لە دروستبوونی دەوڵەتی عێراقەوە لەساڵی 1921، كورد بەبێ رەزامەندی و دوور لە ئارەزووی خۆی لەگەڵ عەرەب دەژی و ئەو بەشەی كوردستانیش بێ گوێدانە هیچ بنەمایەكی جوگرافی، مێژوویی، سیاسی، كۆمەڵایەتی، زمان یان كەلتوور لەو سەردەمەدا بەو دەوڵەتە تازە دروستبووەوە لكێنرا. دروستبوونی ئەو هەموو رێكخراو و حیزبە كوردیانەی سەدەی رابردوو و هەموو ئەو راپەڕین و شۆڕش و بزووتنەوانەی لە دژی سیاسەتی حكومەتە ناوەندییە یەك لە دوای یەكەكانی عێراق بەرپا بوون ئەنجامی ئەو بڕیارە نابەجێیەی سەرەتای سەدەی رابردوو و سیاسەتی حكومەتە یەك لەدوای یەكەكانی عێراق بووە بەرامبەر گەلی كورد و داوا رەواكانی. لەدوای رووخانی رژێمی بەعسەوە لەساڵی 2003، هەلومەرجەكە گۆڕا، بەڵام غەدرەكە بەتەواوی هەڵنەگیرا و كەوتینەوە بەر حوكمی واقیعێكی تاڵی جوگرافیا و مێژوو.
كورد بەبێ رەزامەندی و دوور لە ئارەزووی خۆی لەگەڵ عەرەب دەژی
عێراقی ئێستا دەوڵەتێكی فیدراڵی خاوەن دەستوورە كە خەڵكی كوردستان قبوڵیان كردووەو دەنگیان لەسەر داوە. بەشێكی زۆری مافە نەتەوەییەكانی كورد لەو دەستوورەدا جێی كراوەتەوە. ئەگەرچی چارەنووسی بەشێكی گرنگی خاكی كوردستان لە چوارچێوەی سنووری دەوڵەتی عێراق تا ئێستا ساغ نەبووەتەوە، بەڵام بەشێكی زۆرتری خاكی كوردستانی عێراق وەك هەرێمێكی سەربەخۆ دانی پێدانراوە. ئەمڕۆ حكومەتی ناوەندی و هەرێمی كوردستان بە رێژەی جیا و بە هۆكاری جیاواز ئیشیان بە یەكترەو لەم قۆناغەدا لە بەرژەوەندی هیچیان نییە لەوەی دیكە بێمنەت بێت و لەیەكتر جیاببنەوە. پرسیارەكە ئەوەیە كامیان ئیشی زیاتری بەوی ترەو تا كەی منەتیان بەیەكتر دەمێنێ؟
دەسەڵاتدارانی ئەمڕۆی عێراق میراتگری فەرمانڕەواكانی ئەو عێراقەن كە بەشێكی خاكی كوردستان دەكەوێتە سنووری جوگرافی ئەوەوە، عێراقی ئەمڕۆ بەبێ كورد و خاكی كوردستان گەلێكی بچووكتر و وڵاتێكی نوقسان و بێهێزتر دەبێ لە رووی سامانی مرۆیی و سامانی سروشتی و سەرچاوەی ئاو و رووبەرەوە. بێگومان ئەمە لە هەردوو حاڵەتدا راستە: چ هەرێمی كوردستان بەو سنوورەی ئێستایەوە جیابێتەوە یان هەرێمی كوردستان لەگەڵ كەركووك و ناوچە كوردستانییە دابڕاوەكان لەسەر عێراق نەمێنێ. بۆیە زەحمەتە عێراق - دەسەڵاتدارانی عێراق و زۆربەی هەرە زۆری عەرەبی عێراق- بیانەوێ یان رازی بن بەوەی كوردستان ( لە هەردوو حاڵەتدا) لە عێراق جیابێتەوە.
