کودەتای بێدەنگ؛ گرووپە چەكدارەكان عێراق بەرەو كوێ دەبەن؟

 

لە کاتێکدا عێراق بە قۆناخێکی زۆر هەستیار و پڕ لە مەترسیدا تێپەڕ دەبێت، لێدوانەکانی دادوەر فایەق زێدان، سەرۆکی ئەنجوومەنی باڵای دادوەری، هۆشدارییەکی مەترسیدارە، كە ئەمەی گرووپە لەیاسا دەرچووەكان دەیكەن، كودەتایەكی بێدەنگە بەسەر یاسا و دەستووردا و كراوەتە قوربانی، چونكە گرووپەكان جێگەی دەوڵەت و دەستوور دەگرنەوە و عێراق بەرەو جەنگێک دەبەن كە لە دەرەوەی شەرعیەتە.

 

کاتێک ئەم گرووپە چەکدارە نایاساییانە بەبێ گەڕانەوە بۆ دامەزراوە فەرمییەکان، زیاتر لە 595 هێرش ئەنجام دەدەن، بۆ سەر هەرێمی كوردستان و ناوچەكانی دیكەی عێراق و پێگەكانی ئەمریكا و تەنانەت دامەزراوەیەكی فەرمی وەكو (دەزگای هەواڵگریی عێراق) ئاماژەیەكی مەترسیدارە. 

 

لەم جەنگەدا ئێمە لەبەردەم پێشێلکارییەکی ئاساییدا نین، بەڵكو لە بەردەم پڕۆسەی سەرەتای "هەڵوەشاندنەوەی دەوڵەتین"، چونكە ئەو گرووپانەی هێرشەكان ئەنجام دەدەن، تەنیا مووشەک و درۆن ناگرنە ئامانجەکان، بەڵکو پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکانی عێراق بۆردوومان دەکەن و خەریکە وڵاتەكەیان دەكەنە، "سەرچاوەی هەڕەشە" لە ناوچەکەدا، ئەمەش دەرگای سزای نێودەوڵەتیی و گۆشەگیرییەکی سیاسی دەکاتەوە کە دواجار هەمووان باجەکەی دەدەین.

 

 

بەپێی دەستووری عێراقی ساڵی 2005، بەڕوونی چوارچێوەی بڕیارە سیادییەکانی دیاریکردووە، ئەوەی ئێستا دەگوزەرێت، کودەتایەکی بێدەنگە بەسەر ئەم دەقانەدا و ئەم ماددانەی دەستوور پێشێلكراون:

 

1. لە ماددەی 8ی دەستووری عێراقدا هاتووە، بنەمای دراوسێیەکی باش پەیڕەو دەکات و پابەندە بەدەستوەرنەدان لە کاروباری ناوخۆیی دەوڵەتانی دیکە. لە حاڵەتی دروستبوونی ناکۆکی و ململانێکاندا، پێویستە بەڕێگەچارەی ئاشتییانە یەکلابکرێتەوە.

 

2. ماددەی 9 (یەکەم/ب)، جەخت دەکاتەوە بەهیچ جۆرێک دەستوور رێگە بە دروستکردنی گرووپی سەربازیی نادرێت لە دەروەی هێزە چەکدارە فەرمییەکانی دەوڵەت، ئەنجامدانی 595 چالاکی لە ماوەی مانگێکدا، لەلایەن گرووپە لەیاسا دەرچووەكان، بێ ئەوەی یەک فەرمانی فەرمی لە فەرماندەی گشتیی هێزەچەکدارەکانەوە دەرچووبێت، بەواتای ئەوە دێت ئەم ماددەیە تەنی وەک مەرەکەبی سەر کاخەز ماوەتەوە.

 

3. ماددەی 61 (نۆیەم): ئەم دەقە رێگرە لەوەی هیچ کەس و لایەنێک وڵات پەلکێشی جەنگ بکات، دەستوور مەرجی داناوە کە دەبێت "دوو لەسەر سێ"ـی ئەندامانی ئەنجوومەنی نوێنەران بڕیار لەسەر جەنگ بدەن، لادان لەم دەقەی دەستوور، وەک دادوەر فایەق زێدان ئاماژەی پێدا، "پێشێلکردنی ئیرادەی گەلە" و تێکشکانی ئەو هاوسەنگییە نیشتمانییەیە کە وڵاتی لە شەڕی ناوخۆیی و هەرێمی پاراستووە.

