لەوانەیە کەم نووسەر و رووناکبیری کورد هەبن هێندەی مامۆستا رەفیق حیلمی گرنگی بە مێژوو و ئەرشیف دابێت. هەر نامەیەکی بۆ هاتبێت، یان هەر نووسراوێکی فەرمی لە دەوڵەتەوە بۆ هاتبێت، تەنانەت کارتێکی جەژنە پیرۆزە یان داوەتنامەیەک، هەمووی پاراستوون.
یەکێک لە تایبەتمەندییەکانی کوردستان بەگشتی و شاری سلێمانی بەتایبەتی، فەرهەنگی پێکەوەژیانی ئایینەکان و کەمینە نەتەوەیی و فەرهەنگە جیاوازەکانە. سەدان ساڵە موسڵمان، مەسیحی، هەروەها تاوەکو ساڵی 1950 کە هێشتا جووەکانی کوردستان لەلایەن عێراقەوە دەرنەکرابوون بۆ ئیسرائیل، بە بەراورد بە وڵاتانی ناوچەکە لە کوردستان دا ژیانێکی ئاسوودەیان دەبردە سەر.
دوای گەڕانەوەی ژەنەراڵ بارزانی لە یەکێتیی سۆڤیەت، بەشێکی زۆری شاعیرانی ئەو سەردەمە شیعر و پەخشانی ئەدەبییان بۆ نووسیوە، وەکو قارەمانێکی نەتەوەیی شیعریان بۆ نووسیوە
کورد وەکو مرۆڤی زۆر میهرەبان و کراوە تەماشا دەکرێن. دەست بەڕووی میوانەوە نانێن، ئەوە لەکاتێکدا بوو کە ئێمە سەرکردە و پێشمەرگەکانمان لە بەرەکانی شەڕدا بەسەر دەکردنەوە
رۆژئاوای کوردستان هەموو کوردی یەکخستووە. کورد بە هێرشکردنە سەر رۆژئاوای کوردستان دانەنیشت بگریێت، کورد لە هەموو بوارێکدا هەستاوەتە سەرپێ بۆ بەرگریکردن لە رۆژئاوای کوردستان بە هەموو شێوەیەک
بەڕاست ئێمەی کورد کەی پەند و وانە لە رابردوو وەردەگرین، لە کاتێکدا خەریکە مەوجودییەتمان لە هەندێک ناوچە دەکەوێتە مەترسییەوە.
ناوی شارباژێڕ کە لە دوو وشەی لێکدراوی هاوواتا کە لە زمانی کوردی دا شازە خۆی لە خۆیدا شایەنی لێوردبوونەوە و لێکدانەوەی زمانەوانییە، چونکە شار و باژێڕ هەر بە مانای شار دێن، مام هەژار گوتەنی وەکو ئەوەیە ساوەر بە نانەوە بخۆیت، نانی بە نانی بخۆی، شار و باژێڕ، هەمان واتان.
شێخی سەنعان بەو هەموو گەورەییەی خۆیەوە بۆ کچی گاور لە ئیسلام وەردەگەڕا
مێژووی کورد شایەتی لەسەر رۆڵی زۆر کەسایەتی گەورەی کورد دەدات کە تاوەکو کۆتایی ژیانیان وەفاداربوون بۆ نەتەوەکەیان. دوو ژەنەراڵی کورد کە مێژووی کوردستان شایەتییان بۆ دەدات، ژەنەراڵ بارزانی و ژەنەراڵ ئیحسان نووری پاشان.
کاک جەلال یەک دووجار ئەوە دووپات دەکاتەوە، کە ئیدریس بارزانی کەسایەتییەکی تایبەت بوو، "بۆیە هەر ئەوکات بە هاوڕێیەکانم دەگوت، لە داهاتوودا ئەم پیاوە دەبێتە کیسنجەر کورد"
