ئارام حەمە
رووداو - هەولێر
سەرەتا دەمەوێت بڵێم كە رۆمانی"چل رێساكەی عەشق" یەكێكە لە رۆمانە جوان و تەكنیك بەرزو پۆستمۆدێرنە فرەدەنگەكانی سەردەم، رۆمانێك پڕاوپڕ لە جوانی، كە دەتوانم بڵێم دەبێت لە هەموو كتێبخانەیەكدا هەبێ و هەموو خوێنەر و تامەزرۆیەكی ئەدەبییات، بە تایبەتی رۆمان، ئەم شاڕۆمانە پڕماجەرا و سەركێشییە بخوێنێتەوە. رۆمانەكە لەگەڵ دەسپێكدا ئەفسوونێكی وەها لە خوێنەر دەكات كە پەلكێشت دەكات بۆ خوێندنەوەی تەواوی رۆمانەكە، رۆمانێكی لێوانلێو لە جوانی و جاویدانی و گوتە و بەسەرهاتی حەكیمانە كە دەكرێ رێڕەوی ژیانی هەموو تاكێك بگۆڕێ. بەڕاستیش رۆمان دەبێ وەها بێت، دەبێ جادوو لە خوێنەر بكات.
كتێب گەر نەتوانێ پەیامی هەبێ و تاكەكانی كۆمەڵگە نەگۆڕێ، ئەوا دەچێتە بواری جوینەوەی ئازارەكانی دونیا، بەڵام پەیامی پشت ئەم شاكارە مەزنە جیاوازە و وادەكات بە نیگایەكی جیاوازەوە لە ئایین بڕوانین، لە كرۆكدا ئایین ئیشی ئەوە نییە كە بیری توندئاژۆ بڵاوبكاتەوە، بەڵكو دەبێ راگەیاندنی جەنگ بێ لەگەڵ نەفسە بەدەكاندا. لە خوێندنەوەی رۆمانەكەوە ئەوە دەزانین كە عەشق هەوێنی نووسینی رۆمانەكەیە، نووسەر دەیەوێ پێمان بڵێ كە لە هەر سەردەم و تەمەنێك و پنتێكی ئەم گێتییەدا بین، دەتوانین عاشق ببین و پشت لە هەموو رێگرییەكان بكەین و دەلاقەیەكی دیكە بۆ ژیانێكی باشتر بكەینەوە.
ئەم رۆمانە دوو چیرۆكی تەریب بەیەك دەگێڕێتەوە، چیرۆكێك كە سەدەی سیانزەی زاینی روویداوە و عەشقی سۆفییانەی نێوان ژن و پیاوێك نا، لێ عەشقی نێوان دەروێشێکی گەڕیدە و پیاوێكی گوتارخوێن كە ئەڵقەی سۆفیگەری و فەلسەفەی راستەقینەی ئایین بەیەكیان دەگەیەنێ، ئەوانیش (شەمسی تەورێزی) و (مەولانا جەلالەدینی رۆمی) ین.
چیرۆكی دووەم چیرۆكی ژیانی ژنێكی رۆژئاوایی جوولەكەیە بەناوی (ئێلا رۆبنشتاین) و خێزانەكەیەتی كە لە ساڵی 2008 لە شاری نۆردتامبتۆنی ویلایەتی ماساشۆستس دەژین. نووسەر بە كارامەیی و تەكنیكی بەرزی گێڕانەوە ئەم دوو چیرۆكەی كە ماوەی نێوانیان نزیكەی 800 ساڵە، ئاوێتە كردووە.
خێزانی ئێلا ژیانێكی مۆدێرنانە دەژین، ئێلا هاوسەرێکی هەیە بە ناوی دەیڤد كە پزیشكی ددانە و هەروەها دوو منداڵی دووانەی بەناوەکانی ئۆرلێ و ئافێ و كیژێكی هەرزەكاری بە ناوی جانێت هەیە، ژیانێكی سادە و ئاسایی دەژین و دەیڤدی هاوسەری ئێلا ناپاكیی هاوسەری لە ژنەكەی دەكات و شەوان لە یانە و باڕو مەیخانەكان دەمێنێتەوە و كاری داوێنپیسی لەگەڵ ژنانی سۆزانی دەكات، ئێلا تا ئەودەمە گەرچی دەرچووی زانكۆیە، لێ وەك ژنی ماڵەوە خزمەتی هاوسەر و منداڵكانی دەكات و ژیانێكی سادە لەناو چێشتخانەی ماڵەكەیدا بەسەر دەبات، تا ئەو دەمەی دەلاقەیەك دەكرێتەوە و كارێكی بۆ پەیدا دەبێ.
