دابەزینەکە تاوەکو کەی بەردەوام دەبێت؟ تاوەکو ئەو کاتەی لێدوانێکی نوێ لە بەربژێری دۆناڵد ترەمپ بۆ سەرۆکی بانکی ناوەندی دەرنەچێت و نەڵێت بەردەوام دەبن لە کەمکردنەوەی سوودی بانکی یان مەترسییە جیۆسیاسییەکان تووندتر دەبن یان خواستی ئەو کانزایانە لەلایەن چین و بانکە ناوەندییەکانەوە بە رێژەیەکی بەرچاو بەرزنەبێتەوە، ئەستەمە بەخێرایی نرخی زێڕ و زیو بگەنەوە ئاستە بەرزە مێژووییەکانیان کە رۆژی پێنجشەممەی رابردوو پێی گەیشتن.
ئەو کەسانەی لە هەرێمی کوردستان و ناوچەکانی دیکەی جیهان دا ئاشنا بوون بە زیو و چۆنیەتی مامەڵەکردن بەو کانزایە، قازانجی کۆتایی ساڵیان زیاتر بوو لەو کەسانەی کە زێڕیان کڕیبوو
ئێستا کە نزیکبووینەتەوە لە ساڵی 2026 ئەم پرسیارە دروست دەبێت، (ئایا بەرزبوونەوەی نرخی زێڕ بەردەوام دەبێت؟)
ئەگەر خەرجییە راستەقینەکانی عێراق لە ماوەی 8 مانگی یەکەمی ئەمساڵ دا شیبکەینەوە کە 30٪ کەمترە لەوەی لە یاسای بودجەدا دانراوە
هەرچەندە پێشکەوتنەکانی ئەم چەند ساڵەی رابردوو لە بواری تەکنۆلۆجیا و ژیریی دەستکرد زۆر سەرسوورهێنەر و خێران، بەڵام بازرگانان و وەبەرهێنەران گرەوی زۆریان لەسەر بەردەوامی و بەدیهاتنی خەونەکان و پڕۆژەکانی ژیریی دەستکرد کردووە، ئەوەش بەهای کۆمپانیاکانی تەکنۆلۆجیای گەیاندووەتە ئاستێکی پێوانەیی و مەترسیدار. یەکێک لە نیشانە سەرەکییەکان ئەوەیە کە کۆی بەهای بازاڕی پشکەکانی ئەمریکا ئێستا زیاترە لە 200%ـی کۆی بەرهەمی ناوخۆیی ئەو وڵاتەیە. ئەم رێژەیە تەنانەت زیاترە لەوکاتەی کە لە ساڵی 2000 دا بڵقی کۆمپانیاکانی ( ئینتەرنێت) دروست بوو کە بە ( دۆت کۆم ) دەناسران. ئەو کاتە بەهای کۆمپانیاکانی بواری ئینتەرنێت بەرزبووەوە بۆ 150٪ـی کۆی بەرهەمی نێوخۆیی ئەمریکا.
مەجید جەعفەر، بەڕێوەبەری جێبەجێکاری کۆمپانیای کرێسنت پێترۆلیۆم، رایدەگەیێنێت کە کۆی وەبەرهێنانیان لە هەرێمی کوردستان گەیشتووەتە نزیکەی 4 ملیار دۆلار و فراوانکردنی پڕۆژەی کۆرمۆر توانای بەرهەمهێنانی گازی سرووشتیی بە رێژەی 50% زیادکردووە بۆ زیاتر لە 700 ملیۆن پێ سێجا لە رۆژێکدا.
رۆژی دووشەممە (رۆبین دێن هۆڵم)، سەرۆکی بۆردی بەڕێوەبەرانی کۆمپانیای تێسلا لە نامەیەکدا بۆ خاوەن پشکەکانی کۆمپانیاکە رایگەیاند: "ئەگەر پلانی 1 تریلیۆن دۆلاری قەرەبووکردنەوەی ئیلۆن مەسک، بەڕێوەبەری جێبەجێکاری کۆمپانیاکە، پەسند نەکرێت، ئەگەری هەیە مەسک، کۆمپانیای تێسلا بەجێ بهێلێت.
