چۆن وەرزش بكرێتە سەرچاوەی داهات و هەر خەرجی نەبێت؟
ئایا وەرزش لە هەرێمی كوردستان تەنیا بۆ خولیایە یان دەتوانرێت وەك كەرتێكی ئابووری و وەبەرهێنان مامەڵەی لەگەڵدا بكرێت؟ ئەمە ئەو پرسیارە جەوهەرییە بوو كە لەم بەرنامەیەدا رووبەڕووی بەرپرسانی یەكێتییە وەرزشییەكان، سەرۆكی یانەكان و یاریزانان كرایەوە. وەڵامی زۆربەی میوانەكان ئاماژە بوو بۆ كەلێنێكی گەورە لە نێوان ئارەزووی وەرزشی و واقیعی دارایی، بەشێوەیەك كە زۆربەی یانەكان لەبری ئەوەی داهات بەدەستبهێنن، بوونەتە بارگرانییەكی دارایی گەورە و هەندێكیان قەرزێكی زۆریان لەسەر كۆبووەتەوە.
سەرۆكی یانەی هەولێر و لێپرسراوی دارایی یانەكە لە بەرنامەكەدا ئاشكرایان كرد كە یانەی دایك لە دۆخێكی دارایی سەختدایە و داهاتی مانگانەیان تەنیا 100 ملیۆن دینارە، لە كاتێكدا تەنیا مووچەی یەك تیمی یاریزانان 380 ملیۆن دینارە. ئەم جیاوازییە گەورەیە وایكردووە یانەكە پەنا بۆ قەرزكردن لە چێشتخانە و هۆتێلەكان ببات.
لە لایەكی دیكەوە، سەرۆكی یەكێتیی تۆپی پێی كوردستان پێیوایە كە نەبوونی پڕۆژە و پلانی درێژخایەن هۆكاری سەرەكی بەهەدەردانی پارە بووە لە رابردوودا. شارەزایان و راوێژكارانی وەرزشی لە بەرنامەكەدا جەختیان لەوە كردەوە كە تاوەكو وەرزش نەدرێتە كەرتی تایبەت و یاساكان هەموار نەكرێنەوە بۆ ئەوەی رێگا بە خاوەندارێتی كۆمپانیاكان بدەن، وەرزش هەر بە خولیا دەمێنێتەوە و نابێتە سەرچاوەی داهات. تەنیا یانەی زاخۆ وەك نموونەیەكی سەركەوتوو باسی لە فرۆشتنی 300 هەزار درێسی یانەكەی كرد، كە ئەمە هەنگاوێكی سەرەتاییە بەرەو وەبەرهێنانی راستەقینە.
وەرزش لە كوردستان؛ خەونێكی گەورە و ژێرخانێكی وێران
وەرزش لە كوردستان لە نێوان دوو جەمسەردایە؛ جەمسەرێكیان خولیایەكی بێ سنووری هاندەران و یاریزانانە، جەمسەرەكەی دیكەش نەبوونی ژێرخان و قەیرانی داراییە. جێماو كارەش، لێپرسراوی دارایی یانەی هەولێر لە راپۆرتێكی سەرەتای بەرنامەكەدا بە راشكاوی گوتی "وەرزش خەمێكی قووڵە". ئەو پێیوایە وەرزش بۆ ناساندنی گەلی كورد هیچی لە سیاسەت كەمتر نییە، بەڵام ئەم ئامرازە دیپلۆماسییە گرنگە پشتگوێ خراوە.
یانەی هەولێر كە بە یانەی دایك دەناسرێت، تەنیا یەك یاریگای هەیە بۆ راهێنان و یاریكردن، ئەمەش كێشەیەكی گەورەیە بۆ یانەیەك كە نوێنەرایەتی عێراق دەكات لە ئاستی دەرەوە. جێماو كارەش ئاماژەی بەوە كرد كە دوای 14 ساڵ ئینجا توانراوە چیمەنی یاریگاكەیان بگۆڕدرێت. ئەمە نیشاندەری ئەوەیە كە ژێرخانی وەرزشی لە كوردستان لە ئاستێكی زۆر خراپدایە. ئەوە دۆخی یانەیەكە كە دۆخی دارایی لە یانەكانی دیكە باشترە ئەی دەبێت دۆخی یانەكانی دیكە چۆن بێت؟
سەڵاحەدین سیامەند، سەرۆكی یەكێتیی تۆپی پێی كوردستان، هاوڕا بوو لەگەڵ ئەم بۆچوونە و رایگەیاند "پێویستمان بە دروستكردنی ژێرخانی وەرزشییە لە كوردستان". ئەو پێیوایە بەهۆی نەبوونی پڕۆژەی زانستییەوە لە ساڵانی رابردوو پارەیەكی زۆر بە هەدەر دراوە بەبێ ئەوەی بنكەیەكی بەهێز بۆ وەرزش دروست بكرێت.
