لەگەڵ رەنج - ‏"مۆبایل و كۆمپیوتەرە كۆنەكانتان ‏نەفرۆشن ‌و بیانشكێنن" ‏

29 October 2023
لەگەڵ رەنج - ‏"مۆبایل و كۆمپیوتەرە كۆنەكانتان ‏نەفرۆشن ‌و بیانشكێنن" ‏
چیرۆكی قوربانیانی تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان
‏"مۆبایل و كۆمپیوتەرە كۆنەكانتان ‏نەفرۆشن ‌و بیانشكێنن" ‏


كورتەیەك لە بەرنامەكە
‏"ژمارەكەم فرۆشتبوو، بەڵام سناپەكەم دانەخستبوو، بۆیە هەرچی زانیاری ‏وێنەی تایبەتی خۆم هەیە لەنێو سناپەكەم مابووە بۆ ئەو كوڕە چوبوو كە ‏ژمارەكەمی كڕیبوو، دواتر تووشی بەڵایەكی كردم دواجار خستمەیە ئێرەی ‏زیندانی ئاسایش". ئەو یەكێك لەو چیرۆكانەیە كە لەم بەرنامەیەدا خرایەڕوو.‏
كچە قوربانییەكی دیكە دەڵێ‌ "كوڕێك بەناوی خۆشەویستییەوە وێنە ‏تایبەتییەكانی بردم ‌و دواتر پێی گووتم ئەگەر كاری نەشیاوی لەگەڵ نەكەم ‏وێنەكانم بڵاودەكاتەوە". یەكێكی دیكە دەڵێ‌ "بەنەزانی خۆم كەوتمە ‏ئەمداوە واهەست دەكەم ژیان كۆتاییهاتووە". گەنجێكی سوری دانیشتووی ‏وڵاتی قەتریش كە هاتبووە ئاسایشی سلێمانی بۆ سكاڵا تۆماركردن لە ژنە ‏عەرەبێكی عێراقی، چونكە هەڕەشەی ئەوەی لێكردبوو وێنە تایبەتەكانی ‏بڵاودەكاتەوە دەڵێ‌ "با خەڵكی ئاگاداربن ‌و شتە تایبەتییەكانیان بە كەس ‏نەدەن". ‏
د. ئیبراهیم حەمەڕەش كە وەك پسپۆڕێكی بواری ئایتی لەبەرنامەكەدا قسەی ‏كرد گوتی "هەر وێنەیەك لەسەر ئامێرێكی ئەلیكترۆنی دابنرێت لە كۆمپانیا ‏گەورەكان تۆمار دەكرێن وێنە و زانیاری مۆبایلەكان بۆ هەتا هەتایە لە هەورە ‏‏ئەلیكترۆنییەكاندا دەمێنێتەوە". بۆیە پێشنیاز دەكات خەڵكی مۆبایل و ‏كۆمپیوتەر كۆنەكانیان نەفرۆشن، بەڵكو بیانشكێنن.‏
سەلام عەبدولخالق، لێپرسراوی راگەیاندنی دەزگای ئاسایش دەڵێ‌ "لە پشتی ‏دەرگاكانی زیندان چیرۆكی زۆر هەن كە ئەلیكترۆنیات هۆكارەكەیەتی".‏

چیرۆكی پشت تەلبەندەكان ‏
‏"ئەوانەی لە رێگای ئەلیكترۆنیاتەوە تاوان دەكەن، رۆژێك دێت هەر دەستگیر ‏دەكرێن".‏ سەلام عەبدولخالق، لێپرسراوی راگەیاندنی دەزگای ئاسایش لە ‏دەستپێكی قسەكانی لەنێو زیندانی ئاسایشی سلێمانی وەها گووت، ئەو ‏جەخت لەوە دەكاتەوە لە پشتی دەرگاكانی زیندان چیرۆكی تاوانی زۆر سەیر ‏هەن، كە هۆكارەكەیان ئەلیكترۆنیاتە ئەو دەڵێ‌ "بەشێكی زۆری تاوانەكان ‏لەپێناوی دەستكەوتنی پارە كراون". كردنەوەی  بەشی ئایتی ‌و تەكنەلۆژیا ‏لەنێو دەزگای ئاسایش بە قسەی سەلام عەبدولخالق هۆكارێكی باشە بۆ ‏ئاشكرا كردنی ئەو تاوانانەی لە رێگای تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان دەكرێن.‏
بەشێك لەو كەسانەی لە رێگای تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان تاوان دەكەن، ‏كەسانێكن لە دەرەوەی هەرێمی كوردستان دادەنیشن یاخوود لەدوای ‏تاوانەكە دەچنە دەرەوەی هەرێمی كوردستان ئایا ئەو كەسانە چۆن دەسگیر ‏دەكرێن سەلام عەبدولخالق لە وەڵامی ئەو پرسیارەدا دەڵێ‌ "ئەگەر توانبارێك ‏بڕواتە دەرەوەش لە رێگای پۆلیسی ئینتەرپوول دەستگیری دەكەین".‏
ئەو بەرپرسەی ئاسایش جەختی لەوەش كردەوە هەموو نهێنییەكی ئەو ‏كەسانە دەپارێزن كە لەلایان سكاڵا تۆمار دەكەن ‌و ناهێڵن كەس‌وكارەكانیان ‏بە كەیسەكانیان بزانن.‏

