ئەمڕۆ سەنگی كورد لە بەغدا وەك چەند ساڵێك لەمەوبەر نییە، بەردەوام ئامادەیی كورد لە پایتەختی ئەو وڵاتە لە كورتیی دەدا و رووی لە بێ رۆڵییە. پێدەچێ ئەوەی ئەمڕۆ كورد بە بەغدا ببەستێتەوە، تەنیا مووچە و ئیمتیازی تایبەتی نوێنەرەكانی بێت.
كورد وەك پێكهاتەیەكی سەرەكی لە عێراقدا، كە رۆڵێكی كاریگەری لە بونیاتنانەوەی عێراقی نوێدا هەبووە، ئێستا بوون و نەبوونی لە بەغدا وەك یەكە. لەگەڵ ئەوەی لە چوارچێوەی ئەو وڵاتەدا، باری كورد بە تەواوی لار بووە و هیچ ئاماژەیەكی دڵخۆشكەر بۆ چاكبوونی دۆخەكە لەئارادا نییە، وەلێ بەرپرسانی كورد لە بەغدا، بێ هەڵوێستن و مێش میوانیان نییە.
بەرهەمی هاوبەشیكردنی كورد لە پرۆسەی حوكمڕانی دەوڵەتی عێراقدا، تەنیا بە بوونی چەند پۆستێكی رووكەش مسۆگەر نابێ، بەڵكو بە هەنگاوی كردەیی بەدی دێت. ناكرێ دڵمان بە پۆستێكی تەشریفاتی وەك سەرۆك كۆمار خۆش بكەین، لە كاتێكدا سەرۆكێكی ئەوندە بێ دەسەڵات بێ، هەر بۆ نموونە توانای بەدواداچوون، یان سۆراغكردنی چوار لە پاسەوانە ونبووەكانی خۆشی نەبێت.
كەسوكاری ئەو پاسەوانە رفێنراوانە، ناحەقیان نییە بۆ رزگاربوونی رۆڵەكانیان، هیچ ئومێدێكیان بە سەرۆك كۆمار نەمێنێ، ئەو چۆڕە دڵنەوایی و هیوایەی ماویشیانە، هەواڵ و بەدواداچوونی ناوە ناوەی دەزگاكانی راگەیاندنە.
ماوەی زیاتر لە 10 ساڵ وەزیری دەرەوەی عێراق كورد بوو، كەچی وەك دەگوترێ لە باڵیۆزخانە و كونسوڵخانەكانی عێراق لە وڵاتان، زۆر بەكەمی رەچاوی پشكی كورد كراوە. زۆرێك لەو كوردانەی لە نووسینگەكانی سەر بەو وەزارەتەش بوونەتە خاوەن پۆست و پلە، لەسەر بنەمای خزمایەتی پێیان بەخشراوە.
بەر لە پێكهێنانی كابینەكەی عەبادی، بڕیكاری پێشووی وەزارەتی دارایی عێراق كە هەنووكەش راوێژكاری هەمان وەزارەتە، دەیگوت لە دەسەڵاتی وەزیری داراییدایە بودجە و مووچەی هەرێمی كوردستان بگەڕێنێتەوە و سەرۆك وەزیران دەسەڵاتی ئەوەی نییە بێ رەزامەندیی وەزیر، بودجەی هەرێم نەنێرێ. هەربۆیەشە بوونی وەزیرێكی كورد لەم وەزارەتە ئومێدێك بوو، بەڵام زوو پووكایەوە.
چەند ساڵێكە كوردێك بریكاری وەزارەتی خوێندنی باڵای عێراقە، وەلێ كورد هیچی ئەو وەزارەتەی نەبینی، لەم رۆژانەش لە هەڤپەیڤینێكی رۆژنامەڤانیدا، حوسێن شەهرستانی، وەزیری خوێندنی باڵا رایگەیاند، ئەوان مامەڵە لەگەڵ زانكۆكانی هەرێمی كوردستان ناكەن.
بابەكر زێباری، زیاتر لە یازدە ساڵ سەرۆكی ئەركانی سوپای عێراق بوو، وەلێ نەیتوانی شوێنپێی كەمترین كورد لە چوارچێوەی ئەم دامەزراوەیە و یەكە و دەزگاكانی سەر بە وەزارەتی بەرگری بكاتەوە. خودی بەرپرسانی كورد نكۆڵی لەو راستیە ناكەن، هەروەك جێگری دووەمی سەرۆكی ئەنجوومەنی نوێنەرانی عێراق، لە هەڤپەیڤینێكی ئەم دواییەی رووداودا گوتی، بەغدا هیچی بە پێشمەرگە نەداوە و بووەتە هۆكاری ئەوەش یارمەتی سەربازی بە پێشمەرگە نەدرێت.
