Geçtiğimiz hafta ABD Ticaret Odası Ortadoğu İşlerinden Sorumlu Başkan Yardımcısı Steve Lutes başkanlığında Amerikan yatırım ve ticaret heyeti Kürdistan Bölgesi’ni ziyaret etti.
Steve Lutes, Kürdistan Bölgesi’nde yatırım olanağı olduğunu ve ABD’li şirketlerin de bir çok alanda burada çalışama imkanına sahip olduklarını söyledi.
ABD’li firmaların Kürdistan Bölgesi’ne yöneleceğini ifade eden Lutes, “Kesinlikle, bence birçok Amerikan firması yatırım amaçlı bölgeye gelecek, bu sadece enerji sektörü ile sınırlı kalmayacak” dedi.
Yaptıkları görüşmelerde bölgenin cazibesini artırmak adına Kürdistan Bölgesi hükümeti tarafından da kapsamlı reformlar için ciddi bir irade gördüklerini ifade eden Lutes bunun da yatırımcıya güven verdiğini vurguladı.
Steve Lutes Rûdaw’ın sorularını yanıtladı.
Kürdistan Bölgesi yetkileri ve yatırımcıları ile hangi konularda anlaşma sağladınız?
Ziyaretimizin ilk gününden Kürdistan Bölgesi Ticaret Odaları ile ön mutabakat imzalamanın mutluluğu içindeyiz. Yapılan ön anlaşmada iki tarafın işbirliği sırasında yükümlülük ve atacağımız adımları belirledik. Hepsi işbirliği ve alışverişimizin kapsamını belirliyor. Bazı maddeler de bilgi temelinde olacak, yani bizler buradaki iş ve yatırım imkânları hakkında Amerikan şirketleri bilgilendireceğiz. Aynı zamanda buradaki şirketlerin Amerikan ortak bulmaları için destek sunacağız. Öte yandan ABD’de yatırım imkânlarına ulaşmalarına yardımcı olacağız. Bunların yanında çok sayıda yatırımcıya buradaki piyasayı görmelerine eşlik ettik.
Amerika Birleşik Devletleri’nin Kürdistan Bölgesi’nde yatırım yapmasının amacını neye bağlıyorsunuz?
Bu güzel bir soru, biz Amerikan Ticaret Odaları olarak ABD’nin 50 eyaletinde bütün sektörlerden 3 milyon şirketi temsil ediyoruz. Biz her ülkeyi ziyaret etmiyoruz sadece ortak çalışabileceğimiz ülkelere gidiyoruz. Irak ve Kürdistan Bölgesi’nin önemli bir süreçten geçtiğini biliyor ve görüyoruz. Bu nedenle ABD’li şirketlerin yatırım yapmaları için bunu bir fırsat olarak görüyoruz. Çetin bir rekabet olduğunun farkındayız, bölge ülkelerden şirketler burada faaliyet yürütüyor. Ayrıca piyasada ABD’li şirketleri görmek istediklerine dair talep olduğunu da görüyoruz. Bu durumu değerlendirmek için bölgeyi ziyaret ettik.
Petrol ve Doğalgaz sektöründe yatırım yapmak size cazibeli geliyor mu, ya da daha çok hizmet sektörüne mi yöneleceksiniz?
Kronolojik olarak değerlendirdiğimiz zaman Ortadoğu ülkelerinin buna Irak ve Kürdistan Bölgesi de dahil, enerji sektörüne oldukça önem verdiklerini görürüz. Kesinlikle gözümüzün en çok üstünde olacağı bir alan olacak. Farklı sektörlerde yatırım imkânının olduğunu da bilincindeyiz. Kürdistan Bölgesi’nde turizm, sanayi ve istihdamın yanında tarıma da önem veriyorlar. Bizler buradaki yatırım potansiyelini görüyoruz bu nedenle Amerikan firmalarının kendi tecrübelerini burada hayata geçirerek yatırım yapmalarını arzuluyoruz. Özellikle sağlık, bilgi teknolojisi, mali, ulaştırma ve lojistik destek alanlarında yoğun çalışmak istiyoruz. Açıkça söylemek gerekirse burada yoğun bir yatırım potansiyelinin olduğunu görüyoruz. Bu açıdan kapsamlı bir ABD heyetini buraya getirerek, sadece sanayi veya belirli bir sektörde değil, bütün alanlarda iş yapabileceğimiz firmaları buraya çekmeye gayret göstereceğiz.
