عەلی عەللاق بۆ رووداو: هیچ ویستێک بۆ گۆڕینی نرخی دینار بەرامبەر دۆلار نییە

 

ئەم قسانەی عەللاق لە هەڤپەیڤینێکی تایبەتدا بوو لەگەڵ تۆڕی میدیایی رووداو کە محەممەد شێخ فاتیح لەگەڵی ئەنجامی دا. 

 

باس لە چەند تەوەرێکی گرنگ کرا، لەوانە: سیاسەتی نرخی ئاڵوگۆڕ، قەبارەی پارەی کاش لە ناوەوە و دەرەوەی سیستمی بانکی، ئاستی نەختینە لە عێراق، کورتهێنانی بودجە و دواکەوتنی دابینکردنی پارەی مووچە. هەروەها باس لە سیستمی ئەسیکۆدا و پێناسەی گومرگی و کاریگەرییان لەسەر بازاڕی دۆلار کرا، جگە لە قەبارەی یەدەگی دراوی بیانی و زێڕی بانکی ناوەندی.

 

 

 

عەلی عەللاق: زۆر سوپاس.

 

 

عەلی عەللاق: زۆر سوپاس بۆ میواندارییەکەتان... حەز دەکەم لە سەرەتاوە جەخت بکەمەوە ئێمە زۆر شت دەبیستین کە دەوترێت و زۆر پێشبینیش دەکرێت و جۆرە شڵەژانێکی گەورە هەیە کە روودەدات بەتایبەت لەو ماوەیانەی کە بازاڕ جۆرێک لە شڵەژانی پێوەدیارە یان شڵەژانی گشتی سەبارەت بە بابەتی گۆڕینی نرخی ئاڵوگۆڕ، ئێمە جەختمان کردووەتەوە و دووبارەی دەکەینەوە کە بانکی ناوەندی خوێندنەوە بۆ بابەتی گۆڕینی نرخی ئاڵوگۆڕ ناکات، ئەمە تایبەتمەندییەکی تەنها و تەنهای بانکی ناوەندییە وەک دەزانن، لەڕووی زانستی و ئابووری و نەختییەوە دەبێت کاتێک نرخی ئاڵوگۆڕ بگۆڕدرێت لەم حاڵەتەدا لە حاڵەتی عێراقدا ئەگەر بانکی ناوەندیی عێراق دەستنیشانی ئەوە بکات کە کێشەیەکی هەیە لە وەڵامدانەوەی داخوازییەکان بۆ دراوی بیانی، بۆ نموونە بەهۆی کەمبوونەوەی یەدەگی بیانی یان هەر پێویستییەکی دیاریکراو کە پەیوەندی بە سیاسەتی نەختییەوە هەبێت، ئەم بابەتە لە کاتی ئێستای ئێمەدا بوونی نییە، واتە بانکی ناوەندی کێشەی نییە لە یەدەگەکانی کە لە ئاستێکی زۆر دڵنیابەخش و مریحدایە، بۆیە هەر قسەیەک کە دەکرێت سەبارەت بە بابەتی گۆڕینی نرخی ئاڵوگۆڕ کە هەندێک کەس دەیبەستنەوە بە گۆڕینی نرخی ئاڵوگۆڕ بە کورتهێنانی بودجە و نرخی نەوت لە هەندێک کاتدا، ئەمە لەڕاستیدا بەستنەوەیەکی نادروستە چونکە چارەسەری کورتهێنانی دارایی چارەسەری داراییە و پەیوەندی بە سیاسەتی داراییەوە هەیە.

