ئەورووپا ترسی لە شاڵاوی کۆچبەران هەیە
د. ئارەش جەودەکی دیاسپۆرانشینێکی ئێرانییە و مامۆستای فەلسەفەیە لە بەلجیکا، لە گفتوگۆیەکیدا لە بەرنامەی دیاسپۆرای تۆڕی میدیایی رووداو رایگەیاند کە یەکێتیی ئەوروپا بەهۆی ترسی لە دروستبوونی شەپۆلێکی نوێی کۆچبەران، هاوشێوەی قەیرانی سووریا، ناتوانێت هەڵوێستێکی یەکگرتووی هەبێت بەرامبەر رووداوەکانی ناوچەکە. بە گوتەی ئەو، ئەورووپا بەهۆی نزیکیی جوگرافییەوە لە رۆژهەڵاتی نێوەڕاست و نەبوونی توانای وەرگرتنی کۆچبەری زیاتر، هەوڵدەدات رێگری لە جەنگ بکات و سیاسەتێکی ئاشتییانە و مامناوەند پەیڕەو بکات، هەرچەندە رووداوە خێراکان ئەم سیاسەتە دەخەنە ژێر پرسیارەوە. ئاماژەی بەوەش کرد کە ئێرانییەکانی دیاسپۆرا بەگشتی توندڕەوترن لەوانەی لە نێوخۆی ئێرانن. هۆکارەکەشی ئەوەیە کە ژیان لە کۆمەڵگەیەکی ئازاددا و دوور لە مەترسییە راستەوخۆکان، رێگەیان پێدەدات بە ئاسانی هەڵوێستی توند دەرببڕن. لە بەرامبەردا، خەڵکی نێوخۆی ئێران بەهۆی رووبەڕووبوونەوەی راستییەکان و پێویستیی هاوپشتی لە بەرامبەر ستەمدا، زیاتر پێکەوە کاردەکەن. د. جەودەکی باسی ناکۆکییەکانی نێو دیاسپۆرای ئێرانی کرد و رایگەیاند کە بەشێکیان، تەنانەت توندتر لەوانەی نێوخۆ، دژایەتیی پرسی کورد دەکەن و بوونی کوردستان رەتدەکەنەوە.
دەقی هەڤپەیڤینی هێمن عەبدوڵڵا لەگەڵ د. ئارەش جەودەکی، مامۆستای فەلسەفە لە بەلجیکا.
رووداو: دەمەوێ بە یەکێتیی ئەورووپا دەست پێ بکەم. ئەم رۆژانە دەبینین کە یەکێتیی ئەوروپا ناتوانێ رایەکی یەکگرتووی هەبێ لەسەر ئەوەی ئێستا لە ناوچەکەدا روودەدا. بە بڕوای ئێوە، ئەوەی ئەوان دەیکەن راستە؟ ئەوەی کە بە کردەیی زۆربەیان دەڵێن نابێ ئەوروپا بچێتە نێو ئەم جەنگەوە.
د. ئارەش جەودەکی: کێشەی ئەورووپا کێشەیەکی زۆر سەیرە. چونکە ئەورووپا لە رۆژهەڵاتی نێوەڕاست و رۆژهەڵات بەگشتییەوە نزیکە، ئەوەی بەڕاستی ئەوان لێی دەترسن، دوای ئەزموونی سووریا، دروستبوونی هێرشی بە لێشاوی کۆچبەرانە. ئەورووپا ئێستا چیتر توانای وەرگرتنی شەپۆلێکی نوێی کۆچبەرانی نییە. وەک دەزانن کاتێک سوورییەکان هاتن، زۆر بوون و تاوەکو ئێستاش هەوڵدەدەن لە وڵاتەکاندا بیانگونجێنن. شەپۆلێکی نوێی کۆچبەران بۆ ئەوروپاییەکان شتێکی دڵخۆشکەر نییە. چونکە ئەوان بەپێچەوانەی ئەمریکاوە لە وڵاتانی ئێمەوە نزیکن و هاتن بۆ ئێرە ئاسانترە. جگە لەوەش ئەوە سیاسەتێکی گشتیی ئەورووپایە، کە هەمیشە هەوڵدەدات رێگری لە جەنگ بکات، بەڵام ئەو رووداوانەی ئێستا لە ئێران روودەدەن زۆر خێراترن لەوەی ئەوان چاوەڕێی دەکەن.