قەیرانی دارایی و چیرۆكی قەرزەكانی یانەی هەولێر
یەكێك لە پڕ ئێشترین بەشەكانی بەرنامەكە، باسكردنی وردەكارییە داراییەكانی یانەی هەولێر بوو. لێپرسراوی دارایی یانەكە ئاشكرای كرد كە یانەكە بەدەست قەرزێكی زۆرەوە دەناڵێنێت. "رۆژ نییە خاوەن قەرز پەیوەندیمان پێوە نەكات، ئێمە قەرزاری چێشتخانە، هۆتێل و تەنانەت تكتی فڕۆكەین".
ئەم دۆخە نالەبارە داراییە لە كاتێكدایە كە سەرۆكی یانەكە، د. سەفین یاسین، بڕی 2 ملیار دیناری لە گیرفانی خۆی بۆ یانەكە خەرج كردووە. د. سەفین خۆی لە بەرنامەكەدا گوتی: "وەرزش بەبێ پارە ناكرێت و خەرجی یانەكان زۆرە". ئەو جەختی لەوە كردەوە كە بۆ بەڕێوەبردنی یانەكان پێویست بە پلانی گونجاو و دابینكردنی بودجەی بەردەوام هەیە.
جێماو كارەش ژمارەیەكی شۆكێنەری خستە ڕوو؛ یانەی هەولێر ئەم ساڵ پێویستی بە 7 ملیار دینار دەبێت، بۆ ئەوەی بتوانێت لە كێبڕكێكان بەردەوام بێت، لە كاتێكدا داهاتی جێگیری یانەكە زۆر لەوە كەمترە. هەروەها ئاماژەی بەوە كرد كە پێنج ساڵە پارەی پەخشی یارییەكانیان لەلایەن حكومەتی عێراقەوە پێنەدراوە، كە ئەمە لە هەموو جیهاندا سەرچاوەی سەرەكی داهاتی یانەكانە.
یاریزانان؛ لە نێوان دڵسۆزی بۆ شار و غەمی بژێوی
یاریزانە كوردەكان كە لە كۆڵانەكانەوە پێگەیشتوون، ئێستا لە دۆخێكی نادڵنیادان. نیاز محەممەد، یاریزانی یانەی هەولێر، چیرۆكی خۆی و هاوڕێكانی گێڕایەوە و گوتی: "ئێمە هەموومان پەروەردەی كۆڵانەكانین". ئەو ئاشكرای كرد كە 40 ملیۆن دیناری لای یانەی هەولێر ماوە و هێشتا وەرینەگرتووە.
نیاز محەممەد باسی لەوەش كرد كە گرێبەستەكانیان لە ئاستی یانەكانی ناوچەكە و جیهان نییە، بەڵام تاوەكو رادەیەك پێداویستییەكانی ژیان پڕ دەكەنەوە. ئەو هۆشداری دا كە یاریزانە بیانییەكان بەهۆی وەرنەگرتنی شایستە داراییەكانیان لە دادگا نێودەوڵەتییەكان سكاڵایان لە دژی یانە كوردییەكان تۆمار كردووە، ئەمەش ناوبانگی وەرزشی كوردستان لەكەدار دەكات.
ئاكۆ عوزێر، یاریزانێكی دیكەی یانەی هەولێر، باسی لەوە كرد كە سەرەتا تەنیا لە پێناو ناوی شارەكەی دەستیپێكردووە، بەڵام جەختی كردەوە كە "كێشەی سەرەكی یانەكان پارەیە". مستەفا قابیل، كە گەنجێكی بەهرەمەندە و یاریزانێكی ناسراوی یانەی هەولێرە، باسی لەوە كرد كە ساڵی رابردوو هەشت گرێبەستی بۆ هاتووە بەڵام بەهۆی وەفا بۆ یانەكەی جێینەهێشتووە. ئەو هاندەرانی بە "یاریزانی ژمارە 12" ناوبرد و هیوای خواست رۆژێك لە خولە ئەوروپییەكان یاری بكات.