بەنەزانی وێنە تایبەتییەكانی خۆمم بۆ نارد
‏"داوای وێنە تایبەتییەكانی لێكردم ‌و دواتریش هەر بەوە هەڕەشی لێكردم". ‏قوربانییەكی تاوانە ئەلیكترۆنییەكان كە كچە‌و خەڵكی شاری سلێمانییە ‏لەنێو دەزگای ئاسایش وەهای گووت، چیرۆكی ئەو كچە بەو جۆرە دەست ‏پێدەكات كوڕێك لە رێگای تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان دەیناسێ‌ دواتر داوای وێنە ‏تایبەتییەكانی لێدەكات كچەش وەك خۆی دەڵی "بەنەزانی خۆم وێنەكانم بۆ ‏نارد" دواتر پێی دەڵێت "ئەگەر كاری نەشیاوم لەگەڵ نەكەیت ‌و وێنەكانت لە ‏تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان بڵاودەكەمەوە". ئەو دەبێتە خەمێكی گەورە بۆ ئەو ‏كچە بیست ساڵانەیە "هەموو شەوێك دەگریام خوایە چۆن رزگارم بێت؟". ‏دواتر وەك خۆی باسی دەكات ژمارەیەكی تەلەفوونی ئاسایشی دەست ‏دەكەوێت هەر لەو رێگایەوە بەهاوكاری دایكی پەیوەندی بە ئاسایشەوە ‏دەكات "پێشتر واهەستم دەكرد شتێك نەبێت من رزگار بكات، بەڵام بەو ‏جۆرە نەبوو لە رێگای ئاسایشەوە بە ئاسانی كێشەكەم چارەسەر كرا ئەو ‏كوڕەش دەستگیركرا كە ببوە هەڕەشە لەسەرم بۆیە داوا لە كچان دەكەم كە ‏تووشی كارێكی وەها بوون نەترسن ئاسایش ئاگادار بكەنەوە".‏


‏"وێنەكانیم بڵاونەدەكردەوە تەنیا هەڕەشم لێدەكرد" ‏
تەمەنی تەنیا 15ساڵە بوو، بەڵام لە تاوانێكەوە تێوەگلابوو كە وەك خۆی ‏دەیگووت نەیزانیوە بەو جۆرە لەسەر گەورە دەبێت، ئەو كوڕە 15ساڵە ‏لەسەر هەڕەشەكردن لە كچێك دەستگیركرابوو بە كچەكەی گوتبوو ئەگەر ‏لەگەڵ نەڕواتە دەرەوە ‌و "كاری نەشیاوی لەگەڵ نەكات" ئەوا ئەو وێنانەی ‏پێشتر كچەكە بۆی ناردەوە لە تۆڕە كۆمەڵایەتیەكاندا بڵاویدەكاتەوە "كچەكە ‏تكا‌و راجای زۆر كرد ئەوە نەكەم، من ئەوەم نەدەكرد، بەڵام وەك فشارێك ‏بۆسەری ئەو هەڕەشانم دەكرد بەدڵنیاییەوە وێنەكانیم بڵاونەدەكردەوە تەنیا ‏هەڕەشم لێدەكرد". ئێستا ئەو كوڕە 15ساڵە چاوەڕێی بڕیاری دادوەر ‏دەكات تاوەكو بزانێ‌ سزاكەی چی دەبێت "نەدەبوو ئەو كارە بكەم، بەڵام ‏كردم ئێستاش  خۆم بەكەم دەزانم زۆریش خەفەت بۆ ئەو كچە دەخۆم ‏كەبەوجۆرە رەفتارم لەگەڵ كرد".‏