Kürdistan Bölgesi’nin suyu ve toprağı tarım için oldukça elverişli, ABD’li şirketler bu stratejik sektörle ilgili bir planı var mı?
Tarım sektörüne çok önemsediğim alanlardan bir tanesi. Şahsen İndiana’da bir tarım çitliğinde büyüdüm. Amerika geniş alana sahip bir ülke ve orada tarıma oldukça önem veriliyor. Dolaysıyla tecrübeli olduğum için bu sektörü iyi bilirim. ABD’li şirketler bir çok alanda Irak ve Kürdistan Bölgesi’nde çalışama imkanına sahip. Örneğin gıda güvenliği bunlardan bir tanesi. Eğer bu alanda çalışmak istiyorsanız sorulması gereken önemli sorular var; küçük çaplı çiftlikler mi çalıştıracaksınız ya da kapsamlı bir üretim mi yapacaksınız? Ya da orta ölçekte bir tarım şirket olarak çiftçilerle çalışmak mı istiyorsunuz. Eğer hızlı ve seri üretim yapacaksanız gıda güvenliğinden faydalanabilirsiniz. Bu durumda üç taraf da faydalanır. Dev tarım şirketleri hem de tarımın yapıldığı o bölge faydalanır.
ABD dünya genelindeki en büyük konsolosluğunu Erbil’e açıyor. Askeri ve siyasi anlamda büyük ilişkileri bulunan ABD ile Kürdistan Bölgesi’nin ekonomi alanında küçük ölçekte ilişkilerini nasıl karşılıyorsunuz?
Bu çok önemli bir husus. Ekonomik ilişkiler bize göre her şeyden önemli. Her zaman için ilişkilerin odak noktası olmuştur. Muhakkak güvenlik ve diplomasi boyutları da oldukça önemli buluyoruz. Biz yatırımcıları teşvik eden, özel sektör ile büyük, küçük üreticilerin temsilcileri olarak ekonomi başlığı bizim açımızdan en önde geliyor. Bir önemli husus da şu; ABD’nin özel sektörü Kürdistan Bölgesi’nde birçok alanda faaliyet yürütebilir. Buna Ortadoğu ülkeler ile Irak da dâhil. Stratejik olarak bu konuda çalışmalarımızı devam ettiriyoruz. Bu kapsamda ticaretle uğraşan bu heyet bölgeyi ziyaret etti. İş alanında çok sayıda firmayı buraya getirip buradaki potansiyeli görmelerini, yetkililer ile görüşmeyi aynı zamanda yatırım imkânlarını görmelerini sağlayacağız. Bu konuda gelişme var ama daha atacağımız adımlar var.
IŞİD’in gelmesiyle birlikte petrol şirketleri çekilme kararı aldı. Sizce ABD’li firmalar Kürdistan enerji sektörünü geliştirmek adına bölgede tekrar faaliyete geçebilir mi?
Kesinlikle, bence birçok Amerikan firması yatırım amaçlı bölgeye gelecek, bu sadece enerji sektörü ile sınırlı kalmayacak. Daha önce ifade ettiğim gibi birçok sektörde çalışmalar olacak. Tabi ki burada karar verecek merci şirketler olacak. Sonuçta onlar yabancı bir ülkede yatırım yapacak. Bu nedenle şirketlerin tutumu burada farklılık gösterebilir. Bizim rolümüz burada kolaylık sağlayıp iki taraf arasında mutabakat oluşturmak. Ayrıca siyasi anlamda verilecek kararların etkisi ve oluşturacağı atmosfer hakkında da şirketleri bilgi sahibi yapacağız. Bu da yatırım yapmadan önce yollarına ışık tutacaktır. Biz genel olarak umutluyuz, iyimserliğimiz sadece enerji alanıyla sınırlı, sağlık, bilgi teknolojisi ve tarım alanları için de geçerli. Bu nedenle yatırımcılarımızın bu fırsatları değerlendirmesini önemli buluyorum.