 

بابەتی گۆڕینی نرخی ئاڵوگۆڕ پەیوەستە بە ژمێرە و حیساباتی بانکی ناوەندی و سیاسەتی نەختی، هەر کاتێک بانکی ناوەندی هەستی کرد کە کێشەی هەیە لە پاراستنی نرخی ئاڵوگۆڕ یان وەڵامدانەوەی داخوازی بۆ دراوی بیانی ئەو کاتە دەبێت بڕیارەکە لە لایەن بانکی ناوەندییەوە بێت بەپێی بارودۆخی خۆی و بەپێی ئاستەنگەکانی خۆی نەک ببەسترێتەوە بە کورتهێنانی بودجە، ئەگەر بابەتی گۆڕینی نرخی ئاڵوگۆڕمان بەستەوە بە کورتهێنانی بودجە واتە بنەمایەکی لەرزۆکمان بۆ داهاتووی دراوی نیشتمانی لە عێراق دانا، واتە هەموو کاتێک کە کورتهێنان ڕوویدا چاوەڕوان دەکرێت کە گۆڕانکاری لە نرخی ئاڵوگۆڕدا بکرێت و ئەمە لە ترسناکترین شتەکانە کە ڕووبدات، ئێمە دەمانەوێت هێزی کڕینی دراوەکەمان بپارێزین و سەقامگیری مەرجێکی سەرەکییە لە مەرجەکانی بەدیهێنانی جووڵە و چالاکی ئابووری و وەبەرهێنان لە وڵاتدا.

 

 

عەلی عەللاق: وەک جەختم کردەوە یەکەم سەبارەت بە نرخی نەوت ئەگەر لە ئاستی 50 یان 60 دۆلاردا بێت ئێمە ئەمە بە نرخێکی سروشتی دادەنێین نەک نرخێکی نزم، واتە کاتێک سەیری زنجیرە کاتییەکان دەکەین بۆ نرخەکانی نەوت لە مێژوویدا دەبینین کە لە ڕاستیدا ئێستا لە ئاستێکی بەرزدایە و ناتوانین بڵێین نزمە، بۆیە ئەم نرخە نرخێکی نزم نییە لە ڕاستیدا بەڵکو نرخێکی مەعقوول و چاوەڕوانکراوە، بۆیە وەک ڕووم کردەوە جەخت لەسەر ئەو بنەمایە دەکەمەوە کە بانکی ناوەندی پێداچوونەوە بە نرخی ئاڵوگۆڕدا ناکات مەگەر بکەوێتە بارودۆخێکی زۆر قورس لە ڕووی یەدەگەکانی لە دراوی بیانی و زێڕ و نەتوانێت داخوازی بۆ دراوی بیانی دابین بکات، دەبێت ئەمە بنەماکە بێت، یەدەگەکانی ئێمە لە ئاستێکدایە کە دابەزین بەخۆیەوە نابینێت بە جۆرێک کە هەڕەشە لە نرخی ئاڵوگۆڕ بکات لە مەودای بینراودا بە لانی کەمەوە تەنانەت لەگەڵ ئاستەکانی نرخی نەوتی ئێستا یان ئەوانەشی کە پێشبینی دەکرێت ڕەنگە دابەزێت لە ماوەی داهاتوودا، ئێمە پێشتر بە بارودۆخی هاوشێوەی ئەمەدا تێپەڕین و نرخی نەوت گەیشتە 20 دۆلار و کەمتر لە 20 دۆلار لە هەندێک ساڵدا و..... پێش ئەوەش لە ساڵانی 2016 و 2017 و پەنامان نەبرد بۆ گۆڕینی نرخ و ئەو کاتە یەدەگەکان کەمتر بوون لە نیوەی ئەوەی ئێستا هەمانە و لەگەڵ ئەوەشدا ئەو کاتە نرخی ئاڵوگۆڕمان نەگۆڕی.

