ئەگەرچی كورد زۆر جار بووەتە قوربانیی بەرژەوەندییە سیاسیەكانی زلهێزان، بەڵام وا نزیكەی چارەكە سەدەیەكە بەرژەوەندییەكانی لەگەڵ بەرژەوەندیی تاكە زلهێزی دنیا، واتە ئەمەریكادا جووت بووە و ئەو دەوڵەتە بووەتە باوك بۆ كورد و دەیپارێزێ: لە كۆڕەوە ملیۆنیەكەی خەڵكی كوردستان لە بەهاری 1991دا پەناگەی ئارامی ناسراو بە "پرۆڤاید كۆمفۆرت"ی دانا و لە رژێمی سەدامی پاراست تا رژێم رووخا، یازدە ساڵ پاشتر و لە ئابی 2014 جارێكی تر كوردستانی لە مەترسییەكی تری هاوشێوە و رەنگە گەورەتریش پاراست، كە پاراستنی بوو لە داگیركردنی لەلایەن داعشەوە.
رەنگە لەبەر ئەو دوو پاراستنە لە هێزی دەرەكی زۆر بیرمان بۆ پاراستنێكی تر نەچێ كە بایەخی لەوانە زیاتر نەبێ كەمتر نییە، ئەویش رزگاركردنی بوو لە شەڕی ناوخۆ و پاراستنی بوو لە سەرهەڵدانەوەی لە بیست ساڵی رابردوودا. بیرم دێ چەند رۆژێك بەر لە دوو تەقینەوە خۆكوژیەكەی مەڵبەندی یەكێتی و لقی پارتی لە هەولێر لە 1ی شوباتی 2004، بەینی ئەو دوو حیزبە زۆر گرژ بوو، بەشێوەیەك بۆنی شەڕی لێ دەهات، ئەندامێكی مەكتەبی سیاسیی یەكێتی لە تەلەڤزیۆنێكی حیزبەكەیەوە راشكاوانە گوتی، شەڕ روونادات، لەبەرئەوەی ئەمەریكا لێرە حاكمە و رێگە نادات. ئەوكاتە ئەمەریكا زۆر توند بوو، هەركەس سەرپێچی بكردایە، پلەوپایەی هەرچی و هەركێ بووایە، دەمەونخون كەلەپچەی دەكرد و (گونیە)ی دەكرد بەسەریدا (پێموابێ هەر لێرەیشەوە بوو هێزی پێشمەرگە ئەوكات نەیتوانی وەك ئێستا بچێتە كەركووك و كۆنترۆڵی بكا).
ئەم كارەی ئەمەریكا بۆ ئێمە خێرە یان بازرگانی، ئەخلاقە یان بەرژەوەندی؟ زۆر گرنگ نییە، ئەوەی گرنگە ئەوەیە بزانین ئایا ئەم پاراستنە هیچ پەیوەندییەكی بە سروشتی سیستمی سیاسی و ئیداریی هەرێمی كوردستانەوە هەیە كە دیموكراسی و ئازاد بێ نەك تاكڕەوی و سەركوتكەرانە، یان نا؟
زۆرجار چ لە میدیای رۆژئاوا و چ لەوانەی خۆمانەوە باس لەوە دەكرێ كە ئەمەریكا بۆیە كورد دەپارێزێ لەبەرئەوەی ئەزموونێكی دیموكراسیی ناوازەی هەیە و تاكە دۆستی جێباوەڕی خۆرئاوایە لەم ناوچەیەدا. دیارە (مەفهوم موخالەفە)ی ئەم بۆچوونە ئەوەیە ئەگەر ئەو ئەزموونە لەو راستە شەقامەی دیموكراسی لایدا، پاراستن و هاوپەیمانیەكەی ئەمەریكایش لەدەست دەدات. بەڵام ئایا ئەمە راستە؟
هەڵە نەبم لەساڵی 2004دا بوو گەورە بەرپرسێكی ئەمەریكی (ناوەكەیم بیر نەماوە) كارەكەی لە كوردستان تەواو بوو، بەو بۆنەیەوە دیدارێكی لەگەڵ بەرپرسانی دەزگاكانی راگەیاندنی كوردستان لە هوتێل هەورامان-ی شاری هەولێر رێكخست، برادەرانی ئامادەبوو ئەوكات زیاتر بەرپرسانی میدیاكانی پارتی و نزیك لە پارتی بوون، من نەبێ كە وەك بەڕێوەبەری نووسینی رۆژنامەی حیزبێكی تر لەوێ بووم، بەندە لێم پرسی: خەڵك چاوەڕێ بوو كە ئەمەریكا هات، زیاتر برەو بە دیموكراسی بدات و تاكڕەوی و قۆرخكردنی دەسەڵات نەمێنێ، كەچی ئێوەیش هەر مامەڵە لەگەڵ دوو حیزبە دەسەڵاتدارەكە دەكەن و ئیمتیازاتیان بەسەردا دەبەخشنەوە، بۆ ئێرە بەرنامەتان چییە؟ راستیەكەی خەریك بوو خۆی لە وەڵامی پرسیارەكە بدزێتەوە، كە پێداگریم كرد لەسەری، ئینجا هەندێ بێدەنگ بوو، وەك ئەوەی بیر بكاتەوە چی بڵێ باشە، پاشان هەر ئەوەندەی گوت: "سەرەی ئێرەیش دێ".