لە هەر بارودۆخێکدا ئاماژە تەکنیکییەکان ئەوەمان پێدەڵێن لە کورتخایەن و مامناوەندا، نرخی زێڕ بە ئەگەری زۆرەوە دەتوانێت ئاستی 4100 دۆلار بەدەستبهێنێت و بگاتە 4138 دۆلاریش. ئەگەر نرخی زێڕ نەتوانێت ئەمڕۆ دووشەممە ئاستی 4070 دۆلار بپارێزێت بە ئەگەری زۆرەوە، پاشەکشەی نرخی زێڕ لەو ئاستەوە دەستپێدەکاتەوە.
پۆستێکی دۆناڵد ترەمپ لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکەی، کە تێیدا رایگەیاند، لە سەرەتای مانگی داهاتووەوە پێناسی گومرکی بە رێژەی 100% بەسەر کاڵای هاوردەکرداو لە چینەوە دەسەپێنێت، بازاڕەکانی جیهانی شڵەژاند
نرخی ئۆنسەیەک زێڕ ئاستی 4000 دۆلاری تێپەڕاند و تەنانەت گەیشتووەتە 4035 دۆلاریش. ئەوە ئاستێکی زۆر هەستیار و مێژووییە بۆ نرخی زێڕ. ئەگەر بتوانێت لەم ئاستانەدا بمێنێتەوە، دەتوانێت زیاتریش بەرزبێتەوە، بەڵام ئەگەر نەتوانێت بەرگری لە ئاستی 4000 دۆلار بکات، بە ئەگەری زۆرەوە پاشەکشەیەکی کورتخایەن لە نرخی زێڕدا دەبینین
ئەگەر نرخی زێڕ نەتوانێت ئاستی 3955 دۆلار بە ئاسانی بەدەست بهێنێتەوە، بە ئەگەری زۆرەوە دادەبەزێت بۆ ئاستی 3939 دۆلار و پاشان بۆ ئاستی 3923 دۆلار. ئەگەر لە هەر هەلومەرجێکدا نرخی زێڕ ئاستی 3955ـی دەرباز کردەوە و توانی بەرگری لە ئاستی 3985 دۆلار بکات، بە ئەگەری زۆرەوە سەرەتا دەگاتە 3988 دۆلار و پاشانیش 4000 دۆلار تێدەپەڕێنێت، دواتریش دەگاتە 4014 دۆلار. ئەمانەش پەیوەستن بەوەی کە ناکۆکیی دیموکرات و کۆمارییەکان لەسەر کرانەوەی حکومەت زۆر قووڵ ببێتەوە و ئاماژەی روون دەربکەوێت کە بەمزووانە حکومەتی ئەمریکا ناکرێتەوە.
پێشبینییەکانی بەرزبوونەوەی نرخی زێڕ بە ئەگەری زۆرەوە راست دەردەچن، بەڵام ئەگەر هەڵاوسان لە ئەمریکا سەریهەڵداوە و بانکی ناوەندیی ئەمریکا هێندە پەشۆکا کە دەستکاری سوودی بانکی نەکاتەوە، ئەگەری دابەزینی نرخی زێڕ لە ئارادایە، بەتایبەتی ئەگەر شەڕ و ئاژاوەکان لە ناوچەی رۆژهەڵاتی نێوەڕاست و لە ئۆکرایناش بەرەو چارەسەر بڕۆن.
چوارشەممە و پێنجشەممەی ئەم هەفتەیە ئاماری گرنگ لەبارەی گۆڕانکارییەکانی نرخی زێڕ بڵاودەبنەوە؛ چاوەڕێ دەکرێت نرخی کانزا زەردەکە دوای ئامارەکان چی لێدێت؟
بەرزبوونەوەی بەهای ئێنڤدیا هێندە سەرسووڕهێنەر بووە کە بووەتە هۆکار بۆ بەرزبوونەوەی کۆی قەبارەی بازاڕی کۆمپانیاکانی تەکنەلۆژیا کە بەزۆری لە بازاڕی بۆرسەی ناسداک دا تۆماکراون. لەوەش زیاتر تەنانەت بەرزبوونەوەی بەهای 500 کۆمپانیای گەورەی ئەمریکای لێکەوتووەتەوە کە لە رێگەی پێنوێنی S&P 500 ، بەهاکانیان دەپێورێت.