 

 

عەلی عەللاق: بڕی پارەی چاپکراو و دراوی خستنەڕوو دەگاتە نزیکەی 100 تریلیۆن دیناری عێراقی، بێگومان ئێمە لە ماوەی ڕابردوودا گەشەی ئەم بڕە پارەیە بە ڕێژەیەکی زۆر بەرز دەڕۆیشت بە ڕاستی لە ساڵانی ڕابردوودا، بۆیە لە ماوەی ساڵانی کۆتایی و دوو ساڵی کۆتایی و سێ ساڵ توانیمان کۆنترۆڵی گەشەی قەبارەی پارەی چاپکراو بکەین بەو شێوەیەی کە پەستان لەسەر نرخەکان دروست نەکات، واتە پارێزگاری لە ئاستی هەڵاوسان بکەین، بێگومان جەوهەری سیاسەتی نەختی چاودێریکردنی بڕی پارەی چاپکراو و کۆنترۆڵکردن و دەسەڵات بەسەریدا هەبوونە، ئێمە لەوەدا سەرکەوتوو بووین چونکە ئێستا ئەگەر سەیری بڕی پارەی چاپکراو بکەین لە ماوەی دوو ساڵی کۆتاییدا بە تەواوی لەژێر کۆنترۆڵدایە، بەڵام بەداخەوە زیاتر لە 80%ی ئەم بڕە پارەیە لە دەرەوەی کۆئەندامی بانکییە و ئەمە دیاردەیەکە هەموومان دەیزانین و چەندین هۆکاری هەیە.

 

 

عەلی عەللاق: بێگومان کاتێک باس لە بڕێکی زۆر لە پارەی چاپکراو دەکەین لە دەرەوەی کۆئەندامی بانکی ئەوا لە گیرفانی خەڵک یان گەنجینەی فەرمانبەران یان ئەوانەی داهاتیان دیاریکراوە نییە، بەڵکو بێگومان لای چینی پیاوانی کارە بە هەموو جۆرەکانیانەوە، ئەمەش لە ڕاستیدا پەیوەندی بە دیاردەی خۆدزینەوە لە باجەوە هەیە بە شێوەیەکی سەرەکی، ئاشکرا نەکردنی ئاستی داهاتەکان و قازانجەکان و ئەو داهاتەی کە بەدەست دێت بەتایبەت لە کەرتی بازرگانیدا کە گەورەترین چالاکییە لە عێراق، ئەمە لە ڕاستیدا بە پێچەوانەی ئەوەی هەندێک تەفسیری بۆ دەکەن هۆکارە جەوهەری و سەرەکییەکەیە، بێگومان هۆکاری تریش دێن وەک هۆکارەکانی متمانە بە کەرتی بانکی بەڵام ئەمەش چارەسەر کراوە چونکە ئێستا دڵنیایی دانراوەکانمان هەیە و هەروەها بانکە ناسراوەکانمان هەن کە زۆر بەهێزن و بانکی حکومی پارێزراومان هەیە و ئەوانی تر، بەڵام کۆمەڵێک هۆکاری کۆمەڵایەتی هەن کە هەندێکیان مامەڵە لەگەڵ بانکەکان ناکەن بۆ هۆکاری ئایینی بۆ نموونە یان لاوازی ئەو کلتورەی کە هەیە، بۆیە ئێمە وای دەبینین.

 

 

عەلی عەللاق: نەخێر کێشەیەکە و دەکرێت چارەسەر بکرێت، ئەگەر خاوەن ئەم پارانە دڵنیا بکرێنەوە لە بوونی سیستەمێکی باجی دادپەروەر و شەفاف ئەوا پارەکانیان دەهێنن و لە بانکەکاندا دای دەنێن، بەڵام ئێمە لە ڕاستیدا پێویستمان بە پێداچوونەوەیە بە سیستەمی باج و شێوازی خەمڵاندن و حیسابکردن و پێکهاتەی باجی داهات، دەبێت بەو شێوەیە بێت کە دڵنیایی بدات.