رووداو: ئێوە ساڵانێکە لێرە دەژین، مافیان پێدەدەن بەوشێوەیە بیر بکەنەوە؟
د. ئارەش جەودەکی: هەندێک ئەورووپایی هەمیشە دەربارەی هەندێک پرس بە جۆرێک بیردەکەنەوە کە مرۆڤ لە قۆناخی یەکەمدا دەڵێ: چەندە ناسەرنجڕاکێشە! بەڵام کاتێک ئەوان بیردەکەینەوە، دەبینین لە چوارچێوەی دیدگایەکی ئەوروپاییدایە، کە هەوڵدانە بۆ دروستکردنی کەشێکی ئاشتییانە لەگەڵ یەکێتیی ئەورووپا. خۆ لە نێوخۆشیاندا زۆر سەرکەوتوو نەبوون. ئێمە هەر چەند ساڵێک لەمەوبەر لە یوگسلاڤیای پێشوو جەنگمان هەبوو. یەکێتیی ئەورووپا بۆ ئەوە دروست بوو کە دوای جەنگی جیهانیی دووەم کەشێکی ئاشتییانە هەبێت. هەر بۆیە ئەورووپا هەمیشە هەوڵدەدات رێگەیەکی مامناوەند و ئاشتییانە هەڵبژێرێ، بەڵام رووداوەکان هەندێکجار ئەمانەیان لەبیر دەبەنەوە.
رووداو: نزیکەی هەمان پرسیار لە ئێوەش دەکەم. ئەو شتانەی دەیبیستین، بۆ نموونە ئەوانەی لە نێو ئێراندا دەژین یان ئەوانەی لە کوردستانن هەمیشە دەڵێن ئەوانەی لە دیاسپۆران زۆرجار نازانن لێرە بەڕاستی چی روودەدات. بۆیە دەبینین زۆر جار رای زۆر سەیر و تووندیان هەیە. ئێوەش هەمان هەستتان هەیە؟ ناتوانین بڵێین هەموو دیاسپۆرا وایە، بەڵام ئەوەی باوە و دەبیسترێ.
د. ئارەش جەودەکی: هەموو ئەو چینانەی هاوتایان لەنێو ئێران و دیاسپۆرا هەیە، ئەوانەی لە دیاسپۆران رادیکاڵترن. رەنگە هۆکارەکەی ئەوە بێت کە لە نێوەوەی ئێران ناچارن پێکەوە بژین، لێرە ئەو دەرفەتەی ژیان لە کۆمەڵگەیەکی ئازاددا رێگەیان پێدەدا خۆیان باشتر پییشان بدەن. چونکە رادیکاڵ بوون لێرە هیچ مەترسییەکی نییە. منیش هەمان هەستی تۆم هەیە. چونکە ئەوانەی لە نێوەوەی ئێرانن، وەک بڵێی لەگەڵ واقیعێکی هەبوودا دەژین و دەزانن دەبێ هاوپشتیی زیاتریان هەبێ بۆ یەکدی. کاتێک ئەم هەموو مرۆڤە دەکوژرێت، ئەو 50 هەزار کەسە دەکوژرێت، ئەوانەی لە شەقامدا لەتەنیشت یەکترن، ناپرسن بیروباوەڕت چییە. بەڵکو پێکەوەن. لێرە دەتوانیت بڵێیت من لەگەڵ ئەمە دانانیشم یان لەگەڵ ئەو دانانیشم، بەڵام لەوێ دەبێ ناڕەزایەتی دەرببڕن.
رووداو: یەکێکی دیکە لەو شتانەی کە سەرەتاش قسەم لەسەر کرد ئەوەیە کە ئێمە دیاسپۆرا و گرووپی کۆچبەری یەکگرتووی ئێرانی نابینین کە بە ژیری پێکەوە قسە بکەن. بۆنموونە لێرە، ئەوەی وەک کوردێک بۆ من گرنگە و دەبینم، ئەوەیە کە بەهێزتر لەوانەی نێوخۆی ئێران بە کورد دەڵێن تەجزیەتەڵەب. هەر لەنێو ئەم پەرلەمانەدا، گروپێک لەپشت من دانیشتبوون، باسی کوردستان دەکرا، کەچی ئەوان لەپشتەوە دەیانگوت: ئەمانە باسی چی دەکەن؟ کام کوردستان؟ کەی کوردستان هەبووە؟ ئەوە رای ئەو گەنجانە بوو کە لێرە لە دیاسپۆرا گەورە ببوون.