گەیلان لوقمان، یاریزانی یانەكەی یانەی هەولێر، ئاماژەی بە جیاوازی نێوان یانە كوردییەكان و یانەكانی دیكەی عێراق كرد و گوتی "یانە عێراقییەكان پشتیوانی دارایی بەهێزیان هەیە"، ئەمەش وایكردووە كێبڕكێكە بۆ یانە كوردییەكان سەخت بێت.
نموونەی سەركەوتوو و رێگاچارەكان
لە نێو هەموو ئەم ناڵە و سكاڵایانەدا، عەمار فەرهاد، سەرۆكی یانەی زاخۆ، تیشكێكی ئومێدی نیشاندا. ئەو رایگەیاند كە یانەكەیان هەوڵ دەدات داهاتی خۆی زیاد بكات و وەك نموونە گوتی: "ئەم ساڵ نزیكەی 300 هەزار درێسی یانەی زاخۆ فرۆشراون". ئەمە دەری دەخات كە ئەگەر براندینگ و بازاڕسازییەكی باش هەبێت، وەرزش دەتوانێت داهات دروست بكات.
د. تەنیا حەسەن، راوێژكاری وەرزشی یانەی نەورۆز، پێشنیازی كرد كە دەبێت حكومەت پاڵپشت بێت، بەڵام نابێت هەموو بارەكە لەسەر شانی حكومەت بێت. ئەو پێیوایە دەبێت كەسێك هەبێت لە كوردستان خەم لە وەرزش بخوات و پلانی ستراتیژی دابنێت.
یوسف عەلی، لێپرسراوی راگەیاندنی یانەی گازی باكوور لە كەركووك، بەراوردێكی كرد لە نێوان سیستەمی عێراق و كوردستان و گوتی "وەزارەتی نەوتی عێراق 10 یانە بەڕێوەدەبات"، ئەمەش وایكردووە ژێرخانی ئەوان باشتر بێت، بەڵام شڤان محەممەد لە یانەی دهۆك پێیوایە ئەگەر كێشەی یانەكان ئێستا چارەسەر نەكرێت، لە داهاتوو دەبێتە قەیرانێكی گەورەتر كە كۆنترۆڵ ناكرێت.
بۆچی وەرزش نابێتە وەبەرهێنان؟
یەكێك لە گرفتە سەرەكییەكان كە جێماو كارەش ئاماژەی پێكرد، رێگرییە یاساییەكانە. "یاساكان رێگرن لە گۆڕانكاریكردن لە خاوەندارێتیكردنی یانەكان". لە جیهاندا یانەكان كۆمپانیای بازرگانین، بەڵام لە كوردستان هێشتا وەك رێكخراوی ناحكومی یان دامەزراوەی نیمچە حكومی مامەڵەیان لەگەڵ دەكرێت. سەرهەنگ موحسین، گۆڵپارێزی بە ئەزموون، پێیوایە كە پێگەیاندنی یاریزان پڕۆسەیەكی درێژخایەنە و پێویستی بە 10 ساڵ كاركردن هەیە، بەڵام لە كوردستان پارە لە كاتی پێویست بۆ یانەكان خەرج ناكرێت، ئەمەش سەقامگیری یانەكان تێكدەدات.
نیاز محەممەد پێشنیازی كرد كە "دەكرێت یانەكان بدرێنە كەرتی تایبەت". ئەمە دەبێتە هۆی ئەوەی یانەكان ناچار بن بەدوای داهاتدا بگەڕێن و كوالێتی كارگێڕییان بەرز بكەنەوە. هەروەها دروستكردنی فێرگەی وەرزشی وەك سەرچاوەیەكی داهات و پێگەیاندنی یاریزان بە گرنگ بینرا.
رێگای بەرەو داهاتوو؛ وەرزش وەك پیشە
بۆ ئەوەی وەرزش لە كوردستان لە قۆناخی خولیاوە بچێتە قۆناخی وەبەرهێنان، میوانەكانی بەرنامەكە كۆك بوون لەسەر چەند خاڵێكی سەرەكی:
یەكەم: چاككردنی یاساكان بۆ ئەوەی كەرتی تایبەت بتوانێت خاوەندارێتی یانەكان بكات.