 

 

عەلی عەللاق: کۆمەڵێک چارەسەر هەن، بۆ نموونە بانکەکان دەتوانن ڕێژەیەکی دیاریکراو لەم دانراوانە ڕابکێشن لە ڕێگەی بەرزکردنەوەی ڕێژەی سوودەوە، بەڵام ئەم بەرزکردنەوەیە دەبێت بەرز بێت بۆ ئەوەی هاووڵاتی هان بدات کە پارەکانی دابنێت، چونکە دەرفەتەکانی ئێستا کە لە عێراقدا هەن لە کار و وەبەرهێناندا قازانجی زۆر زیاتر بەدەست دەهێنن لەوەی دانراوەکانی ناو بانکەکان بەدەستی دەهێنن، واتە جەنابت دەزانیت ئەگەر وەبەرهێنان لە خانوبەرەیەکی دیاریکراودا بکەیت چاوەڕێ دەکەیت داهاتێکی زیاترت دەست بکەوێت لەوەی پارەکانت لە بانک دابنێیت و ساڵێک یان دوو ساڵ چاوەڕێی سوودێکی کەم بکەیت، بۆ ئەوەی ڕوو لەم کارە بکەیت بۆ دانانی پارەکان لە بانکەکاندا پێویستە دڵنیابیت لە بەدەستهێنانی داهاتێکی بەرز، ئەمەش واتە دەبێت بانک سوود یان قازانجێکی بەرز بدات، کێشەکە لێرەدا ئەوەیە ئەگەر بانکەکان بتوانن ئەم دانراوانە ڕابکێشن بە پێشکەشکردنی سوودێکی بەرز بەڵام لەم حاڵەتەدا سوودی قەرزدانیش بەرز دەبێتەوە چونکە بانک بەو شێوەیە کار دەکات کە قازانج یان داهات بەدەست بهێنێت لەو جیاوازییەی نێوان ئەو سوودەی دەیدات و ئەو سوودەی وەریدەگرێت، ئەگەر گریمان 10% سوودی دا بە دانراوەکەت دەبێت بە لانی کەم بە 12% قەرز بدات تاوەکو 2%ی بۆ بمێنێتەوە، ئەمانە هاوکێشەن کە بێگومان ئاسان نین بەتایبەت بۆ نموونە ئێمە بە شێوەیەکی گشتی و بەهۆی چەندین هۆکارەوە نامانەوێت ڕێژەی سوود زۆر بەرز بێتەوە، ڕێژەی سوود لە ئێستادا دەگۆڕێت و لە لایەن بانکی ناوەندییەوە ڕێژەی سوودی ئاماژە کە پێی دەوترێت لای بانکی ناوەندی 5.5%ە، بەڵام ئێمە ئازادیی دیاریکردنی نرخەکانی سوودمان داوە بە بانکەکان واتە بانکی ناوەندی دەستێوەردان ناکات لە دیاریکردنی ڕێژەی سوود و بابەتەکە بۆ ڕکابەری جێدەهێڵێت، ئێمە قەرز نادەین بێگومان بەڵام تەنها ئاماژەی نرخ دەدەین، ئەو قەرزانەی کە کەمترین سوودیان هەیە یان نزیکەی بێ سوودن ئەوانەن کە بانکی ناوەندی پێشکەشی بانکی خانوبەرە و بانکی نیشتەجێبوونی دەکات بۆ دابینکردنی پارەی قەرزەکانی خانوبەرە بە جۆرە جیاوازەکانی.

 

 

