رووداو دیجیتاڵ
کاتێک بیر لە خەیار دەکەینەوە، یەکەم شت کە دێتە مێشکمان زەڵاتە یان بەکارهێنانیەتی لە دروستکردنی ترشیاتدا. بە درێژایی مێژوو، خەیار بە یەکێک لە سەوزە هەرە باوەکان دادەنرێت لەسەر سفرە و خوانەکانمان. بەڵام ئەم بەرهەمە کشتوکاڵییە تەنیا بۆ خواردن نییە. لەڕاستیدا، خەیار بەهۆی پێکهاتە کیمیاییە بێوێنەکەیەوە، سەرنجی پیشەسازییە گەورەکانی جیهانی راکێشاوە، بەتایبەتی پیشەسازییەکانی جوانکاری، دەرمانسازی و چەندین بواری دیکە.
ئەم بەکارهێنانە پیشەسازییانە شتێکی نوێ نین؛ بۆ نموونە لە سەدەی نۆزدەیەمەوە لە فەرەنسا جۆرە تایبەتەکانی خەیاری توێکڵ سپی تەنیا بۆ بەرهەمهێنانی کەرستەی جوانکاری و دروستکردنی بۆن دەچێنران.
پێکهاتە کیمیاییە دەوڵەمەندەکەی خەیار وەکو کەرەستەیەکی خاو
بۆ تێگەیشتن لەوەی بۆچی خەیار لە پیشەسازیدا خواستێکی زۆری لەسەرە، دەبێت سەرەتا بزانین لەڕووی زانستییەوە لە چی پێکدێت.
راستە خەیار 95٪ـی ئاو پێکدێت، بەڵام ئەو 5٪ـەی کە دەمێنێتەوە گەنجینەیەکی گەورەی مادەی بەنرخە بۆ کارگەکان.
خەیار بە ڤیتامینەکانی (C, K, A) دەوڵەمەندە و ترشی کافێکی تێدایە (Caffeic acid)، کە جۆرێکە لە ترشەڵۆک و تایبەتمەندیی دژە هەوکردنی زۆر بەهێزی هەیە.
لە پاڵ ئەمانەشدا، توێکڵەکەی بڕێکی زۆر کانزای گرنگی وەک پۆتاسیۆم، مەگنیسیۆم و سیلیکا (Silica)ـی تێدایە. کانزای سیلیکا بەرپرسە لە بەهێزکردنی شانە بەستەرەکانی پێست، ماسولکەکان و بۆ بەرهەمهێنانی کۆلاجین یارمەتیدەرە.
سەرەڕای ئەمانەش، تۆوی خەیار بڕێکی باش لە دژە ئۆکسێنەرەکان، فایتۆستیرۆڵ (Phytosterols) و ترشە چەورییە ئۆمێگاکانی تێدایە. ئەم تێکەڵە سروشتییە وایکردووە خەیار ببێتە کەرەستەیەکی خاوی گرانبەها بۆ چەندین کارگە و پیشەسازیی جیاواز.
پێشەنگی لە پیشەسازیی جوانکاریدا
بواری جوانکاری و پێست گەورەترین بازاڕی بەکارهێنانی خەیارە لە دەرەوەی کەرتی خۆراکدا.
کۆمپانیاکانی بەرهەمهێنانی کرێم و هەتوان (مەلحەم) بە شێوەیەکی فراوان دوو جۆر لە پێکهاتەی خەیار بەکاردەهێنن: یەکەمیان دەرهاویشتەی خەیار (Cucumber Extract) دووەمیان زەیتی تۆوی خەیار.
ئەم دوو بەرهەمە بەم جۆرە بەکاردێن:
1. بەرهەمەکانی شێدارکردن و تۆنەری پێست
بەهۆی ئەوەی خەیار رێژەیەکی زۆر ئاوی تێدایە و هاوسەنگیی ترشێتییەکەی (pH) زۆر نزیکە لە پێستی مرۆڤەوە، لە پیشەسازیی دروستکردنی کرێمی شێدارکەرەوە، ماسکی دەموچاو و تۆنەرەکان )پاککەرەوە) بە شێوەیەکی بەرفراوان بەکاردێت. ئەم بەرهەمانە یارمەتیی پێست دەدەن پارێزگاری لە ترشەڵۆکی سروشتیی خۆی بکات و وشک نەبێتەوە.
2. کرێمەکانی ژێر چاو و دژە چرچولۆچی
یەکێک لە گەورەترین کێشەکانی پێست کۆبوونەوەی شلەیە لە ژێریدا کە دەبێتە هۆی ئاوسان، بەتایبەت لە ژێر چاودا. ترشی کافەیک و ڤیتامین C کە لە خەیاردا هەن، بە خێرایی ئەم ئاوسانە کەمدەکەنەوە و رێگری لە کۆبوونەوەی ئاو دەکەن. بۆیە دەرهاویشتەی خەیار پێکهاتەیەکی سەرەکییە لەو کرێمە گرانبەهایانەی کە بۆ نەهێشتنی ئاوسانی ژێر چاو، تاریکبوونی دەوری چاو و کەمکردنەوەی چرچولۆچی بەکاردێن.
هەروەها مادەی سیلیکا لە خەیاردا یارمەتیی تووندکردنەوەی خانەکانی پێست دەدات، کە دەرکەوتنی نیشانەکانی پیربوون دوادەخات.