حاڵی وەزارەتەكانی دیكەی وەك رۆشنبیری و كاروباری ژنان و كۆچ و كۆچبەرانیش كە لە دەست كوردن، ئەگەر لەوانی ئاماژە بۆكراو خراپتر نەبێ، باشتر نییە.
ئەگەر نیازپاكی و بڕوایەكی تەواو بۆ هاوبەشیی سیاسی لە عێراقدا نەبێ، كورد دە ئەوەندە زیاتر لە ئێستا پۆستی لە بەغدا هەبێ، هیچ لە بابەتەكە ناگۆڕێ و حاڵمان لەوە باشتر نابێ.
دەركەوتە و ئادگارەكانی سیاسەتی ئەمڕۆی حكومەتی عێراق، بەرهەمی پەراوێزخستنی كەمینە و تاكڕەوی و خۆسەپاندنی زۆرینەیە، ئەوەی كاری لەسەر دەكرێ، هەوڵدانێكی جددیە بۆ گەڕاندنەوەی عێراق بەرەو قۆناغی دیكتاتۆریەتی بەر لە 2003 و پاشگەزبوونەوە لە رێسا دەستووری و ئەو بنەمایانەی پرۆسەی سیاسی لە عێراقی نوێدا لەسەر بیناكراوە.
لەگەڵ ئەوەی ئیدیعای ئەوە دەكرێ وەزیر و نوێنەرانی كورد لە بەغدا هاودەنگ و یەكهەڵوێستن، وەلێ ئەوەیان راست نییە، بەڵگەیەكی دیاری بێ هەماهەنگی و ناتەبایی نێوانیان، لێدوانی هەندێك وەزیر و ئەندامانی ئەنجوومەنی نوێنەرانە كە لە لێدوانی بەرپرسە شۆڤینیەكانی عەرەب دەچن و بەدەرن لە هەستی بەرپرسیارێتی نەتەوەیی و نیشتمانی.
ئەندامانی كورد لە ئەنجوومەنی نوێنەرانی عێراق، تەنیا لەسەر ئاستی میدیادا بوونیان هەیە، لە بنەڕەتدا بێ كەڵك و بێ رۆڵن. ئەو لێدوان و زانیاریانەش كە لەڕێی كەناڵەكانی راگەیاندن بە بینەر و بیسەر و خوێنەری كوردی دەفرۆشنەوە، یان قسەی دووبارەن و هەڵێنجراوی كەناڵە عەرەبیەكانن، یان زانیاری پڕ لە هەڵە و ناڕاستن.
بۆ نموونە لە پرسی ناردنی بودجەدا، هەوڵ دەدەن قسە و لێدوانی تایبەت بەخۆیان هەبێ، ئەمەش تەنیا بۆ ئەوەی پیشانی بدەن كە خەمخۆری خەڵكی كوردستانن و شەڕی گەڕاندنەوەی قوتی خەڵك دەكەن.
لە نێویاندا ئەندامی وا هەیە، بە بیانووی بوونی زانیاری نوێ، رۆژانە راستەوخۆ، یان لە رێگەی ئەم و ئەو، داوا لە سەرنووسەر و كارمەندانی دەزگاكانی راگەیاندن دەكات، لێدوانی لێوەربگیرێ و قسەی هەبێ.
كاربەدەستانی كورد لە بەغدا، بێ چاودێرین و بە ئارەزووی خۆیان مامەڵە دەكەن، كار بكەن یان نا، پاك بن یان ناپاك، هیچیان پێناگوترێ، خۆیان و ویژدانی خۆیان.
دەزگایەك نییە بۆ چاودێریی بەرپرسانی كورد لە بەغدا، ئەو رایەڵەی بە هەرێمی كوردستان دەیانبەستێتەوە پەیوەندی كەسی و حیزبیە. سێ ساڵ لەمەوبەر، هەوڵێك هەبوو بۆ دروستكردنی كۆمیسیۆنێكی سیاسی و یاسایی لە هەولێر بە مەبەستی چاودێریكردنی ئەدا و كاری بەرپرسانی كورد لە پایتەختی عێراق، بەڵام ئەو بیرۆكەیە زوو شكستی هێنا و هیچی لێ شین نەبوو.
ئەگەر بەغدا هیچ خێرێكی بۆ كورد نەبووبێ، دەرفەتێكی زێڕین بووە بۆ دەوڵەمەندبوونی زۆر كەس. ئێستاش لە هەموو كاتێك زیاتر، ئەركی نوێنەرانی كورد لە ئیمتیازاتی تایبەتدا كورتكراوەتەوە، بە تایبەت بەرپرس و نوێنەرانی سەر بە پارتی و یەكێتی، كە هەموو خێر و بێرەكەیان بۆ خۆیانە و نەبینراوە هیچی لێ ببەخشن.