عەلی عەللاق: تێکەڵییەک هەیە لەم تێگەیشتنەدا، هەندێک وا دەزانن کە بابەتەکە پەیوەندی بەو کاشەوە هەیە کە بەردەستە و وانییە، هەروەها تێکەڵییەک هەیە لە دەورەکاندا لە نێوان بانکی ناوەندی و وەزارەتی دارایی، ئێمە لە ڕاستیدا وەزارەتی دارایی دەزانیت پشت بە داهاتەکانی دەبەستێت بە شێوەیەکی سەرەکی لەسەر داهاتە نەوتییەکان، نەوتی هەناردەکراو بە دۆلار دێتە ناو حساباتەکانمان لە دەرەوە و وەزارەتی دارایی لە بانکی ناوەندی ئەوە وەردەگرێت کە بەرامبەرێتی بە دینار واتە بە دەربڕینێکی ئاسان ئێمە بۆیان دەگۆڕینەوە، ئەوەی دێت بۆ وەزارەتی دارایی لە دۆلاری نەوتی ئێمە بەرامبەرەکەی بە دینار دەدەین، بۆیە لە سەیرترین شتەکان ئەوەیە کە دەبیستین هەندێک جار دەڵێن فیدراڵی پارە ناداتە عێراق بۆیە مووچە نییە، ئەمە لە ڕاستیدا شتێکی زۆر سەیرە چونکە ئێمە لە ڕاستیدا هەموو دۆلارێک کە دادەبەزێت بۆ حسابی وەزارەتی دارایی ئێمە بەرامبەرەکەی بە دینار دەدەین، وەزارەتی دارایی بە دۆلار خەرجی ناکات بەڵکو بە دینار خەرجی دەکات و سەرچاوەی دیناریش بانکی ناوەندییە نەک فیدراڵی. بۆیە ئێمە لە ڕاستیدا وەزارەتی دارایی تەنانەت دواش ناکەوین و ڕۆژ بە ڕۆژ هەر ڕۆژێک بڕە پارەیەک دابەزێت لە حسابی دۆلاردا بانکی ناوەندی ڕاستەوخۆ بەرامبەرەکەی بە دینار دەداتە وەزارەتی دارایی. ئەگەر کەمییەک هەبێت واتە داهاتەکان بەشی پڕکردنەوەی خەرجییەکان ناکات نەک بەهۆی کەمیی نەختینەوە بێت و هیچ پەیوەندییەکی بە کەمیی نەختینەوە نییە، ئێمە ئەوەی ڕوویداوە یان ڕوودەدات ئەوەیە کە قەبارەی کورتهێنانی بودجە لە توانای داهاتەکان زیاترە بۆ داپۆشینی ئەم کورتهێنانە، واتە کاتێک داهاتەکانی دەوڵەت لە سێ ساڵی ڕابردوودا لە دەوروبەری 80 ملیار دۆلار بووە لە نەوت و کورتهێنان 70 تریلیۆن دینار بێت ئەوا ئەم ئاستەی کورتهێنان نائاساییە، ناتوانرێت هاوکێشەکە بەم شێوەیە بێت لەگەڵ نەبوونی توانا بۆ زیادکردنی داهاتە ناوخۆییەکان، بەڵام لەم حاڵەتەدا بۆ دروستکردنی هاوسەنگی یان دەبێت داهاتە ناوخۆییەکانمان زیاد بکەین یان خەرجییەکان کەم بکەینەوە یان کار لەسەر هەردووکیان پێکەوە بکەین، داهاتە ناوخۆییەکان هێشتا لە ئاستێکی زۆر نزمدان و بۆیە داهاتە نەوتییەکان بەش ناکەن بۆ پڕکردنەوەی خەرجییەکان، بودجە بە خەرجییەک دادەڕێژرێت لە ئاستێکدا کە لە توانای داهاتەکاندایە بۆ پڕکردنەوەی و ئەمە جەوهەری کێشەکەیە، ئەمەیە کە هەندێک لە دامەزراوە داراییە نێودەوڵەتییەکان ناویان ناوە پاشاگەردانیی دارایی، واتە پلان بۆ خەرجییەک دابنێیت کە زۆر لە داهاتەکانت زیاتر بێت بە شێوەیەکی زۆر گەورە.