حکومەتی کاتیی سووریا، کۆمەڵێک ئامانجی گەورەی داناون: یەکخستنی نرخی دراو، چاکسازی لە کەرتی بانکی، گەڕانەوە بۆ نێو سیستمی دارایی جیهانی و راکێشانی وەبەرهێنان بۆ بووژانەوەی ژێرخان. ئەمانە ئامانجی گەورەن، بەڵام لە راستیدا، سەرکەوتنی حکومەت لە بەدەستهێنانی ئەو ئاواتانە، بەندە بە بنیاتنانی توانای حکومەت و بەدەستهێنانی متمانە، ئەو دوو تایبەتەمەندییەی کە دەمێکە لە سووریا تۆراون.
پڕۆژە گەورەکان خاوتر جێبەجێدەکرێن. چەندین یاداشتی لێکتێگەیشتن بۆ دامەزراندنی وێستگەی کارۆئاوی و پاڵاوگەیەکی گەورە واژۆکراون، بەڵام کەمیی پارە و کۆسپەکانی زنجیرەی دابینکردن، بوونەتە هۆی دواکەوتنی ئەم پڕۆژانە. ئەو رێککەوتنانە سەردێڕی گەشبینانە دروست دەکەن، بەڵام کاریگەریی درێژخایەنی ناوخۆیی وەک دروستکردنی هەلی کار، گواستنەوەی تەکنەلۆژیا و بنیاتنانی تواناکانی بەدواوە نایێت. ئەمە خاڵێکی نەرێنییە.
سیاسەتی هەمەجۆرکردنی یەدەگی بانکەکان، کەمبوونەوەی خستنەڕووی زێڕی فیزیکی لە بازاڕ و ناجێگیری و ناسەقامگیریی سیاسی لە جیهان، لە ماوەی درێژخایەن (3-5 ساڵ) دەکرێت نرخی زێڕ بۆ چەندین هەزار دۆلار و زیاتر لە 5000 دۆلار بەرزبکەنەوە.
لە دڵی قەیرانی دراو لە ئێران دا، کێشەی درێژخایەنی کەمبوونەوەی دۆلار لە بازاڕەکان دا هەیە. داهاتی نەوتی ئێران کە سەردەمانێک دەماری سەرەکیی دابینکردنی دراوی بیانی بوو، لەژێر کاریگەریی گەمارۆ نێودەوڵەتییەکاندا، بەشێوازێکی بەرچاو کەمیکردووە. هەرچەندە ئێران لە سەرەتای ساڵی 2023 دا رۆژانە نزیکەی 1.2 ملیۆن بەرمیل نەوتی هەناردە دەکرد، بەڵام هێشتا زۆر لە ئاستی پێش گەمارۆکانەوە دوورە کە 2.5 ملیۆن بەرمیل بوو. ئەو کەمبوونەوەیە کاریگەری لەسەر هەموو کەرتە ئابوورییەکان بەجێهێشتووە، لە دەرمانەوە بگرە تاوەکو بازرگانیی بچووک و مامناوەند.
تورکیا لەسەر خاڵێکی وەرچەرخانی هەستیاری ئابووریدایە. گەڕانەوە بۆ سیاسەتی کەمکردنەوەی رێژەی سوودی بانکی، لەوانەیە گوشارە داراییەکان لە کورتخایەن دا کەم بکاتەوە، بەڵام مەترسیی سەرهەڵدانەوەی هەڵاوسان و زیاتر لاوازبوونی لیرەی لێدەکەوێتەوە. لەگەڵ دابەزینی بەهای لیرە، لێکەوتەکانی نەک تەنیا لەلایەن هاووڵاتیان و کۆمپانیا تورکییەکانەوە هەستی پێدەکرێت، بەڵکو کاریگەری دەبێت لەسەر بازرگانان و وەبەرهێنەرانی ولاتانی دراوسێی تورکیاش لەوانەش بازرگانانی هەرێمی کوردستان.
بۆچی نرخی دینار بەرزبووەتەوە؟
کاتێک کۆمپانیای گووگڵ کە ئێستا بەشێکە لە کۆمپانیای ئالفابێت لە ساڵی 2006، پلاتفۆرمی (یوتیوب)ـی بە 1.65 ملیار دۆلار کڕی، زۆربەی ناوەندە راوێژکارییەکان بەهای راستەقینەی یوتیووبیان بە 600 ملیۆن دۆلار، ئەوپەڕی بە یەک ملیار دۆلار مەزەندە دەکرد.