دووەم: گرنگیدان بە ژێرخان و دروستكردنی یاریگای راهێنان، چونكە بەبێ ژێرخان ناتوانرێت یاریزانی "ملیۆن دۆلاری" بەرهەم بهێنرێت.
سێیەم: برەودان بە بازاڕسازی وەرزشی، وەك ئەوەی یانەی زاخۆ لە فرۆشتنی درێسدا ئەنجامی داوە.
چوارەم: چالاككردنی سیستەمی پەخشی تەلەفزیۆنی و پێدانی مافی یانەكان لە داهاتی رێكلامەكان.
پێنجەم: گرنگیدان بە وەرزش لە قوتابخانەكان و فێرگەكان بۆ ئەوەی لە تەمەنێكی بچووكەوە یاریزان بە شێوەیەكی پیشەیی پەروەردە بكرێت.
وەك د. سەفین یاسین گوتی، یاریزانی كورد هەیە كە بەهای گرێبەستەكەی دەگاتە یەك ملیۆن دۆلار، ئەمە خۆی لە خۆیدا وەبەرهێنانێكی گەورەیە ئەگەر یانەكان بتوانن بە شێوەیەكی زانستی مامەڵەی لەگەڵ بكەن. كوردستان خاوەنی بەهرەی زۆرە، بەڵام ئەوەی كەمە سیستەمێكی دارایی و كارگێڕی هاوچەرخە كە بتوانێت ئەو بەهرانە بگۆڕێت بۆ داهات.
ئەم بەرنامەیە شەوی 17-05-2026 پێشكێكش كرا و میوانە سەرەكییەكانیش پێكهاتبوون لە:
- سەڵاحەدین سیامەند، سەرۆكی یەكێتیی تۆپی پێی كوردستان
- د. سەفین یاسین، سەرۆكی یانەی هەولێر
- عەمار فەرهاد، سەرۆكی یانەی زاخۆ
- د. تەنیا حەسەن، راوێژكاری وەرزشی یانەی نەورۆز
- جێماو كارەش، لێپرسراوی دارایی یانەی هەولێر (لە راپۆرتی بەرنامەكە بەشداربوو).
-نیاز محەممەد و مستەفا قابیل و ئاكۆ عوزێر، یاریزانانی یانەی هەولێر
-یوسف عەلی و شڤان محەممەد، لێپرسراوانی راگەیاندنی یانەكانی گازی باكوور و دهۆك.
سەرۆكی یانەی هەولێر و لێپرسراوی دارایی یانەكە لە بەرنامەكەدا ئاشكرایان كرد كە یانەی دایك لە دۆخێكی دارایی سەختدایە و داهاتی مانگانەیان تەنیا 100 ملیۆن دینارە، لە كاتێكدا تەنیا مووچەی یەك تیمی یاریزانان 380 ملیۆن دینارە. ئەم جیاوازییە گەورەیە وایكردووە یانەكە پەنا بۆ قەرزكردن لە چێشتخانە و هۆتێلەكان ببات.
لە لایەكی دیكەوە، سەرۆكی یەكێتیی تۆپی پێی كوردستان پێیوایە كە نەبوونی پڕۆژە و پلانی درێژخایەن هۆكاری سەرەكی بەهەدەردانی پارە بووە لە رابردوودا. شارەزایان و راوێژكارانی وەرزشی لە بەرنامەكەدا جەختیان لەوە كردەوە كە تاوەكو وەرزش نەدرێتە كەرتی تایبەت و یاساكان هەموار نەكرێنەوە بۆ ئەوەی رێگا بە خاوەندارێتی كۆمپانیاكان بدەن، وەرزش هەر بە خولیا دەمێنێتەوە و نابێتە سەرچاوەی داهات. تەنیا یانەی زاخۆ وەك نموونەیەكی سەركەوتوو باسی لە فرۆشتنی 300 هەزار درێسی یانەكەی كرد، كە ئەمە هەنگاوێكی سەرەتاییە بەرەو وەبەرهێنانی راستەقینە.