 

 

عەلی عەللاق: نەخێر بە کردەوە کورتهێنان هەیە بەڵام ئەم کورتهێنانە وەک ڕوونم کردەوە بەهۆی قەبارەی خەرجییەکانە بەراورد بە داهاتەکان و بۆیە ئەگەر بمانەوێت جەوهەری کێشەکە چارەسەر بکەین و لە داوی ئەم کورتهێنانە دەربچین کە تێی کەوتووین.. دەبێت سیستم و بارودۆخی ئابووری و دارایی لە وڵاتدا دابڕێژینەوە، ئایا ئەم کورتهێنانەی کە ڕوودەدات و نەبوونی توانا بۆ داپۆشینی خەرجییەکانی دەوڵەت بارودۆخێکە ناتوانرێت چارەسەر بکرێت یان دەتوانرێت؟ ئێمە وای دەبینین کە ئەم بابەتە دەتوانرێت چارەسەر بکرێت لە ڕێگەی هەمەجۆرکردنی ئابووری و.. لە ڕێگەی زیادکردنی کارایی کۆکردنەوەی داهاتە ناوخۆییەکان، بۆ نموونە ئێمە خەرجیمان هەیە لە کەرتی کارەبادا بۆ نموونە لە نێوان 23 بۆ 25 تریلیۆن دینار ساڵانە لە سووتەمەنی و هاوردەکردن و خەرجی چاککردنەوە و کارپێکردن و هەموو ئەم لایەنانە و داهاتەکان لە دەوروبەری 1 تریلیۆن دینارە لە هاووڵاتیانەوە... چارەسەرکردنی ئەم کەرتە دەکرێت هەموو کورتهێنانەکە پڕ بکاتەوە، هەروەها بۆ نموونە قەبارەی پاڵپشتی بۆ کەرتێک کە وەزارەتی نەوت پێشکەشی دەکات بە کەرتی تایبەت و هاووڵاتیان و کارەبا ساڵانە دەگاتە 13 تریلیۆن دینار قەبارەی پاڵپشتی سووتەمەنی ساڵانە، قەبارەی خەرجییەکانی کارەبا ساڵانە لە نێوان 23 بۆ 25 تریلیۆنە، رسوماتی گومرگی پێویستە کەمتر نەبێت لە 8 بۆ 10 تریلیۆن دینار کە لەسەر بازرگانی و هاوردەکردن و جۆری مادەکان هەژمار کراوە و هەمووی لای ئێمە بە وردەکارییەوە هەیە. کۆمپانیای کەرتی گشتیمان هەیە کە دۆڕاون و ساڵانە 3 تریلیۆن دینار لە دەوڵەت دەبەن بۆ پڕکردنەوەی کورتهێنانی مووچەکانیان.

 

 

عەلی عەللاق: کۆمپانیاکانی سەر بە وەزارەتی پیشەسازی و زۆربەیان پیشەسازین و کشتوکاڵ و ئەوانی تر، ئەم کۆمپانیایانە لەکارکەوتوون لە ساڵی 2003 و 2004وە تا ئێستا و دەوڵەت پارەی تێدا خەرج دەکات بۆ پڕکردنەوەی مووچەکانیان، جەنابت حیسابی 20 ساڵ بکە کە ساڵانە 2 بۆ 3 تریلیۆن دەدەیت بێ ئەوەی هیچ داهاتێکی هەبێت لەم کۆمپانیایانەوە، بۆیە ئێمە وای دەبینین کە ڕاستە کورتهێنان هەیە، بەڵام سەرچاوەکانی عێراق سەرچاوە سروشتی و مرۆییەکان و دەرفەتەکان کە تێیدایە لە کانزا و وەبەرهێنان و ئەوانی تر دەتوانێت ئابوورییەکی بەهێز پێکبهێنێت و بەردەوامی دارایی بەدی بهێنێت.. ئەم کورتهێنانە دەکرێت چارەسەر بکرێت ئەگەر ئێمە ئەندازیاریی کارەکانمان دابڕێژایەتەوە بەڵام ئاسان نییە.