ئەو دوو چیرۆكە تەریبە چۆن رێكەوتی یەكتری دەكەن؟
ئەو دەمەی خێزانی ئێلا بۆ نانخواردنی بەیانی دادەنیشن، باسی كاركردنی ئێلا دێتە پێش كە لەو تەمەنی چل ساڵییەیدا كار بكات، ئەویش وەك رەخنەگرێكی ئەدەبی لە ئاژانسێكی چاپ و بڵاوكردنەوەی كتێب، هەرچۆنێك بێ كارەكە پەسەند دەكات و یەكەمین كاریشی ئامادەكردنی راپۆرتێك دەبێ لەسە رۆمانی نووسەرێكی ئەوروپی بە ناوی (عەزیز زاهارا) كە رۆمانەكەی بە ناوی (كفری شیرین) دەبێت.
لەگەڵ خوێندنەوەی رۆمانی كفری شیرین كە باسی ژیان و بەسەرهاتی دوو سۆفییەكە دەكات، واتە عەشقی سۆفییانەی مەولانای رۆمی و شەمسی تەورێزی، ئیدی ئێلای تەمەن چل ساڵی جوولەكە دەچێتە نێو دنیای شەمس و مەولانا و ئەم چیرۆكە كارێكی وەها لە ئێلا دەكات کە هەر زوو تەسلیمی چیرۆكەكە ببێ و دنیا لە بەردەمیدا بگۆڕێ و تامەزرۆی ناسینی نووسەری رۆمانەكە عەزیز زەهارا ببێ.
ئەو بەشێوەیەك دەبێتە سۆفی كە لە رێگەی ئیمەیڵەوە پەیوەندییەكی پتەوی عاشقانە دروست دەكەن و دواتر ئێلا پشت لە خانەوادەكەی دەكات و دوای عەزیز زاهارا دەكەوێ و بەرەو توركیا و قۆنیا هەنگاو هەڵدەگرێ. عاشقی عەزیز دەبێ كە رێك شێوەی لە شێوەی شەمسی تەورێزی دەچێ و سەرئەنجام عەزیز بەهۆی نەخۆشیی شێرپەنجەی پێست لە قۆنیا دەمرێ و گۆڕەكەی لە نزیك مەولانا دەبێ، ئیدی ئێلا ماڵ و خێزان جێدێڵێ و دەبێتە سۆفییەكی موسوڵمان.
چیرۆكی دووەم باسی سەفەری پر لە سەركێشیی (شەمسی تەوریزی) دەكات، ئەودەمەی سروشی بۆ دێ كە بڕوات بۆ بەغدا بۆ پەیداكردنی دووانەی رۆحیی خۆی بۆ ئەوەی چل رێساكەی عەشقی بۆ بەیان بكات، هەر بۆیە لە سەمەرقەندەوە بەرەو بەغدا دێت. لە سوختەخانەیەكی فەقیان رێنمایی دەكرێ بۆ ئەوەی بڕوات بۆ شاری قۆنیا بۆ دیداری پیاوچاكێكی خودا بەناوی (مەولانا جەلالەدینی رۆمی) .
پاش ئەوەی لەساڵی 1244 ی زاینی دەروێشەكە و مەولانا بەیەك دەگەن، ئیدی هیندە یەكدییان خۆشدەوێ، چل رۆژ دەچنە خەڵوەتەوە بۆ راڤەكردنی هەر چل رێساكەی شەمس، دواتر شەمس رێگەی دیمەشق دەگرێتە بەر و پاشان دەگەڕێتەوە قۆنیا و نەیاری زۆر بۆ پەیدا دەبێ. شەمس وا لە مەولانای خاوەن پایەو مەقام دەكا كە واز لە گوتارخوێندن بهێنێ و ببێتە شاعیر و سۆفی. هەر واش بوو، دواتر مەولانا بووە گەورەترین شاعیری جیهانی ئیسلامی. سەرەنجام لە ساڵی 1248ی زاینی لەلایەن گرووپێكەوە كە بە كرێ گیرابوون، لە شەوێكی بەهاردا شەمسی تەورێزی دەكوژن.
كۆمەڵێكی زۆر لە گوتەی جوان و كۆد و شیفرەی سەرنجڕاكێش لەم رۆمانە ناوازەیەدا هەن کە لەم كورتە رانانەدا بوار نەبوو هەڵوێستەیان لەسەر بكەین.
کۆمێنتەکان
وەک میوان کۆمێنتێك بنووسە یان وەرە ژوورەوە و ههموو خزمەتگوزارییەکان بهكاربێنه
کۆمێنتێک دابنێ