پیشەسازیی ئێران دوای 19 رۆژی جەنگ
لە ماوەی 19 رۆژی جەنگ دا، ژێرخانی پیشەسازیی بەرگریی ئێران وێرانکراوە، زنجیرەی دابینکردنی خۆراک کەوتووەتە نێو دۆخێکی مەترسیداری بایۆلۆجییەوە و سیستەمی بانکی و بازرگانی لە دۆخێکی یەکجار زۆر مەترسیداردایە.
لە ماوەی 19 رۆژی جەنگ دا، ژێرخانی پیشەسازیی بەرگریی ئێران وێرانکراوە، زنجیرەی دابینکردنی خۆراک کەوتووەتە نێو دۆخێکی مەترسیداری بایۆلۆجییەوە و سیستەمی بانکی و بازرگانی لە دۆخێکی یەکجار زۆر مەترسیداردایە.
جیهان ئێستا لە دۆخێکدایە کە خەریکە بنەماکانی پاراستنی ئاسایشی خۆراک لەنێو دەچن. رووسیا و چین کە گەورەترین بەرهەمهێنەری پەینن لە دەرەوەی کەنداو، بەهۆی سزاکان و قەدەخەی هەناردەی نێوخۆییەوە، ناتوانن ئەو بۆشاییە پڕبکەنەوە. ئەمانە هەموو ئاماژەن بۆ ئەوەی، شۆک و قەیرانی نەوت هەمیشە چارەسەر دەکرێت، بەڵام شۆکی خۆراک، تەمەنی درێژتر و سەختترە. تەمەنی ئەم قەیرانە بە هەفتە ناپێورێت، بەڵکو بە وەرزەکانی دروێنە دەپێورت
لە کاتێکدا شەڕی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران بووە 12 رۆژ، گۆڕەپانی جەنگ چیتر تەنیا بە جوگرافیاوە نەبەستراوەتەوە، بەڵکو بووەتە جەنگی ژمارەکان و هەرەسهێنانێکی خێرای بیرکاری. هەرچەندە "جەنگی 12 رۆژەی" مانگی حوزەیرانی 2025 وەک بنەمایەک سەیر دەکرێت، بەڵام شەڕی ئەم جارە نیشانیدا کە جەنگەکە ئەم جارە وێرانکەرتر و لەڕووی تێچووەوە بەشێوەیەکی بەرچاو قورسترە
بەراوردێکی نوێی ئەندامێکی پێشووی ئەنجوومەنی باڵای کاری ئێران دەریدەخات بە تەنیا دابینکردنی خۆراکی یەک مانگ بۆ خێزانێکی ئێرانی 25 ملیۆن تمەنی تێدەچێت و، کۆی خەرجییەکانی ژیانی یەک مانگیش زیاتر لە 65 ملیۆن تمەنی پێویستە. ئەمە لە کاتێکدایە کەمترین مووچە لە ئێران نزیکەی 14 ملیۆن تمەنە. بەوپێیەش مووچەی ئێستای کرێکاران تەنیا دەتوانێت 21٪ـی خەرجیی مانگانە دابین بکات. واتە مووچەی مانگانە تەنیا بەشی گوزەرانی هەفتەیەک دەکات.
بازاڕە داراییەکانی جیهان، هەفتەی رابردوو تووشی بوومەلەرزیەکی گەورە بوون کە دەستنیشانکردنی (کێڤن وارش) بۆ سەرۆکایەتی بانکی فیدرالیی ئەمریکا Federal Reserve System، هۆکارەکەی بوو. ئەو کەسانەی کە هێندە شارەزای بازاڕە داراییەکان نین، پێیانوابوو ئەو شڵەژان و بشێوییە، بێسەروبەری بازاڕە داراییەکان ئاشکرا دەکات، بەڵام ئەوانەی کە زیاتر شارەزان، دەزانن چی روویداوە.
دابەزینەکە تاوەکو کەی بەردەوام دەبێت؟ تاوەکو ئەو کاتەی لێدوانێکی نوێ لە بەربژێری دۆناڵد ترەمپ بۆ سەرۆکی بانکی ناوەندی دەرنەچێت و نەڵێت بەردەوام دەبن لە کەمکردنەوەی سوودی بانکی یان مەترسییە جیۆسیاسییەکان تووندتر دەبن یان خواستی ئەو کانزایانە لەلایەن چین و بانکە ناوەندییەکانەوە بە رێژەیەکی بەرچاو بەرزنەبێتەوە، ئەستەمە بەخێرایی نرخی زێڕ و زیو بگەنەوە ئاستە بەرزە مێژووییەکانیان کە رۆژی پێنجشەممەی رابردوو پێی گەیشتن.
ئەو کەسانەی لە هەرێمی کوردستان و ناوچەکانی دیکەی جیهان دا ئاشنا بوون بە زیو و چۆنیەتی مامەڵەکردن بەو کانزایە، قازانجی کۆتایی ساڵیان زیاتر بوو لەو کەسانەی کە زێڕیان کڕیبوو
ئێستا کە نزیکبووینەتەوە لە ساڵی 2026 ئەم پرسیارە دروست دەبێت، (ئایا بەرزبوونەوەی نرخی زێڕ بەردەوام دەبێت؟)