 

 

عەلی عەللاق: هیچ چارەسەرێک نییە بە یەک واژۆ بێت بەڵکو دەبێت ڕێکار بگیرێتە بەر بەڵام زۆر لە چارەسەرەکان زۆر دواکەوتن و ئاستەنگ هەن کە دەبێت لەسەر ئاستی نیشتمانی تێبگەین و لایان ببەین، دوو ئاستەنگ هەن کە ڕێگرن لە چاکسازی کە ئەوانیش گەندەڵی و پۆپۆلیزمن و بەبێ چارەسەرکردنی ئەم دوو دیاردەیە بێگومان چاکسازی قورس دەبێت و ئاسان نابێت بەتایبەت کاتێک ئەم دوو بابەتە پێکەوە کۆدەبنەوە واتە پۆپۆلیزم و گەندەڵی پێکەوە. بۆیە چارەسەر دەکرێت بەڵام دەبێت بە چاوێکی ئابووری و بە چاوی بەرژەوەندی نیشتمانی و بە چاوی بەدیهێنانی سەقامگیری بۆ بارودۆخی دارایی گشتی لە دەوڵەتی عێراقدا سەیری بکرێت و لێرەدا دەرفەتی گەورە هەیە بۆ چاکسازی بەبێ ئەوەی زیان بە هاووڵاتی ئاسایی بگەیەنرێت.

 

 

عەلی عەللاق: ئەمەمان پێگەیشتووە و ئەمە لە دیاردە سەیرەکانە لە وڵاتدا کە چاپی کۆن و چاپی نوێ هەیە و ئەمە بە نرخێک و ئەو بە نرخێک، بێگومان ئەمە هیچ ڕاستییەکی نییە و ئێمە وەک بانکی ناوەندی مامەڵە بە هەموو چاپەکان دەکەین و پێش ماوەیەکیش ئاگاداریمان بڵاوکردەوە و هۆشداریمان دا بە بانکەکان و ئەوانەی مامەڵە دەکەن و کۆمپانیاکانی ئاڵوگۆڕ لە جیاکاریکردن لە نێوان هەردوو چاپەکەدا.

 

 

عەلی عەللاق: بەڵێ ئەمە لە ڕاستیدا بەهۆی ئەم ڕێکارانەوە وای لێهات کە هەندێک لە بازرگانان کاریان راگرتووە و هەندێکیان پێشبینی دەکەن کە ڕەنگە گۆڕانکاری لە سیستەمەکەدا بکرێت یان گۆڕانکاری و گەڕانەوە بۆ ڕەسمی گومرگی پێشوو، بۆیە جۆرە چاوەڕوانییەک لای هەندێک هەیە بەڵام من پێم وایە پەیامی حکومەت ڕوون بوو کە بەردەوامە لەم جێبەجێکردنەدا و ڕەنگە سەیری هەندێک حاڵەت بکات ئەگەر هۆکاری ڕاستەقینە هەبێت بۆ سەیرکردنیان بەڵام بە شێوەیەکی گشتی جێبەجێکردنی پێناسەی گومرگی و جێبەجێکردنی سیستەمی ئەلیکترۆنی و جێبەجێکردنی بەیانی گومرگی پێشوەختە حکومەت تێیدا بەردەوامە و ئەمە بەرژەوەندی گەورەی بۆ وڵات بەدیهێناوە نەک تەنها لایەنە داراییەکان، ئایا تێبینی بەرزبوونەوە یان دابەزینتان کردووە لە داخوازی دۆلاردا؟ دابەزین هەیە لە داخوازی بۆ حەواڵە دەرەکییەکان لە کەناڵەکانی حەواڵەدا و ئەمە هۆکارەکەیەتی. ئەو بازرگانانەی کە هێشتا نەهاتوونەتە ناو ئەم سیستەمە نوێیە هەوڵ دەدەن پێداویستی خۆیان بۆ دۆلار لە بازاڕ دابین بکەن، بۆیە پەستان لەسەر بازاڕ دروست دەبێت بەڵام ئەمە بارودۆخێکی نائاساییە چونکە لە ئەنجامدا ئەم بازرگانە ناتوانێت بەردەوام بێت لە کڕین لە بازاڕ چونکە کاڵاکەی لەسەر گران دەوەستێت و هەروەها کارەکە سەرناگرێت چونکە ئەو ناچارە کاڵاکە بخاتە ناو سیستەمێکەوە و ئەم سیستەمە ئاشکرای دەکات ئەگەر حەواڵەی دەرەکی هەبووە یان نەبووە و ڕەنگە کارەکە وەک کردەوەی سپیکردنەوەی پارە ئەژمار بکرێت، بۆیە لە ئەنجامدا ئێمە تاقیمان کردەوە کاتێک گواستمانەوە بۆ حەواڵەکان بۆ یەکەم جار لە ساڵی 2023 لە سەکۆی ئەلیکترۆنی ماوەیەکی زۆری خایاند تاوەکو ڕاهاتن.