Kürdistan Bölgesi her zaman ABD ile yakın bir ilişki içerisinde olmayı arzulamıştır. Geçtiğimiz yıllarda ABD, Kürdistan Bölgesi’nin petrol ve doğalgaz sektörünün gelişmesine sıcak bakmıyordu, bu durumu nasıl değerlendiriyorsunuz? Sizce neden böyle davranıyordu?
Bizim görevimiz geçmişte kalmış bir meseleyi kurcalamak değil. Biz şu anada burada olmaktan memnuniyet duyuyoruz. Sayın Neçirvan Barzani ile görüştük, Başbakan Mesrur Barzani ile toplandık. Akşam yemeğimizi Kubad Talabani beyle yedik. Yaptığımız üst düzey toplantılarda herkes geleceğe dair umutlarını sıraladı. Geçmiş hakkında bir şey konuşulmadı herkes geleceği konuştu. İşadamları ve yatırımcılar konuşmalarında bize hükümetin, Kürdistan Bölgesi ile Irak’a daha fazla yabancı yatırımcı çekme yönünde adımlar atmak istediğini anlatı. Yasaların uygulanmasının güçlendirilmesi, aynı zamanda mali sistemin aktifleştirilmesi yönünde adımlar atılıyor. Buna kurumları elektronik sisteme entegre etmekte dahil. Bütün bu reformlar yabancı yatırımcıların buraya yönelmesine vesile olacaktır. Yaptığımız görüşmelerde bölgenin cazibesini artırmak adına kapsamlı bir reform için ciddi bir iradenin var olduğuna şahit olduk.
Siz daha önce ABD Ticaret Bakanlığı’nda uluslararası yasalar bölümünden sorumluydunuz, Kürdistan Bölgesi’nde üretim için belirlenen yasa ve yönetmelikleri nasıl buluyorsunuz? ABD’li yatırımcıların dikkatini çekebilmek için Kürdistan Bölgesi hükümetinin ne tür değişiklikler yapması gerektiğini düşünüyorsunuz?
Kürdistan Yatırımcılar Birliği’nin iyi işler yaptığını düşünüyorum. Ayrıca iyi yönetmeliklere sahipler. Banka ve maliye konusunda inisiyatiflerinde olmayan durumlardan kaynaklı bazı yetersizlikler olabilir. Mesela yatırımcılara ödemelerinin zamanında verileceği şeklinde güvence verilebilir. Ayrıca ihalelerle ilgili anlaşmalarda çelişkili maddeler olduğunda yasaların işletilmesi konusunda da güvence olmalı. Bu konular Yatırımcılar Birliği’nin yetki sınırları dışında olabilir fakat hükümet yetkilileri bu konuda düzenlemeler yaparak ABD’li yatırımcıların ve işadamlarının dikkatini çekebilir.
Ortadoğu ülkelerinin ekonomik durumundan haberdarsınız ve şuan ABD’nin Irak, Mısır, Katar ve Suudi Arabistan’la kurduğu ortak ekonomik işbirliği meclisinden de sorumlususunuz. Sizce Kürdistan Bölgesi ekonomisini bölgedeki hangi ülkeyi model alarak geliştirebilir?
Bu iyi bir soru. Bence tüm ülkeler toplumsal ve kültürel yapılarıyla birbirlerinden farklı. Dolayısıyla üretim biçimi de öyle. Ancak bu konuda bazı uluslararası standartlar var ve bunlar uygulandığında çok faydalı olur. Mesela düşünce mülkiyetinin korunması, özellikle de gelişmiş bir teknolojiden bahsedeceksek veya ilaç sanayii, bilişim teknolojisi veya film sektörü gibi konulardan bahsedecek olursak bu önemli bir konu. Bu alnlara yatırım yapanların dikkatini çekmek için sözkonusu standarları uygulamalısınız ve onlar da burada düşünce mülkiyetinin korunduğunu gördükleri zaman önemserler. Çünkü bu onlar için damarlardaki kan kadar önemlidir. Dolayısıyla bu garantili ortam yatırımcıların gelip Kürdistan’da çalışmaları için önemlidir.