3. زەیتی تۆوی خەیار (گەنجینەیەک بۆ دژە پیربوون)
ئەمە یەکێکە لە گرانبەهاترین بەرهەمە پیشەسازییەکانی خەیار کە لە رێگەی گوشینی ساردی تۆوی خەیارەوە بەدەست دێت. ئەم زەیتە خەستە دەوڵەمەندە بە ترشە چەورییە بنەڕەتییەکانی وەک ئۆمێگا 6 و ئۆمێگا 9، لەگەڵ ڤیتامین (E).
زەیتەکە لە بەرهەمهێنانی سیرۆمە گرانبەهاکانی دژە پیربوون، چارەسەری زیپکە و ئەکزیما بەکاردێت، چونکە خێرا لەلایەن پێستەوە هەڵدەمژرێت بێ ئەوەی پێستەکە چەور بکات، هەروەها خانە مردووەکانی پێست نوێ دەکاتەوە.
4. دروستکردنی پاککەرەوە، سابوون و شامپۆ
دەرهاویشتەی خەیار لە بەرهەمهێنانی سابوونی سروشتی و پاککەرەوەی دەموچاودا رۆڵێکی گرنگی هەیە، چونکە پێست لە چەورییە زیانبەخشەکان پاک دەکاتەوە بەبێ ئەوەی وشکی بکاتەوە و کونیلەکانی پێست تووند دەکاتەوە. هەروەها لە پیشەسازیی شامپۆدا زۆر بەکاردێت، بەتایبەتی ئەو بەرهەمانەی کە تایبەتمەندن بە قژی تێکشکاو، وەکو ئەو قژەی بەهۆی کلۆر یان بۆیەوە زیانی بەرکەوتووە، چونکە خەیار پێکهاتەی قژەکە دەژێنێتەوە.
5. پیشەسازیی بۆن
بەپێچەوانەی زۆر لە کەرستە رووەکییەکانی دیکە، بۆنی خەیار پێست تووشی هەستیاری ناکات. لە پیشەسازیی عەتردا، بۆنی خەیار بۆ پێدانی هەستێکی فێنک و وزەبەخش بە عەترە هاوینییەکان و کرێمی جەستە بەکاردێت.
6. بەکارهێنانە پزیشکی و دەرمانسازییەکان
لە پاڵ پیشەسازیی جوانکاریدا، خەیار لە کەرتی دەرمانسازی و پزیشکیی جێگرەوەدا رۆڵی هەیە:
• هەتوانی چارەسەری سووتاوی: ئەو دەرمانانەی بۆ چارەسەری سووتانی پێست بە خۆر دروست دەکرێن، زۆرجار دەرهاویشتەی خەیاریان تێدایە چونکە تایبەتمەندیی ساردکەرەوە و هێورکەرەوەی هەیە، کە سووربوونەوە و ئازاری پێست بە خێرایی کەمدەکاتەوە.
• دەرمانی دژە هەوکردن و نەخۆشییەکانی پێست: بۆ دروستکردنی ئەو دەرمانانەی کە بۆ نەخۆشییەکانی وەک سەدەف و هەوکردنی پێست بەکاردێن، سوود لە خەیار دەبینرێت چونکە دژە ئۆکسێنەرێکی زۆر بەهێزە و رێگری لە تێکشکانی زیاتری خانەکان دەکات.
بەکارهێنانە لاوەکی و ناوماڵییەکانی دیکە
رەنگە سەرسوڕهێنەر بێت، بەڵام پێکهاتە کیمیاییەکانی خەیار وایکردووە لە چەند بوارێکی دیکەی پیشەسازیی سادەدا بەکاربێت:
• پاککەرەوەی کانزاکان و پۆڵیش: توێکڵی خەیار چەندین مادەی فایتۆکیمیایی تێدایە کە دەتوانرێت بۆ پاککردنەوەی ستیل و پەڵەی سەر کانزاکان بەکاربێت. هەروەها لە دێر زەمانەوە ئاوی خەیار بۆ درەوشاندنەوەی پێڵاوی چەرم بەکارهێنراوە کە بەرگریی پێڵاوەکە دژی ئاو زیاد دەکات.
• پیشەسازیی ڤێتێرنەری: لە کارگە گەورەکانی دروستکردنی دەرهاویشتە و زەیتی خەیاردا، پاشماوەی خەیارەکە فڕێ نادرێت، بەڵکو وەکو تەواوکەرێکی خۆراکی کە دەوڵەمەندە بە دژە ئۆکسێنەرەکان بۆ ئاژەڵان بەکاردەهێنرێتەوە، ئەمەش سوودێکی ئابووریی باش بە کارگەکان دەگەیەنێت.
خەیار بەرهەمێکە سنووری چێشتخانە و زەڵاتەی تێپەڕاندووە. ئەم سەوزەیە ئێستا کەرستەیەکی خاوی ستراتیژی و گرانبەهایە لە زۆرێک لە پیشەسازییەکاندا.
رێژەی بەرزی ئاو، ڤیتامینەکان، کانزای سیلیکا و ترشە سوودبەخشەکان وایان کردووە کە لە دروستکردنی باشترین مارکەکانی جوانکاری، کرێمەکانی پێست و دەرمانەکاندا پێگەیەکی قایمی هەبێت.
گۆڕینی خەیار لە بەرهەمێکی سادەی کشتوکاڵییەوە بۆ کەرستەیەکی گرنگی پیشەسازی، نیشان دەدات کە چۆن زانست و پیشەسازیی هاوچەرخ دەتوانێت سوود لە نهێنییەکانی سروشت ببینێت بۆ دروستکردنی سەرمایە و بەرهەمی ناوازە.