 

 

عەلی عەللاق: لە ڕاستیدا کارەکە بەردەوامە و گەڕان و باس لەم بابەتە دەکرێت لە نێوان هەرێم و حکومەتی فیدراڵ، لە ڕاستیدا ئێمە لایەن نین لە بابەتەکەدا لە بابەتی ڕەسمی گومرگی یان سیستەمی ئەلیکترۆنی بەڵام پێمان وایە گرنگە و چاودێری دەکەین بەو پێیەی ڕەنگدانەوەی هەیە لەسەر نرخی ئاڵوگۆڕ و لەسەر کردەوەی حەواڵەی دەرەکی وەک ڕووم کردەوە، بۆیە قسەی ئەمڕۆ لەگەڵ جەنابی سەرۆکی حکومەتی هەرێم کاک مەسرور لەم بابەتەدا بوو وەک بابەتی ڕۆژ، پەیوەندی هەیە لە نێوان حکومەت لە بەغدا و حکومەت لە هەرێم بۆ گەیشتن بە ڕێکخستنێک بۆ ئەم بابەتە و وادیارە هەندێک لە کارەکان لایەنی تەکنیکین کە پەیوەندییان بە بەستنەوەی سیستەمەکەوە هەیە و پێشبینی دەکەین کە ئاستەنگی گەورە دروست نەکەن بۆ جێبەجێکردنی ئەم سیستەمە و هیوادارین بگەینە چارەسەر بۆ ئەوەی بارودۆخەکە بگەڕێتەوە بۆ سەقامگیری لە بازاڕدا.

 

 

عەلی عەللاق: ئێمە یەدەگە بیانییەکان بە ژمارە ناپێوین بەڵکو بە هاوکێشە دەیپێوین، چونکە ژمارە ڕەنگە 50 ملیار دۆلارت هەبێت و زۆر بێت چونکە بەرامبەر دراوی چاپکراو دەیپێوین کە ڕەنگە دراوی چاپکراو 300 تریلیۆن بێت و لەو کاتەدا 50 ملیارەکە بەش ناکات، هەندێک جار بڕێکی کەم پارەت هەیە بەڵام دراوی چاپکراویش کەمە و بەش دەکات، بۆیە گرنگ ئەوەیە پێوەرەکە داپۆشینی یەدەگە بیانییەکان بێت بۆ دراوی چاپکراو و بۆ بازرگانی دەرەکی و بۆ قەرزە دەرەکییەکان لە هاوکێشەیەکی ئاڵۆزدا، ئێمە ئێستا لە ناو حیساباتی ئەم هاوکێشە ئاڵۆزەدا کە لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی پەیڕەو دەکرێت لە بارودۆخێکی زۆر نایابداین.

 

 

عەلی عەللاق: بەڵێ زیاترە لە 100 ملیار دۆلار، بەڵێ.

 

 

عەلی عەللاق: ڕێژەی زێڕ لەم یەدەگانەدا گەیشتووەتە 76 تەن یان پێموایە زیاترە لەو بڕەش لە دۆخی ئێستا.

 

 

عەلی عەللاق: بژین و زۆر سوپاس.