كورد وەك پێكهاتەیەكی سەرەكی لە عێراقدا، كە رۆڵێكی كاریگەری لە بونیاتنانەوەی عێراقی نوێدا هەبووە، ئێستا بوون و نەبوونی لە بەغدا وەك یەكە. لەگەڵ ئەوەی لە چوارچێوەی ئەو وڵاتەدا، باری كورد بە تەواوی لار بووە و هیچ ئاماژەیەكی دڵخۆشكەر بۆ چاكبوونی دۆخەكە لەئارادا نییە، وەلێ بەرپرسانی كورد لە بەغدا، بێ هەڵوێستن و مێش میوانیان نییە.
بەرهەمی هاوبەشیكردنی كورد لە پرۆسەی حوكمڕانی دەوڵەتی عێراقدا، تەنیا بە بوونی چەند پۆستێكی رووكەش مسۆگەر نابێ، بەڵكو بە هەنگاوی كردەیی بەدی دێت. ناكرێ دڵمان بە پۆستێكی تەشریفاتی وەك سەرۆك كۆمار خۆش بكەین، لە كاتێكدا سەرۆكێكی ئەوندە بێ دەسەڵات بێ، هەر بۆ نموونە توانای بەدواداچوون، یان سۆراغكردنی چوار لە پاسەوانە ونبووەكانی خۆشی نەبێت.
كەسوكاری ئەو پاسەوانە رفێنراوانە، ناحەقیان نییە بۆ رزگاربوونی رۆڵەكانیان، هیچ ئومێدێكیان بە سەرۆك كۆمار نەمێنێ، ئەو چۆڕە دڵنەوایی و هیوایەی ماویشیانە، هەواڵ و بەدواداچوونی ناوە ناوەی دەزگاكانی راگەیاندنە.
ماوەی زیاتر لە 10 ساڵ وەزیری دەرەوەی عێراق كورد بوو، كەچی وەك دەگوترێ لە باڵیۆزخانە و كونسوڵخانەكانی عێراق لە وڵاتان، زۆر بەكەمی رەچاوی پشكی كورد كراوە. زۆرێك لەو كوردانەی لە نووسینگەكانی سەر بەو وەزارەتەش بوونەتە خاوەن پۆست و پلە، لەسەر بنەمای خزمایەتی پێیان بەخشراوە.
بەر لە پێكهێنانی كابینەكەی عەبادی، بڕیكاری پێشووی وەزارەتی دارایی عێراق كە هەنووكەش راوێژكاری هەمان وەزارەتە، دەیگوت لە دەسەڵاتی وەزیری داراییدایە بودجە و مووچەی هەرێمی كوردستان بگەڕێنێتەوە و سەرۆك وەزیران دەسەڵاتی ئەوەی نییە بێ رەزامەندیی وەزیر، بودجەی هەرێم نەنێرێ. هەربۆیەشە بوونی وەزیرێكی كورد لەم وەزارەتە ئومێدێك بوو، بەڵام زوو پووكایەوە.
چەند ساڵێكە كوردێك بریكاری وەزارەتی خوێندنی باڵای عێراقە، وەلێ كورد هیچی ئەو وەزارەتەی نەبینی، لەم رۆژانەش لە هەڤپەیڤینێكی رۆژنامەڤانیدا، حوسێن شەهرستانی، وەزیری خوێندنی باڵا رایگەیاند، ئەوان مامەڵە لەگەڵ زانكۆكانی هەرێمی كوردستان ناكەن.
بابەكر زێباری، زیاتر لە یازدە ساڵ سەرۆكی ئەركانی سوپای عێراق بوو، وەلێ نەیتوانی شوێنپێی كەمترین كورد لە چوارچێوەی ئەم دامەزراوەیە و یەكە و دەزگاكانی سەر بە وەزارەتی بەرگری بكاتەوە. خودی بەرپرسانی كورد نكۆڵی لەو راستیە ناكەن، هەروەك جێگری دووەمی سەرۆكی ئەنجوومەنی نوێنەرانی عێراق، لە هەڤپەیڤینێكی ئەم دواییەی رووداودا گوتی، بەغدا هیچی بە پێشمەرگە نەداوە و بووەتە هۆكاری ئەوەش یارمەتی سەربازی بە پێشمەرگە نەدرێت.
حاڵی وەزارەتەكانی دیكەی وەك رۆشنبیری و كاروباری ژنان و كۆچ و كۆچبەرانیش كە لە دەست كوردن، ئەگەر لەوانی ئاماژە بۆكراو خراپتر نەبێ، باشتر نییە.
