕەو، تیرۆر و بومەلەرزە هەر یەك شت بێت، كەواتە جیاوازیی شكڵەكانی مەرگ هەر پووچەڵ دەبێتەوە و وەكوو ئەوە وایە هەموو ئەو مەرگانە لەگەڵ مەرگی تری وەكوو رووداوی هاتوچۆ، كەوتنە خوارەوە لەسەربان و... جیاوازییان نەبێت و نەبنە هۆی شتێكی تازە و بەرهەمهێن لە دونیای ئێمەدا.
27/11/017
جوانڕۆ
سەرچاوەكان:
1- محمد علی فروغی، سیر حكمت در اروپا، دوران هلنیسم، اپیكوری ها، ص 75
2- مرگ (مجموعە مقالات)، ترجمە محمد صنعتی و دیگران، سازمان چاپ و انتشارات 1388
کۆمێنتەکان
وەک میوان کۆمێنتێك بنووسە یان وەرە ژوورەوە و ههموو خزمەتگوزارییەکان بهكاربێنه
کۆمێنتێک دابنێ