وەزارەتی نەوتی عێراق داوای لە وەزارەتی سامانە سرووشتییەکان و بەرهەمهێنەرانی نەوتی ئەندام لە کۆمەڵەی پیشەسازیی نەوتی کوردستان (ئەپیکور) کردووە، رۆژی سێشەممە لە بەغدا لەبارەی رێکارە تەکنیکییەکانی پەیوەست بە بەرهەمهێنانی نەوت و هەناردەکردنەوەی نەوت کۆببنەوە
لە کاتێکدا وەزیری نەوتی عێراق رایگەیاندووە کە لە چەند کاژێری داهاتوودا دەست بە هەناردەکردنەوەی نەوتی هەرێمی کوردستان دەکرێتەوە، کۆمپانیاکانی بەرهەمهێنەری نەوت دەلێن ئامادە نین ئەو کارە بکەن تاوەکو رێککەوتنێکیان لەگەڵ نەکرێت کە دوو بابەت گەرەنتی بکات. یەکەم خاڵ کە جەختی لێدەکەنەوە ئەوەیە کە حکومەتی عێراق و وەزارەتی نەوتی عێراق دان بنێت بە گرێبەستەکانیان کە لەگەڵ هەرێمی کوردستاندا هەیانە. دووەم خاڵیش کە بەلای کۆمپانیا نەوتییەکان گرینگە، گەرەنتیکردنی پێدانی مافە داراییەکانیانە و قەرەبووکردنەوەیان بۆ ئەو نەوتەی کە بەرهەمی دەهێنن لە ئێستا و لە داهاتووشدا.
وەزارەتی نەوتی عێراق و سامانە سرووشتییەکانی هەرێمی کوردستان ئامادەکاری دەکەن بۆ هەناردەکردنەوەی نەوتی هەرێمی کوردستان. ئەم هەنگاوە ئەگەر لەم نزیکانە رووبدات، کارتێکی گرنگی سیاسی دروست دەکات لەبەرامبەر بەغدا
کێشەکە ئەوەیە لە بنەڕەتدا عێراق نەوتی هەرێمی کوردستانی ناوێت. ناتوانێت بە ئاسانی قبووڵی بکات، کە دەتوانێت لە نەوت و گازی هەرێمی کوردستان کەڵک وەرگرێت. ئامادەیە گازی سرووشتی لە دەرەوە هاوردەبکات، بەڵام ئامادە نییە دان بە هەبوونی یەدەگێکی زەبەلاحی گازی سرووشتی لە هەرێمی کوردستاندا بنێت. هەر لەبەر ئەوەشە پەسندکردنی یاسای نەوت و گازی فیدراڵی 20 ساڵە پەکخستووە.
ئەو 6 دۆلارەی کە باس دەکرێت لە عێراق تێچووی بەرمیلێک نەوتە، لە راستی دا ئەوە تێکڕای تێچووی ئەو بیر و کێڵگە نەوتییانەیە کە بە دەست حکومەتی عێراقەوەن، نەوەک ئەو کێڵگە نەوتییانەی عێراق بە دەست کۆمپانیا تایبەت و بیانییەکانەوەن لە پارێزگاکانی نێوەڕاست و باشووری عێراق دا.
بەپێی دوایین راپۆرتی وەزارەتی دارایی عێراق، کە لە ماڵپەڕەکەیدا بڵاوکراوەتەوە، داهاتی 2024 تاوەکو کۆتایی مانگی تشرینی یەکەم، گەیشتووەتە 124.66 تریلیۆن دینار، لە کاتێکدا خەرجییەکان 122.72 تریلیۆن دینار بوون. ئەمەش مانای وایە کە حکومەتی عێراق تاوەکو ئەو کاتە هیچ کورتهێنانێکی نەبووە و خەرجییەکان لە داهاتەکان کەمتر بوون. کەواتە بۆچی حکومەت کێشەی نەختینەی هەبێت؟ بەپێی دوایین راپۆرتی وەزارەتی داراییی عێراق، کە لە ماڵپەڕەکەیدا بڵاوکراوەتەوە، داهاتی 2024 تاوەکو کۆتایی مانگی تشرینی یەکەم، گەیشتووەتە 124.66 تریلیۆن دینار، لە کاتێکدا خەرجییەکان 122.72 تریلیۆن دینار بوون. ئەمەش مانای وایە کە حکومەتی عێراق تاوەکو ئەو کاتە هیچ کورتهێنانێکی نەبووە و خەرجییەکان لە داهاتەکان کەمتر بوون. کەواتە بۆچی حکومەت کێشەی نەختینەی هەبێت؟