 

4. ماددەی 78ـی دەستوور دەڵێت، سەرۆکوەزیران فەرماندەی گشتیی هێزەچەکدارەکانە و بەرپرسی یەکەمی سیاسەتی گشتییە، گرووپەکان فەرمان لە فەرماندەی گشتی وەرناگرن و بڕیاری سیاسی و سەربازییان قۆرخكردووە.

 

5. ماددەی (109)ـی دەستوور دەڵێت، دەوڵەت بەرپرسە لە پاراستنی یەکپارچەیی، سەروەری و ئاسایشی خاکی عێراق، راکێشانی وڵات بۆ ناو جەنگێکی نەخوازراو، ئاسایشی نیشتمانی و سەلامەتیی خاکی عێراق دەخاتە مەترسییەوە.

 

 

بەردەوامیی هێرشەكان بۆ سەر هەرێمی کوردستان و نوێنەری وڵاتانی خەلیج، هەروەها چەندجارێكیش بۆ سەر وڵاتانی وەكو كوەیت و سووریا، كاریگەری لەسەر تێکچوونی پەیوەندییەکانی عێراق لەگەڵ دراوسێکانی دەبێت، بەیاننامەی هاوبەشی شەش وڵاتە عەرەبییەکە (سعودیە، کوێت، ئیمارات و هتد..) زەنگی مەترسیداری ئەو پرسەبوو. هەروەها لەنێوخۆش، كاتێك ئەم گرووپانە بەردەوامن لە هێرشەكانیان بۆ سەر هەرێمی كوردستان و شارەكانی دیكەی عێراق، کاتێک هاووڵایی دەبینێت حکومەتەکەی ناتوانێت رێگری لە گرووپە چەکدارەکان بکات، متمانە بە دەوڵەت و دامەزراوەکان لاواز دەبن.

 

هەر ئەوانەیە وایكرد، سەرۆکی ئەنجوومەنی باڵای دادوەری ناوی ناوە "پشێوی یاسایی و ئەمنی".

 

 

بۆ ئەوەی عێراق نەبێتە قوربانی ئەم کودەتا بێدەنگە، حکومەت و لایەنە سیاسییەکان پێویستە ئەم هەنگاوانە بگرنە بەر:

 

1- جێبەجێکردنی یاسای سزادان، هەر چالاکییەکی چەکداریی دەرەکی کە بێ رەزامەندی دەوڵەت بێت، دەبێت وەک "تاوانی خیانەتی نیشتمانی" یان "تێکدانی ئاسایشی وڵات" مامەڵەی لەگەڵ بکرێت، نەک وەک جیاوازیی سیاسی.

 

2- داواکاری گشتی بەپێی بەڵگەکان و لێدوانەکەی دادوەر فایەق زێدان، رێکاری یاسایی دژی ئەو سەرکردە و گرووپانە دەستپێبکات کە عێراقیان پەلکێشی ئەم جەنگە نادەستوورییە کردووە.

 

بەبڕوای ئێمە و شارەزایانی یاسایی و دەستووری، وتارەکەی سەرۆکی ئەنجوومەنی باڵای دادوەری دوایین دەرفەتیدا بە سیاسییەکان تاوەکو عێراق لەو گێژاوە دەربهێنن کە گرووپە لە یاسا دەرچووەکان ماوەیەكە خستووەیانەتە نێوی، بەشێوەیەك وڵاتەكە لەبەردەم ئەم دوو رێگایەدایە، یان گەڕانەوە بۆ "دەوڵەتی دامەزراوەیی" کە تێیدا تەنیا یاسا و دەستوور حوکم دەکەن، یان بەردەوامبوون لەژێر سێبەری "دەوڵەتی چەک" کە ئەنجامەکەی وێرانكاری و هەڵوەشاندنەوەی دەوڵەتە.