لەم قۆناغەدا لە بەرژەوەندی هیچیان نییە لەوەی دیكە بێمنەت بێت و لەیەكتر جیاببنەوەهەرێمی كوردستانیش، لەلایەكی دیكەوە، تا ئێستاش ئیعتیمادی هەرە گەورەی بۆ بژێوی رۆژانەی خەڵك و مووچەی فەرمانبەر و خانەنشینان و پرۆژەی خزمەتگوزاری و وەبەرهێنان لەسەر بودجەی عێراقە. ئەمە جگە لەوەی تا ئەم ساتەوەختەش هەلومەرجی نێودەوڵەتی و تەرازووی هێزی ناوچەیی و سیستمی پەیوەندی جیهانی رێگە نادەن هەرێمی كوردستان و ناوچە كوردستانییە دابڕاوەكان لە عێراق جیابنەوەو دەوڵەت یان كیانێكی سەربەخۆ بۆ خۆمان دامەزرێنین. ئەمە سەرەڕای ئەوەی تا ئێستا نەتوانراوە كەركووك و ناوچە كوردستانییە دابڕاوەكان بهێنرێنەوە سەر هەرێمی كوردستان. تا ئەمڕۆش نەتوانراوە ژێرخانێكی ئابووری پتەوی ئەوتۆ هەبێ كە بتوانین لەسەر پێی خۆمان بوەستین. هەرێمی كوردستان بودجەیەكی سەربەخۆ یان پاشەكەوتێكی دارایی ئەوتۆی نییە كە بەرگەی مەترسی تەنگژەی ئابووری بگرێ ئەگەر بەغدا بۆی دروست بكات یان بەهەر هۆیەكی دیكەوە بەرەوڕووی بێتەوە.
تا ئێستاش بەرەی ناوخۆ لە هەرێمی كوردستان بە شێوەیەك یەكنەخراوە و سیستمێكی حوكمڕانی دادپەروەر و تۆكمە دانەمەزرێنراوە كە متمانەی نێوان خەڵك و دەسەڵات لە ئاستێكی وابێت بتوانین لە بەرامبەر ئەو تەحەدایانەی دێنە پێشمان بەسەركەوتوویی لێی دەرچین. دەبێ بڵێین كە واقیعێكی تاڵی دیكە ئەوەیە هیچ پارچەیەكی دیكەی كوردستان بە تەواوی ئازاد نەبووە تاوەكو ببێتە پشت و پەنایەكی بەهێز بۆ ئێمە لە عێراق.
تا ئەمڕۆش نەتوانراوە ژێرخانێكی ئابووری پتەوی ئەوتۆ هەبێ كە بتوانین لەسەر پێی خۆمان بوەستینهەر بۆیە، ئەوەندەی پەیوەندی بە دواڕۆژی خەڵكی كوردستان و مافە نەتەوەییەكانمانەوە هەبێ سەبارەت بە مانەوەمان لە چوارچێوەی عێراقدا، لەم هەلومەرجەدا دەبێ بە ناچاری ئەو حوكمی جوگرافیا و مێژووە قبووڵ بكەین و لە رێگەی گفتوگۆ و دانوستاندنەوە هەوڵی بەدەستهێنانی زۆرترین مافەكانمان لە چوارچێوەی دەستووری عێراقدا بدەین بە كەڵك وەرگرتن لە فاكتەرە بەهێزەكانی خۆمان و خاڵە لاوازەكانی ئەوان. بەڵام هاوزەمان دەبێ لێبڕاوانە لە هەوڵی بێوچاندا بین بۆ دابینكردنی ئەو پێداویستییانەی كە بێمنەتمان دەكەن لە بەغدا و دەتوانین سەركەوتووانە كیانێكی سەربەخۆ لەسەر خاكی خۆمان دامەزرێنین و ئەو واقیعە بەسەر هێزە ناوچەیی و جیهانییەكانیشدا بسەپێنین.
کۆمێنتەکان
وەک میوان کۆمێنتێك بنووسە یان وەرە ژوورەوە و ههموو خزمەتگوزارییەکان بهكاربێنه
کۆمێنتێک دابنێ