کوردستان، نیشتمانی چاندنی یەکەم گەنمە لە مێژوودا و نموونەی گەنمی کوردستان لە کۆگایەکی گرنگ لەگەڵ گەنمی 30 وڵاتی دیکە، نزیکەی 100 ساڵە پارێزراوە، بۆئەوەی لێکۆڵینەوەی لەسەر بکرێت
سێ براوەکەی ئەم ساڵی خەڵاتی نۆبڵ 30 ساڵ لێکۆڵینەوە و کاری پێکەوەییان کرد و لە ئەنجام دا دەریدەخەن بۆچی لە سیستمێکی دیموکراسیدا، ئابووری پێشدەکەوێت و بە پێچەوانەشەوە هۆکاری دواکەتنی ئابووریی هەندێک لە وڵاتانی تازەپێگەشتوو و هەژار رووندەکەنەوە
نووسینگەکانی دراو لە سلێمانی نەک تەنیا بوونەتە پردی پەیوەندی نێوان بازرگانانی ئێران و عێراق، هاوکات زۆرجار خاڵی بەیەکگەیشتن و پاکتاوکردنی حیساباتی نێوان بازرگانانی ئێرانن لەگەڵ بازرگانانی تورکیا، بازرگانانی ئیمارات و بازرگانانی چین. ئەگەر حیساب و کیتابێک لەنێوان نووسینگەکانی سلێمانی بۆ نموونە و هاوبەشەکانیان لە ئێران مابێتەوە، ئەوا مانگانە و هەفتانە لە زۆر کات دا لە وڵاتانی وەک ئیمارات و تورکیا پاکتاو دەکرێنەوە. بەوپێیەش مانگانە نزیکەی نیو ملیار دۆلار لەلایەن نووسینگەکانی دراوەوە لە عێراق و بەتایبەتی سلێمانی چارەسەر دەکرێت، بەبێ ئەوەی پارەیەکی فیزیکی بگوازرێتەوە و هەموو مامەڵەکان لە راستیدا ژمارەن کە لە ناوی کەسێکەوە یان لە هەژماری بانکی کەسێکەوە دەخرێتە سەر هەژماری بانکیی کەس و کۆمپانیایەکی دیکە.
دواجار لە کەرتی خوارودەستی نەوت ( پاڵاوگە و کارگەی پێترۆکیمیایی)، کۆمپانیای کارگرووپ لەرێگەی دامەزراندنی گەورەترین پاڵاوگەی نەوتی هەرێمی کوردستان، رۆڵێکی بەرچاوی لە دابینکردنی جۆرەکانی سووتەمەنی، بەنزین، گازوایل، نەوتی سپی لە 15 ساڵی رابردوودا لە ناوخۆی هەرێمی کوردستاندا هەبووە. بەو پێیەش لە پلەی یەکەمدا، کۆمپانیا کارگرووپ بووەتە کۆمپانیایەکی نەوتیی هەمەچەشن، کە هەر لە کەرتی باڵادەستی نەوتەوە تاوەکو خوارودەستی نەوت، خاوەن ئەزموون و شارەزاییە. تەنانەت بەرهەمهێنانی کارەبا نە تەنیا لە هەرێمی کوردستان، بەڵکو لە ناوچەکانی دیکەی عێراق وەک بەسرە، کۆمپانیای کارگرووپی کردووەتە کۆمپانیایەکی بەتەواوەتی پسپۆری بواری وزە.
زیاتر لە یەک ساڵە هەناردەی رۆژانە نزیکەی 400 هەزار بەرمیل نەوتی هەرێمی کوردستان لە رێگەی بۆرییەوە وەستاوە. سەردانی سەرۆکوەزیرانی عێراق وەک هەلێک دەبینرێت بۆ دەستپێکردنەوەی هەناردەی ئەو نەوتە بۆ بازاڕەکانی جیهان.
یەکێکە لە تابلۆ بەناوبانگەکانی کلۆد مۆنێ، نیگارکێشی فەرەنسی سەر بە قوتابخانەی دەربڕینخوازی، دەخرێتە زیادکردنی ئاشکراوە.
عومەر ئەحمەد، بەرپرسی دێسکی ئابووری رووداو لەم وتارەدا تیشک دەخاتە سەر بووژاندنەوەی کەرتی خانووبەرە و بیناسازی هەرێمی کوردستان. ئاستەنگەکان دەستنیشان دەکات و چەند پێشنیازێکیش دەخاتەڕوو.