ئەمەریكا تائێستا بەڕەسمی پاراستنی كوردستانی نەبەستووەتەوە بە پابەندبوونی هێزە سیاسییە باڵادەستەكانی ئێرە بە دیموكراسییەوە، كە ئەوە خاڵی لاوازی پاراستنەكەیە و بۆ ئێمە جێی مەترسییە، چونكە چەندە داعش وەك هێزێكی دەرەكی لەسەر ئێمە هەڕەشەیە، هێندە و رەنگە زیاتریش پاشەكشەی ئەزموونە دیموكراسیەكە و زاڵبوونەوەی دەسەڵاتی تاكڕەوانەی حیزبێك لێرە و یەكێك لەوێ هەڕەشەیە. ئاخر تاكڕەوی بەبێ سەركوتكردن و پاكسازیكردنی نەیاران ناچەسپێ، لە كوردستانیش ئەو جۆرە سیاسەتە یانی شەڕی ناوخۆ و دابەشبوونەوەی كوردستان كە ئەوە لای خۆیەوە دەبێتە دەسكێش بۆ هێزی دەرەكی تا لەشكركێشی بۆ كوردستان بكا. واتە مەترسیی رەهننەكردنی پاراستنی دەرەكیی كوردستان بە دیموكراسیبوونی ناوخۆییەوە، لە مەترسیی نەپاراستنەكە زیاتر نەبێ كەمتر نییە.
نەنگییەكی گەورەیە بۆ ئێمە بێگانە سنوورەكانمان بپارێزێ، بەڵام خۆمان نەتوانین لەناو خۆماندا سیستمێكی دیموكراسیی پێشكەوتوومان هەبێ كە شایستەی ئەو پاراستنە بین. نەنگییە ئەمەریكا یان ئێران و توركیا بێن فشار لە ئێمە بكەن تا كوردستان تێكنەدەین و ئەزموونەكەمان لەبار نەبەین. بەشبەحاڵی خۆم قەت پێشبینیم نەدەكرد هۆشی دیموكراسیانەی سەركردایەتی حیزبە سیاسیەكان و ئەزموونە دیموكراسیەكە وەك قارچك هێندە بێ رەگ و ریشە بێ، لەبەردەم نەرمەبا (نەك رەشەبا)ی قەیرانی سیاسیی نێوان دوو حیزبدا خۆی رانەگرێ و برینەكان بگەیەنرێنە سەر ئێسقان، بەشێوەیەك دێگەڵە و پردێ وەك سنووری نێوان دوو وڵات مامەڵەی لەگەڵ بكرێ، كە لێیانەوە نەویستراوان (سنوورداش) و (قەدەغە) بكرێن.
راستیەكەی بوونی كوردستان بە دوو ئیدارە لە چوارچێوەی هەر سیغەیەك لە یەكگرتندا، ئەگەرچی بژارەیەكی تاڵ و جەرگبڕیشە، ئەگەر بە برایانە و ئاشتیانە بكرێ، شتێكی نامۆ نییە، چونكە ئەوەی لە 10 ساڵی رابردووی حكومەتی یەكگرتوویشدا هەبووە هەر دوو ئیدارەییەكی دەمامكدار و رتوشكراو بووە، بۆیە راگەیاندنی بەئاشكرا شتێكی ئەوتۆ لە دۆخەكە ناگۆڕێ بەو مەرجەی ئەو كارە بەنەفەسی برایانە و دوور لە گرژی و نەفەسی دوژمنایەتی بكرێ و هاووڵاتیانی كوردستان وەك هاووڵاتیانی دوو بەشەكەی كۆریایان بەسەر نەیەت.
سەرئەنجام دیموكراسی شتێك نییە بەزۆر ئەمەریكا بیسەپێنێ، پرۆسەیەكی هێواش و درێژخایەنی مەیدانییە و هەر دەبێ خۆمان ئەزموونی بكەین و زوو یان درەنگ بیخەینە سەر پێ، بەڵام بەدڵنیاییەوە ئەمەریكا دەیتوانی ببێتە دەستبارێكی باشتر بۆ پرۆسەكە ئەگەر پاڵپشتییەكانی بۆ كوردستان رەهن بكردایە بە پابەندبوون بە چوارچێوە گشتیەكەی سیستمی دیموكراسیەوە.
کۆمێنتەکان
وەک میوان کۆمێنتێك بنووسە یان وەرە ژوورەوە و ههموو خزمەتگوزارییەکان بهكاربێنه
کۆمێنتێک دابنێ