Ekonomik kalkınma açısından Kürdistan Bölgesi’ndeki eksiklikler nelerdir sizce. Kürdistan Bölgesi hükümetinin üzerinde acilen çalışması gereken husus nedir?
Ben çok kötü olan bri konu görmüyorum. En önemlisi de sizin reformlara bağlı bir siyasi liderliğiniz var. biz bu mesajı Washington’a, oradaki ticaret odalarına ve üreticilere de ulaştıracağız. Onlara Kürdistan Bölgesi hükümetinin kendileri ile çalışmaya istekli olduğunu anlatcağız. Bazı şirketler daha fazla zaman isteyebilir ama dediğim gibi önemli olan sizin değişim ve iyileştirme iradesine sahip bir liderliğiniz var. Kapıları yabancı sermayeye kolaylık sağlamak ve bu konuda diyalog geliştirmek için açık. Bizim için bu irade çok önemli.
Kürdistan Bölgesi özellikle enerji üretimi bakımından büyük bir merkez olabilir mi? Bölgedeki ülkeler, Türkiye veya Avrupa ülkeleri için kaynak olabilir mi?
Kürdistan Bölgesi Doğal Kaynaklar Bakanı Aşti Hewrami ile görüşme şansımız oldu. Kendisi Kürdistan Bölgesi’nde sadece doğalgaz ve petrol üretimi dışında farklı alanlarda üretim imkanı ve madenler olduğunu vurguladı. HKN şirketi Amerikan bir şirket ve yıllardır Kürdistan Bölgesi’nde faaliyet yürütüyor. Kürdistan Bölgesi’nin enerji alanındaki amaçlarına ulaşabileceğini gösteren farklı örnekler de gösterebilirim.
Amerika Birleşik Devletleri özellikle maliye ve bankacılık sekötörünün geliştirilmesi konularında Kürdistan Bölgesi’ne nasıl yardımcı olabilir? Heyetinizde dünyarnın birçok yerinde faaliyet gösteren CİTİBank temsilcileri de vardı.
Duyduğumuz ve gördüğümüz kadarıyla Irak’ın genelinde bankacılığa daha fazla eğilmek gerekiyor. Kürdistan Bölgesi de öyle. Maliye ve bankacılık sektöründe modernizasyon ve reformlar çok önemli. Aynı zamanda bankacılık sekötüründe uluslararası standarlara göre çalışmak için bir yol gerekiyor ki uluslararası bankacılık toplumuna girebilelim. CİTİBakan yıllardır Irak’ta çalışıyor ve kendi tecrübelerinin aktarılması konusunda yardımcı olabilir. Maliye ise ekonominin tüm alanlarını etkiliyor. Irak’ta bankacılık sisteminin modernizasyonu tüm yatırımcıların dikkat çektiği ortak noktalardan biri.
Büyük bir heyetle Kürdistan Bölgesi’ni ziyaret ettiğiniz. Bir dahaki gelişinizde yatırım amacıyla geleceğini söyleyebilir miyiz?
Ziyaretimize katılan bazı şirketler zaten uzun süreden beridir burada çalışıyor. Bazıları ise ilk defa geldiler. Dönüşte bu ziyaretimizi değerlendireceğiz, özellikle ilk defa gelen şirketlerin durumu dğerlendirmesi gerekiyor. Gerekli bilgileri sağlamaları için biz de kendilerine yardımcı olacağız. Kürdistan Bölgesi’nin Washington Temsilcisi Beyan Sami Abdurrahman da burada kapıların bize açık olduğunu söyledi. Benimle bu ziyarette bululan iki arkadaşım daha önce Erbil’I görmemişlerdi ve ilk görüşte çok etkilendiler. Erbil Kalesi, Korek Dağı ve Dokan’I gezmek için fırsat bulduk. Kürdistan’da iş imkanları geniş olduğu kadar muazzam bri coğrafik güzelliğe de sahip. Bu da turizm sektörünün geliştirilebileceği anlamına geliyor. Turizm sektöründe çalışan bazı Amerikan firmalarını Kürdistan’a getirmeyi umuyoruz.
Yorumlar
Misafir olarak yorum yazın ya da daha etkili bir deneyim için oturum açın
Yorum yazın