کۆمەڵەی پیشەسازیی نەوتی کوردستان دەڵێت، "بەم دواییانە چەندین بەیاننامەی بێ بنەمای عێراقییەکان لەلایەن میدیاکانەوە بڵاوبوونەتەوە، کە گوایە رێککەوتن لەگەڵ کۆمپانیا نەوتییەکان کراوە بۆ دەستپێکردنەوەی هەناردەکردنەوەی نەوت لە رێگەی بۆری عێراق-تورکیا."
بەکارهێنانی هایدرۆجینی سەوز لە پیشەسازییەکانی وەک چیمەنتۆ و پاڵاوگەکاندا رێگەیەکی دڵخۆشکەر دەخاتەڕوو بەرەو کەمکردنەوەی قەبارەی دەردانی کاربۆن لە هەرێمی کوردستاندا... ئێستا کە حکومەتی عێراق رێگەی خۆشکردووە بۆ ئەو بوارە و دەستپێشخەریشی کردووە، واباشترە کۆمپانیاکانی هەرێمی کوردستان لەو بوارەش دا ببنە پێشەنگ.
کۆنفرانسی گۆڕانی کەشوهەوای نەتەوە یەکگرتووەکان، کە بە کۆپ 28 ناسراوە نە تەنیا بۆ وڵاتە پێشکەوتووەکان جێگەی بایەخە، هاوکات، بۆ وڵاتە تازە پێگەیشتووەکانیش، لە نێویشیاندا عێراق و هەرێمی کوردستان گرنگە. بۆ هەرێمی کورستان کە ئابوورییەکەی لەسەر پێگەی پەرەپێدانی سەرچاوەکانی نەوت و گاز بنیاتناوە، بەتایبەتی گرنگە. هەرێمی کوردستان ئێستا رۆژانە نزیکەی 250 هەزار بەرمیل نەوت بەرهەمدەهێنێت بەمەبەستی بەکارهێنانی ناوخۆیی. ئەگەر هەناردەکردنی نەوتیش دەست پێبکاتەوە، ئاستی بەرهەمهێنانی نەوتی هەرێمی کوردستان چاوەڕوان دەکرێت بەخێرایی بەرزبێتەوە. لەگەڵ ئەوەشدا هەرێمی کوردستان بەشێکە لە وڵاتێکی فیدراڵی کە نزیکەی 90٪ی داهاتی لە هەناردەکردنی نەوتەوە بەدەست دێت، بەڵام ئەو ئامانجە ژینگەییانەی کە لە 21ـەمین کۆنفرانسی کەشوهەوای نەتەوە یەکگرتووەکان لە پاریس دانران بۆ کەمکردنەوەی ئاستی دەردانی گازە زیانبەخشەکان بۆ ئەوەی پلەی گەرمی زەوی تاوەکو 2030 بەرزنەبێتەوە بۆ سەرووی 2 پلەی سیلیزی، پێشتر بووەتە هۆکار بۆ کەمبوونەوەی قەبارەی وەبەرهێنان لە کەرتی نەوتی هەرێمی کوردستان دا.
هەفتەی داهاتوو، 28ـەمین کۆنفرانسی گۆڕانی کەشوهەوای نەتەوە یەکگرتووەکان ناسراو بە (کۆپ 28) لە شاری دووبەی بەڕێودەچێت. حکومەتی هەرێمی کوردستان ئێستا سەرقاڵی چارەسەرکردنی کێشە داراییەکانییەتی کە لە دوای وەستاندنی هەناردەکردنی نەوت لەگەڵ بەغدا سەری هەڵداوە، بەڵام ئەمە نابێت ببێتە رێگر لەبەردەم ئەوەی بیر لە سیاسەتێکی ستراتیژی سەبارەت بە سەرچاوە نوێیەکانی وزە بکاتەوە.
پەیوەندیی دوو لایەنەی بانکە تایبەتەکانی عێراق و کردنەوەی هەژماری بانکی ئەو بانکانە لە دەرەوە بە درهەمی ئیماراتی، یۆرۆ، یوانی چینی و رووپییەی هیندستان دەتوانێت خواستی نێوخۆ بۆ حەواڵە و بەکارهێنانی دۆلار بۆ مامەڵە بازرگانییە نێودەوڵەتییەکان کەمبکاتەوە. کەمکردنەوەی خواست و زیادکردنی خستنەڕووی دۆلار، دەتوانێت لەسەرخۆ بەهای دیناری عیراقی لەبەرامبەر دۆلار نزیکبکاتەوە لەو رێژەیەی ئامانجی بانکی ناوەندیی عێراقە.