ئەگەر نیازپاكی و بڕوایەكی تەواو بۆ هاوبەشیی سیاسی لە عێراقدا نەبێ، كورد دە ئەوەندە زیاتر لە ئێستا پۆستی لە بەغدا هەبێ، هیچ لە بابەتەكە ناگۆڕێ و حاڵمان لەوە باشتر نابێ.
دەركەوتە و ئادگارەكانی سیاسەتی ئەمڕۆی حكومەتی عێراق، بەرهەمی پەراوێزخستنی كەمینە و تاكڕەوی و خۆسەپاندنی زۆرینەیە، ئەوەی كاری لەسەر دەكرێ، هەوڵدانێكی جددیە بۆ گەڕاندنەوەی عێراق بەرەو قۆناغی دیكتاتۆریەتی بەر لە 2003 و پاشگەزبوونەوە لە رێسا دەستووری و ئەو بنەمایانەی پرۆسەی سیاسی لە عێراقی نوێدا لەسەر بیناكراوە.
لەگەڵ ئەوەی ئیدیعای ئەوە دەكرێ وەزیر و نوێنەرانی كورد لە بەغدا هاودەنگ و یەكهەڵوێستن، وەلێ ئەوەیان راست نییە، بەڵگەیەكی دیاری بێ هەماهەنگی و ناتەبایی نێوانیان، لێدوانی هەندێك وەزیر و ئەندامانی ئەنجوومەنی نوێنەرانە كە لە لێدوانی بەرپرسە شۆڤینیەكانی عەرەب دەچن و بەدەرن لە هەستی بەرپرسیارێتی نەتەوەیی و نیشتمانی.
ئەندامانی كورد لە ئەنجوومەنی نوێنەرانی عێراق، تەنیا لەسەر ئاستی میدیادا بوونیان هەیە، لە بنەڕەتدا بێ كەڵك و بێ رۆڵن. ئەو لێدوان و زانیاریانەش كە لەڕێی كەناڵەكانی راگەیاندن بە بینەر و بیسەر و خوێنەری كوردی دەفرۆشنەوە، یان قسەی دووبارەن و هەڵێنجراوی كەناڵە عەرەبیەكانن، یان زانیاری پڕ لە هەڵە و ناڕاستن.
بۆ نموونە لە پرسی ناردنی بودجەدا، هەوڵ دەدەن قسە و لێدوانی تایبەت بەخۆیان هەبێ، ئەمەش تەنیا بۆ ئەوەی پیشانی بدەن كە خەمخۆری خەڵكی كوردستانن و شەڕی گەڕاندنەوەی قوتی خەڵك دەكەن.
لە نێویاندا ئەندامی وا هەیە، بە بیانووی بوونی زانیاری نوێ، رۆژانە راستەوخۆ، یان لە رێگەی ئەم و ئەو، داوا لە سەرنووسەر و كارمەندانی دەزگاكانی راگەیاندن دەكات، لێدوانی لێوەربگیرێ و قسەی هەبێ.
كاربەدەستانی كورد لە بەغدا، بێ چاودێرین و بە ئارەزووی خۆیان مامەڵە دەكەن، كار بكەن یان نا، پاك بن یان ناپاك، هیچیان پێناگوترێ، خۆیان و ویژدانی خۆیان.
دەزگایەك نییە بۆ چاودێریی بەرپرسانی كورد لە بەغدا، ئەو رایەڵەی بە هەرێمی كوردستان دەیانبەستێتەوە پەیوەندی كەسی و حیزبیە. سێ ساڵ لەمەوبەر، هەوڵێك هەبوو بۆ دروستكردنی كۆمیسیۆنێكی سیاسی و یاسایی لە هەولێر بە مەبەستی چاودێریكردنی ئەدا و كاری بەرپرسانی كورد لە پایتەختی عێراق، بەڵام ئەو بیرۆكەیە زوو شكستی هێنا و هیچی لێ شین نەبوو.
ئەگەر بەغدا هیچ خێرێكی بۆ كورد نەبووبێ، دەرفەتێكی زێڕین بووە بۆ دەوڵەمەندبوونی زۆر كەس. ئێستاش لە هەموو كاتێك زیاتر، ئەركی نوێنەرانی كورد لە ئیمتیازاتی تایبەتدا كورتكراوەتەوە، بە تایبەت بەرپرس و نوێنەرانی سەر بە پارتی و یەكێتی، كە هەموو خێر و بێرەكەیان بۆ خۆیانە و نەبینراوە هیچی لێ ببەخشن.
کۆمێنتەکان
وەک میوان کۆمێنتێك بنووسە یان وەرە ژوورەوە و ههموو خزمەتگوزارییەکان بهكاربێنه
کۆمێنتێک دابنێ