وەرزش لە كوردستان؛ خەونێكی گەورە و ژێرخانێكی وێران
وەرزش لە كوردستان لە نێوان دوو جەمسەردایە؛ جەمسەرێكیان خولیایەكی بێ سنووری هاندەران و یاریزانانە، جەمسەرەكەی دیكەش نەبوونی ژێرخان و قەیرانی داراییە. جێماو كارەش، لێپرسراوی دارایی یانەی هەولێر لە راپۆرتێكی سەرەتای بەرنامەكەدا بە راشكاوی گوتی "وەرزش خەمێكی قووڵە". ئەو پێیوایە وەرزش بۆ ناساندنی گەلی كورد هیچی لە سیاسەت كەمتر نییە، بەڵام ئەم ئامرازە دیپلۆماسییە گرنگە پشتگوێ خراوە.
یانەی هەولێر كە بە یانەی دایك دەناسرێت، تەنیا یەك یاریگای هەیە بۆ راهێنان و یاریكردن، ئەمەش كێشەیەكی گەورەیە بۆ یانەیەك كە نوێنەرایەتی عێراق دەكات لە ئاستی دەرەوە. جێماو كارەش ئاماژەی بەوە كرد كە دوای 14 ساڵ ئینجا توانراوە چیمەنی یاریگاكەیان بگۆڕدرێت. ئەمە نیشاندەری ئەوەیە كە ژێرخانی وەرزشی لە كوردستان لە ئاستێكی زۆر خراپدایە. ئەوە دۆخی یانەیەكە كە دۆخی دارایی لە یانەكانی دیكە باشترە ئەی دەبێت دۆخی یانەكانی دیكە چۆن بێت؟
سەڵاحەدین سیامەند، سەرۆكی یەكێتیی تۆپی پێی كوردستان، هاوڕا بوو لەگەڵ ئەم بۆچوونە و رایگەیاند "پێویستمان بە دروستكردنی ژێرخانی وەرزشییە لە كوردستان". ئەو پێیوایە بەهۆی نەبوونی پڕۆژەی زانستییەوە لە ساڵانی رابردوو پارەیەكی زۆر بە هەدەر دراوە بەبێ ئەوەی بنكەیەكی بەهێز بۆ وەرزش دروست بكرێت.
قەیرانی دارایی و چیرۆكی قەرزەكانی یانەی هەولێر
یەكێك لە پڕ ئێشترین بەشەكانی بەرنامەكە، باسكردنی وردەكارییە داراییەكانی یانەی هەولێر بوو. لێپرسراوی دارایی یانەكە ئاشكرای كرد كە یانەكە بەدەست قەرزێكی زۆرەوە دەناڵێنێت. "رۆژ نییە خاوەن قەرز پەیوەندیمان پێوە نەكات، ئێمە قەرزاری چێشتخانە، هۆتێل و تەنانەت تكتی فڕۆكەین".
ئەم دۆخە نالەبارە داراییە لە كاتێكدایە كە سەرۆكی یانەكە، د. سەفین یاسین، بڕی 2 ملیار دیناری لە گیرفانی خۆی بۆ یانەكە خەرج كردووە. د. سەفین خۆی لە بەرنامەكەدا گوتی: "وەرزش بەبێ پارە ناكرێت و خەرجی یانەكان زۆرە". ئەو جەختی لەوە كردەوە كە بۆ بەڕێوەبردنی یانەكان پێویست بە پلانی گونجاو و دابینكردنی بودجەی بەردەوام هەیە.
جێماو كارەش ژمارەیەكی شۆكێنەری خستە ڕوو؛ یانەی هەولێر ئەم ساڵ پێویستی بە 7 ملیار دینار دەبێت، بۆ ئەوەی بتوانێت لە كێبڕكێكان بەردەوام بێت، لە كاتێكدا داهاتی جێگیری یانەكە زۆر لەوە كەمترە. هەروەها ئاماژەی بەوە كرد كە پێنج ساڵە پارەی پەخشی یارییەكانیان لەلایەن حكومەتی عێراقەوە پێنەدراوە، كە ئەمە لە هەموو جیهاندا سەرچاوەی سەرەكی داهاتی یانەكانە.