هەندێک لایەنی سیاسی لە عێراق ئەگەر بە ویستی خۆیان بێت رازی نابن یەک بەرمیل نەوتیش لە هەرێمی کوردستان بەرهەم بێت، بەڵام گوشارە بەردەوامەکانی حکومەتی ئەمریکا و تەنانەت هەندێ لە وڵاتە ئەوروپییەکانیش لە ماوەی شەش مانگی رابردوودا عێراقی ناچارکرد رێگە بە کردنەوەی بۆڕی نەوتی هەرێمی کوردستان بدات. قورسایی گوشارەکانی بەرپرسانی ئەمریکا لەسەر عێراق لەکاتی سەردانی سەرۆکوەزیران محەممەد شیاع سوودانی بوو بۆ نیویۆرک، کە دەرکەوت بەپێی هەندێ لە بەرپرسانی ئەمریکا، کۆبوونەوەیەک نەبوو کە بەرپرسانی ئەمریکا داوایان لە سوودانی نەکردبێت کە بۆڕی هەناردەکردنی نەوتی هەرێمی کوردستان بکاتەوە و بخرێتەوە کار.
نرخی نەوت بەرەبەیانیی ئەمڕۆ بەجێگری مایەوە و یەک بەرمیل نەوتی برێنتی دەریای باکوور، نەیتوانی بگاتە 89 دۆلار و بە 88 دۆلار و 90 سەنت مامەڵەی پێوەکرا، نرخی ئۆنسەیەک زێڕیش بە 1938 دۆلار مامەڵەی پێوەکرا.
دوای کردنەوەی بازاڕەکانی ئاسیا، بەرەبەیانیی ئەمڕۆ نرخی نەوت بەهۆی بڵاوبوونەوەی ئامارەکانی پەیوەست بە ئابووریی چین دابەزی، هەروەها هەر ئۆنسەیەک زێڕ لە بەرزترین ئاستی خۆی لەماوەی سێ هەفتەی رابردوودا، مامەڵەی پێوەکرا.
کۆمپانیا تۆیۆتا رایگەیاند لە دوای نیوەڕۆی ئەمڕۆوە بەرهەمهێنانی ئۆتۆمبێل لە 12 کارگەی کۆمپانیاکە رادەگرێت بەهۆی کێشەیەک لە سیستمی بەرهەمهێنانی کۆمپانیاکەدا.
راب هاورس، شرۆڤەکاری بازاڕە داراییەکانی سەر بە گرووپی ( یو ئێس ئەسێت مەنجمێنت) لەو بارەیەوە رایگەیاند، "نرخەکانی نەوت بەزۆری نزیک لە ئاستەکانی ئێستا دەمێننەوە، بەوپێیەی لە لایەک نیگەرانی هەیە سەبارەت بە رەوشی ئابووریی چین کە قەبارەی خواست بۆ نەوت کەمدەکاتەوە و لە لایەکی دیکەشەوە خستنەڕووی نەوت دابەزیوە."
DNO رایگەیاندووە، نەوتی بەرهەمهاتوو لە کێڵگەی تاوکێ، نیوەی رادەستی حکومەتی هەرێمی کوردستان دەکات و، نیوەکەی دیکەشی بە تانکەر دەگوازێتەوە و بە کۆمپانیاکانی ناوخۆ دەیفرۆشێت.
لە یەکەم رۆژی کردنەوەی بازاڕەکان لەم هەفتەیەدا، ئەمڕۆ (دووشەممە، 14-8-2023) نرخی نەوت بەهۆی سستبوونەوەی ئابووری چین و بەرزبوونەوەی بەهای دۆلار، دابەزی.
لە ساڵی 2018دا کەشتیی ئاسمانی ئۆسێریکس گەیشتە نزیک بێنیو و بۆ ماوەی دوو ساڵ لە دەوربەری ئەو هەسارەیە سووڕایەوە، تاوەکو دواجار لە مانگی 10ی ساڵی 2020 توانی نموونەی بەردی هەسارۆکەکە وەربگرێت. ئاژانسی ناسا بۆ ئەم پرۆژەیە نزیکەی 1 ملیار دۆلاری خەرجکردوووە.
