رووداو دیجیتاڵ
بەهۆی گۆڕانی کەشوهەوا، وشکەساڵیی ساڵانی رابردوو و گۆڕانکاری لە سیستەمی بازرگانیی جیهانی و عێراقی دا، هاوردەکردنی ئاژەڵی زیندوو بۆ هەرێمی کوردستان بە رێژەیەکی بەرچاو کەمبووەتەوە، وەزارەتی کشتوکاڵیش رایدەگەیێنێت کە تەنیا لە ماوەی ساڵێکدا هاوردەکردنی ئاژەڵ زیاتر لە 100 هەزار سەر دابەزیوە.
فیراس سدیق، بەڕێوەبەری گشتیی سامانی ئاژەڵ لە وەزارەتی کشتوکاڵ و سەرچاوەکانی ئاوی هەرێمی کوردستان، میوانی بەرنامەی (مژار)ی رادیۆی رووداو بوو، رایگەیاند: "ساڵانە هەرێمی کوردستان پێویستی بە نزیکەی 90 هەزار تۆن گۆشتی سوور هەیە، لەو بڕەش 40 هەزار تۆنی لە رێگەی پڕۆژەکانی قەڵەوکردن و بەخێوکردنی ناوخۆوە دابین دەکرێت، کورتهێنانی بازاڕیش کە 50 هەزار تۆنە، لە رێگەی هاوردەکردنی ئاژەڵی زیندووەوە پڕ دەکرایەوە."
بەگوتەی بەڕێوەبەری سامانی ئاژەڵ لە وەزارەتی کشتوکاڵی هەرێمی کوردستان، ئامارەکانی هاوردەکردنی ئاژەڵی زیندوو نیشانی دەدەن کە بازاڕی گۆشتی سوور رووبەڕووی کەمیی خستنەڕوو بووەتەوە.
-ساڵی 2024: 300 هەزار سەر ئاژەڵی زیندوو هاوردەی هەرێمی کوردستان کراوە.
-ساڵی 2025: ئەم رێژەیە کەمبووەتەوە بۆ 200 هەزار سەر ئاژەڵ.
-شەش مانگی یەکەمی 2026: تەنیا نزیکەی 20 هەزار سەر ئاژەڵ هاوردە کراوە، کە دابەزینێکی ئێجگار زۆر نیشان دەدات.
فیراس سدیق ئاماژە بەوە دەکات کە چەند هۆکارێکی ناوخۆیی و نێودەوڵەتی بوونەتە هۆی گرانبوونی نرخی گۆشت و کەمبوونەوەی هاوردە:
1.بەرزبوونەوەی نرخ لە سەرچاوەوە: تەنیا یەک تۆن ئاژەڵی گەورە لە وڵاتێکی وەک بەرازیل، بەراورد بە ساڵێک لەمەوبەر 300 دۆلار چووەتە سەر نرخەکەی.
2.شەپۆلی وشکەساڵی: گۆڕانی کەشوهەوا و وشکەساڵی لە وڵاتانی وەک تورکیا، ئێران و سووریا، تێچووی بەخێوکردنی ئاژەڵی بەرزکردووەتەوە و هانی ئاژەڵدارانی داوە تەنانەت ئاژەڵە مێیەکانیشیان بفرۆشن، کە ئەمەش زیانی بە خولی بەرهەمهێنان گەیاندووە.
3.کرێی گواستنەوە و دڵنیایی دەریایی: کرێی گواستنەوەی تۆنێک ئاژەڵ لە بەرازیلەوە بۆ بەندەری مێرسین و پاشان بۆ هەرێمی کوردستان، لە 600 دۆلارەوە بۆ 1400 دۆلار بەرزبووەتەوە. هەروەها بەهۆی گرژییەکانی شەڕ لە ناوچەکە، بۆ هەر کۆنتێنەرێک 5000 دۆلار وەک دڵنیایی دەریایی (بیمە) لە بازرگانان وەردەگیرێت.
4.سیستەمی ئاسیکۆدا و رۆتینی عێراق: بەهۆی کارپێکردنی سیستەمی نوێی گومرگی (ئاسیکۆدا) و نەبوونی دەرفەتی وەرگرتنی دۆلار بە نرخی فەرمی بۆ بازرگانانی هەرێمی کوردستان، بەشێکی زۆری بازرگانان روویان لە دەروازەکانی ناوەڕاست و خوارووی عێراق کردووە، لەوێش بەهۆی رۆتینی زۆری کارگێڕی و زیادبوونی تێچووی گومرگ، پرۆسەکە سست بووە.
سەرباری کێشەکانی هاوردەکردن، کەرتی بەرهەمهێنانی ناوخۆیی لە چەند ساڵی رابردوودا گەشەکردنێکی بەرچاوی بەخۆوە بینیوە. بەڕێوەبەری گشتیی سامانی ئاژەڵ ئامارەکانی بەم شێوەیە خستەڕوو:
-پڕۆژەکانی قەڵەوکردنی گوێرەکە: لە ماوەی شەش ساڵی رابردوودا لە 60پڕۆژەوە بە توانا(وزەی)21 هەزار سەر، ئێستا گەیشتووەتە 130 پڕۆژە بە توانای بەرهەمهێنانی 140 هەزار سەر ئاژەڵ.
-پڕۆژەکانی مانگای شیر: لە 34 پڕۆژەوە بە توانای 7 هەزار سەر، ئێستا بەرزبووەتەوە بۆ 70 پڕۆژە بە توانای 20 هەزار سەر، کە وایکردووە براندە ناوخۆییەکانی شیرەمەنی بە کوالیتییەکی بەرز بازاڕەکان بگرنەوە.
لە کەرتی گۆشتی سپی و هێلکەدا، هەرێمی کوردستان نەک هەر گەیشتووەتە خۆبژێوی، بەڵکو بەشێکی زۆری بەرهەمەکانی هەناردەی پارێزگاکانی عێراق دەکات:
-مریشکی گۆشت: 2015 پڕۆژەی چالاک هەن کە توانای بەرهەمهێنانیان 300 هەزار تۆن گۆشتی مریشکە لە ساڵێکدا، لەکاتێکدا پێداویستیی ناوخۆ تەنیا 150 هەزار تۆنە (واتە 50%ی بەرهەمەکە زیادەیە).
-هێلکە: 65 پڕۆژەی بەرهەمهێنانی هێلکە هەن. پێداویستیی ناوخۆ 7 هەزار کارتۆنە، بەڵام بەرهەمی راستەقینەی رۆژانە گەیشتووەتە 21هەزار کارتۆن (واتە 70%ی بەرهەمەکە لە پێداویستیی ناوخۆ زیاترە).
فیراس سدیق راشیگەیاند کە بەهۆی گرانبوونی هێلکەی هاوردە، ئێستا حکومەتی عێراق و پارێزگاکانی ناوەڕاست و خواروو بە تەواوی پشتیان بە بەرهەمی هەرێمی کوردستان بەستووە و ئەو گرفت و رێگرییانەی پێشتر لە بازگەکاندا بۆ هەناردەکردنی مریشک و هێلکەی کوردستان دروست دەکران، تا ئاستێکی باش چارەسەر کراون.