یاریزانان؛ لە نێوان دڵسۆزی بۆ شار و غەمی بژێوی
یاریزانە كوردەكان كە لە كۆڵانەكانەوە پێگەیشتوون، ئێستا لە دۆخێكی نادڵنیادان. نیاز محەممەد، یاریزانی یانەی هەولێر، چیرۆكی خۆی و هاوڕێكانی گێڕایەوە و گوتی: "ئێمە هەموومان پەروەردەی كۆڵانەكانین". ئەو ئاشكرای كرد كە 40 ملیۆن دیناری لای یانەی هەولێر ماوە و هێشتا وەرینەگرتووە.
نیاز محەممەد باسی لەوەش كرد كە گرێبەستەكانیان لە ئاستی یانەكانی ناوچەكە و جیهان نییە، بەڵام تاوەكو رادەیەك پێداویستییەكانی ژیان پڕ دەكەنەوە. ئەو هۆشداری دا كە یاریزانە بیانییەكان بەهۆی وەرنەگرتنی شایستە داراییەكانیان لە دادگا نێودەوڵەتییەكان سكاڵایان لە دژی یانە كوردییەكان تۆمار كردووە، ئەمەش ناوبانگی وەرزشی كوردستان لەكەدار دەكات.
ئاكۆ عوزێر، یاریزانێكی دیكەی یانەی هەولێر، باسی لەوە كرد كە سەرەتا تەنیا لە پێناو ناوی شارەكەی دەستیپێكردووە، بەڵام جەختی كردەوە كە "كێشەی سەرەكی یانەكان پارەیە". مستەفا قابیل، كە گەنجێكی بەهرەمەندە و یاریزانێكی ناسراوی یانەی هەولێرە، باسی لەوە كرد كە ساڵی رابردوو هەشت گرێبەستی بۆ هاتووە بەڵام بەهۆی وەفا بۆ یانەكەی جێینەهێشتووە. ئەو هاندەرانی بە "یاریزانی ژمارە 12" ناوبرد و هیوای خواست رۆژێك لە خولە ئەوروپییەكان یاری بكات.
گەیلان لوقمان، یاریزانی یانەكەی یانەی هەولێر، ئاماژەی بە جیاوازی نێوان یانە كوردییەكان و یانەكانی دیكەی عێراق كرد و گوتی "یانە عێراقییەكان پشتیوانی دارایی بەهێزیان هەیە"، ئەمەش وایكردووە كێبڕكێكە بۆ یانە كوردییەكان سەخت بێت.
نموونەی سەركەوتوو و رێگاچارەكان
لە نێو هەموو ئەم ناڵە و سكاڵایانەدا، عەمار فەرهاد، سەرۆكی یانەی زاخۆ، تیشكێكی ئومێدی نیشاندا. ئەو رایگەیاند كە یانەكەیان هەوڵ دەدات داهاتی خۆی زیاد بكات و وەك نموونە گوتی: "ئەم ساڵ نزیكەی 300 هەزار درێسی یانەی زاخۆ فرۆشراون". ئەمە دەری دەخات كە ئەگەر براندینگ و بازاڕسازییەكی باش هەبێت، وەرزش دەتوانێت داهات دروست بكات.
د. تەنیا حەسەن، راوێژكاری وەرزشی یانەی نەورۆز، پێشنیازی كرد كە دەبێت حكومەت پاڵپشت بێت، بەڵام نابێت هەموو بارەكە لەسەر شانی حكومەت بێت. ئەو پێیوایە دەبێت كەسێك هەبێت لە كوردستان خەم لە وەرزش بخوات و پلانی ستراتیژی دابنێت.
یوسف عەلی، لێپرسراوی راگەیاندنی یانەی گازی باكوور لە كەركووك، بەراوردێكی كرد لە نێوان سیستەمی عێراق و كوردستان و گوتی "وەزارەتی نەوتی عێراق 10 یانە بەڕێوەدەبات"، ئەمەش وایكردووە ژێرخانی ئەوان باشتر بێت، بەڵام شڤان محەممەد لە یانەی دهۆك پێیوایە ئەگەر كێشەی یانەكان ئێستا چارەسەر نەكرێت، لە داهاتوو دەبێتە قەیرانێكی گەورەتر كە كۆنترۆڵ ناكرێت.