ژمارەكەم فرۆشتبوو، بەڵام سناپەكەم دانەخستبوو ‏
هەڵەیەكی باو هەیە كە بەشێك لە كچان ‌و ژنان دەكەن ئەویش ئەوەیە وێنە ‌و ‏ڤیدیۆ تایبەتییەكانیان ‏لە سناپەكانیان هەڵدەگرن، دواتر بەهەر جۆرێك بێت ‏سناپەكەیان دەكەوێتە دەست كەسانی دیكە‌و دواتر پێوەی گیرۆدە دەبن، ‏نەسرین ناوی خوازراوی ژنێكە كە لەئاسایش سلێمانی زیندانییە‌و یەكێك لەو ‏ژنانەی وەك خۆی باسی دەكات كەوتۆتە هەڵەیەكی لەو جۆرە .‏
وەك خۆی باسی دەكات لە سناپی تایبەتی خۆی وێنە‌و ڤیدیۆی تایبەتی ‏سەردەمی پێش هاوژینی هەبوو "ئەو كاتە لەگەڵ كوڕێك پەیوەندیم هەبوو ‏هەموو ڤیدیۆیەكانی ئەو سەردەمە لە سناپەكەمدابوو، دواتر ژمارەكەم ‏داخست پاش چەند ساڵێك كەسێكی دیكە ئەو ژمارەی من دەكڕێت، لەو ‏رێگایەشەوە سناپەكەی من بۆ ئەو دەچێتەوە ئەو كەسەش ناساومان ‏دەرچوو كە وێنەكانی لە سناپەكەم دیبوو هەڕەشی لێكردم ئەگەر بۆ ‏هەمووشتێك بە قسەی نەكەم وێنەكان بڵاودەكاتەوە".‏
دواتر هەر ئەو كوڕە ماددەی هۆشبەری پێبەكاردەهێنێ‌، داوای پارە لەو ‏كوڕەش دەكات كە كاتی خۆی پەیوەندی لەگەڵ ئەو ژنە هەبووە، "بەهۆی ‏ئەو هەڵەیەوە كە تووشیبوم  ماددەی هۆشبەرم بەكارهێنا ‌و دواتر ویستم ‏پارە لەو كوڕەش وەربگرم كە كاتی خۆی پەیوەندیم لەگەڵی هەبووە بۆ ئەو ‏كەسەی هەڕەشی لێدەكردم، بەڵام لەكاتی وەرگرتنی پارەكە لەلایەن ‏ئاسایشەوە دەستگیركرام ‌و ئێستاش چاوەڕێی سزا دەكەم".‏
ئەو ژنە بە گریانەوە پەشیمانی خۆی دەردەبڕێ‌ لەو كارەی كردویەتی دەڵێ‌ ‏‏"زۆر پەشیمانم ئێستا رۆژانە لە زیندان خەون بە ئازادی دەرەوە ‌و ماڵەكەم ‏دەبینم".‏