بۆچی وەرزش نابێتە وەبەرهێنان؟
یەكێك لە گرفتە سەرەكییەكان كە جێماو كارەش ئاماژەی پێكرد، رێگرییە یاساییەكانە. "یاساكان رێگرن لە گۆڕانكاریكردن لە خاوەندارێتیكردنی یانەكان". لە جیهاندا یانەكان كۆمپانیای بازرگانین، بەڵام لە كوردستان هێشتا وەك رێكخراوی ناحكومی یان دامەزراوەی نیمچە حكومی مامەڵەیان لەگەڵ دەكرێت. سەرهەنگ موحسین، گۆڵپارێزی بە ئەزموون، پێیوایە كە پێگەیاندنی یاریزان پڕۆسەیەكی درێژخایەنە و پێویستی بە 10 ساڵ كاركردن هەیە، بەڵام لە كوردستان پارە لە كاتی پێویست بۆ یانەكان خەرج ناكرێت، ئەمەش سەقامگیری یانەكان تێكدەدات.
نیاز محەممەد پێشنیازی كرد كە "دەكرێت یانەكان بدرێنە كەرتی تایبەت". ئەمە دەبێتە هۆی ئەوەی یانەكان ناچار بن بەدوای داهاتدا بگەڕێن و كوالێتی كارگێڕییان بەرز بكەنەوە. هەروەها دروستكردنی فێرگەی وەرزشی وەك سەرچاوەیەكی داهات و پێگەیاندنی یاریزان بە گرنگ بینرا.
رێگای بەرەو داهاتوو؛ وەرزش وەك پیشە
بۆ ئەوەی وەرزش لە كوردستان لە قۆناخی خولیاوە بچێتە قۆناخی وەبەرهێنان، میوانەكانی بەرنامەكە كۆك بوون لەسەر چەند خاڵێكی سەرەكی:
یەكەم: چاككردنی یاساكان بۆ ئەوەی كەرتی تایبەت بتوانێت خاوەندارێتی یانەكان بكات.
دووەم: گرنگیدان بە ژێرخان و دروستكردنی یاریگای راهێنان، چونكە بەبێ ژێرخان ناتوانرێت یاریزانی "ملیۆن دۆلاری" بەرهەم بهێنرێت.
سێیەم: برەودان بە بازاڕسازی وەرزشی، وەك ئەوەی یانەی زاخۆ لە فرۆشتنی درێسدا ئەنجامی داوە.
چوارەم: چالاككردنی سیستەمی پەخشی تەلەفزیۆنی و پێدانی مافی یانەكان لە داهاتی رێكلامەكان.
پێنجەم: گرنگیدان بە وەرزش لە قوتابخانەكان و فێرگەكان بۆ ئەوەی لە تەمەنێكی بچووكەوە یاریزان بە شێوەیەكی پیشەیی پەروەردە بكرێت.
وەك د. سەفین یاسین گوتی، یاریزانی كورد هەیە كە بەهای گرێبەستەكەی دەگاتە یەك ملیۆن دۆلار، ئەمە خۆی لە خۆیدا وەبەرهێنانێكی گەورەیە ئەگەر یانەكان بتوانن بە شێوەیەكی زانستی مامەڵەی لەگەڵ بكەن. كوردستان خاوەنی بەهرەی زۆرە، بەڵام ئەوەی كەمە سیستەمێكی دارایی و كارگێڕی هاوچەرخە كە بتوانێت ئەو بەهرانە بگۆڕێت بۆ داهات.
ئەم بەرنامەیە شەوی 17-05-2026 پێشكێكش كرا و میوانە سەرەكییەكانیش پێكهاتبوون لە:
- سەڵاحەدین سیامەند، سەرۆكی یەكێتیی تۆپی پێی كوردستان
- د. سەفین یاسین، سەرۆكی یانەی هەولێر
- عەمار فەرهاد، سەرۆكی یانەی زاخۆ
- د. تەنیا حەسەن، راوێژكاری وەرزشی یانەی نەورۆز
- جێماو كارەش، لێپرسراوی دارایی یانەی هەولێر (لە راپۆرتی بەرنامەكە بەشداربوو).
-نیاز محەممەد و مستەفا قابیل و ئاكۆ عوزێر، یاریزانانی یانەی هەولێر
-یوسف عەلی و شڤان محەممەد، لێپرسراوانی راگەیاندنی یانەكانی گازی باكوور و دهۆك.
بهشی بكه لە