‏خۆی لە كوڕە كردبووە پزیشك ‌و پێی گوتبوو شووت پێدەكەم
ئەم چیرۆكە جیاوازە كوڕێكی سووری بەناوی حوسێن كە لە وڵاتی قەتەر ‏دادەنیشێ‌، رۆژێك لە فەیسبووك پۆستێك دەكات دواتر ژنێكی عەرەبی عێراق ‏كۆمێنتی بۆ دەنووسێ‌ بەو جۆرە پەیوەندی لەنێوانیان دروست دەبێت، دواتر ‏هەنگاو بەهەنگاو  پەیوەندییەكانیان قوڵ دەبێتەوە ژنەكە كە لەگەڵ تۆڕێكی ‏بەرفراوان كار دەكات ‌و خۆ لە حوسێن دەكات كچە پزیشكێك ‌و حوسێنیش ‏داوای هاوژینی لێدەكات، دواتر ژنەكە داوای پارەی لێدەكات كاتێك حوسێن ‏بۆی دەردەكەوێت كە ئەو ئافرەتە راستی لەگەڵ ناكات، بۆ خۆدوور كەوتنەوە  ‏لێی، سێ‌ هەزار دۆلاریشی بۆ دەنیرێت، بەڵام ئافرەتەكە رازی نابێت دەڵێ‌ ‏ئەگەر پارەی زیاتر بۆ نەنێنرێ‌ وێنەكانی كە حوسێن بۆی ناردوە بڵاوی ‏دەكاتەوە  "سەرەتا ویستم لە قەترەوە بێم بۆ كوردستان سكاڵا تۆمار بكەم، ‏بەڵام هاورێكانی ئەو ژنە كە لە تۆڕەكە لەگەڵی كاریان دەكرد، منیان ترساند ‏بە كۆمێنت بۆیان دەنووسیم كە نەچمە سلێمانی، چونكە مافیای لێیە ‌و هیچم ‏بۆ ناكرێت، دواتر لە رێگای برایەكمەوە كە پارێزەرە بۆمان دەركەوت كە بەو ‏جۆرە نییە، زانیم ئەو ژنە لە سلێمانی دادەنیشێ‌، هەر بۆیە هاتمە سلێمانی ‏لە ئاسایش سكاڵام تۆمار كرد، ئەوەی ساڵێك گیرۆدەی ببووم بە 24كاژێر لە ‏ئاسایش بۆم چارەسەركرا‌و ئافرەتەكە دەستگیر كرا".‏
حوسێن داوا لە خەڵكی دەكات هیچ كاتێك وێنە‌و ڤیدیۆ تایبەتییەكانیان ‏تەنانەت نەدەنە دەست كەسە نزیكەكانی خۆشیان، "چونكە من كەسە ‏نزیكەانی خۆم تووشی ئەو كارەیان كرد".‏


پسپۆڕێكی ئایتی: هیچ متمانەم بە تەكنەلۆژیا نییە
هەر لەم بەرنامەیەدا د. ئیبراهیم  حەمەڕەش، پڕۆفیسۆر لە زانكۆی ‏سەڵاحەدین، میوان بوو ئەو لەبارەی خراپ بەكارهێنانی تەكنەلۆژیا ‌و تۆڕە ‏كۆمەڵایەتییەكان قسەی كرد ‌و جەختی لەوە كردەوە كە هیچ متمانەیەكی بە ‏تەكنەلۆژیا نیی چونكە "هەموو وێنە و زانیاری نێو مۆبایلەكان بیۆ هەتا ‏هەتایە لە هەورە ئەلیكترۆنییەكاندا دەمێنێتەوە"‏
ئەو ئامۆژگاری خەڵكی دەكات بەتایبەت لە فەیسبووك شتە تایبەتییەكانیان ‏دانەنێن  چونكە "هەموو كاتێك دەتوانرێت چاتەكانی فەیسبووك بە ئاسانی ‏ببینرێتەوە، بەڵام وەتسئەپ و ڤایبەر باشترن چونكە داتاكان دەشێوێنن ‏بۆیە تۆمارنەكرێن". د. ئیبراهیم حەمەڕەش جەخت لەوە دەكاتەوە كە چركە ‏بە چركە داتاكانی ئینتەرنێت تۆماردەكرێن ‌و ئەو شارەزایەی بواری ئایتی، ‏فرۆشتنی كۆمپیوتەر و مۆبایل زۆر مەترسیدارە دەزانێ‌ ‌و دەڵێ‌ "باشترین ‏شت ئەوەیە كە مۆبایل و كۆمپیوتەر نەفرۆشرێن، بەڵكو بشكێندرێن".‏
هەر لەم بەرنامەیەدا رێبوار سیوەیلی نووسەر‌و مامۆستای زانكۆ، چەند ‏سەرنجێكی لەبارەی پەیوەندی ‌و خۆشەویستی لە كۆن ‌و نوێدا خستەڕوو.‏
ئەم بەرنامەیە شەوی 29-10-2023  پێشكەش كرا‌و میوانە ‏سەرەكییەكانیش پێكهاتبوون لە
- سەلام عەبدولخالق، لێپرسراوی راگەیاندنی دەزگای ئاسایش ‏
‏- د.ئیبراهیم  حەمەڕەش، پڕۆفیسۆر لە زانكۆی سەڵاحەدین  ‏
‏- رێبوار سیوەیلی، نووسەر‌و مامۆستای زانكۆ ‏ ‏