رووداو: دواجار رۆژێک ئەم جەنگە کۆتایی دێت. رۆژێک دێت کە دەبێ دەربارەی داهاتوو قسە بکرێت. دەربارەی شتە باشەکان. ئێوە وەک کەسێک کە ساڵانێک لێرە مامۆستای زانکۆ بوون و ئەزموونی ئەوروپاتان بینیوە، هەستدەکەن چ شتێک لە ئەوروپا هەیە کە ئێران بتوانێ سوودی لێ وەربگرێ؟ مەبەستم ئێرانی دوای ئەم جەنگەیە.
د. ئارەش جەودەکی: بیری دێموکراسی و ئازادی زۆر گرنگە. ئێستا لە ئێرانیشدا بەهۆی ئەوەی بۆ ماوەی ٤٧-٤٨ ساڵ نەبووە، بووەتە ئاواتێک. بۆیە دەبینین ئەو ئێرانییانەی لە نێوەوەی ئێرانن، وەک خۆت گوتت، تێگەیشتنێکی باشتریان بۆ ئازادی هەیە، وەک لەوانەی لە دەرەوە دەژین. دەبێ فێری ئەوە ببین کە دێموکراسی دوو چەمکی تێدایە: هاووڵاتیبوون و دێموکراسی. ململانێی ئەمانە وا دەکات دێموکراسییەکان بگۆڕدرێن. کاتێک پرسی هاووڵاتیبوون دێتە پێشەوە، شتێک نییە لە پێشەوە پێماندرابێ، دەبێ شەڕی بۆ بکەین و یاسای نوێی بۆ دابڕێژین. دەبێ فێربین چۆن پێکەوە بژین، هاووڵاتیبوون چ پلە و پایەیەکی هەیە و چۆن هەرکەسە و مافێکی هەیە، و دەتوانێ بۆ مافەکانی شەڕ بکات.
رووداو: بەڕاستی قسەی زۆر هەیە بۆ کردن، بەڵام هیوادارم جارێکی دیکە یەکدی ببینینەوە، لە بارودۆخێکدا کە جەنگ نەمابێت و خەڵکی ناوچەکەمان بە خۆشی پێکەوە بژین. زۆر سوپاس
پێتەر بێستڕۆن: ئەورووپا لە جەنگی ئێراندا خاوەنی ستراتیژێکی روون نیە
جەنگی نێوان ئەمریکا و ئیسرائیل لەدژی ئێران گەیشتووەتە ئاستێکی مەترسیدار و رۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەکوڵێت، جەنگێک هەموو جیهانی بەخۆیەوە سەرقاڵکردووە. لە پەرلەمانی ئەورووپا و دامەزراوە بڕیاربەدەستەکانیدا پرسیاری سەرەکی ئەوەیە کە ئەوڕووپا لە کوێی ئەو هاوکێشەیەدایە؟ پێتەر بیستڕۆن ئەندامی پەرلەمانی ئەوڕووپا لە هەڤپەیڤینێکدا لەگەڵ تۆڕی میدیای رووداو، وێنەیەکی روونتر لەبارەی هەڵوێستی وڵاتانی ئەورووپی دەخاتەڕوو. بیستڕۆن ئاماژە بەوە دەکات کە یەکێتی ئەورووپا خاوەن ستراتیژێکی روون نیە و وڵاتانی ئەندامی یەکێتییەکە بەشێکیان پشتیوانی ئەمریکا و ئیسرائیل و بەشێکیشیان بێدەنگیان هەڵبژاردووە.
رووداو: بەڕێز بیستڕۆن، ئێستا یەکێتیی ئەورووپا لە شەڕی نێوان ئەمریکا ئیسرائیل لە دژی ئێران چ رۆڵێک دەگێڕێت؟
پێتەر بیستڕۆن: وەک دەبینی یەکێتی ئەورووپا رۆڵێکی روونی لەو شەڕەدا نیە، وڵاتانی ئەندامی یەکێتییەکە ژمارەیان زۆرە، هەندێک وڵات راستەوخۆ لە بەرەی ئەمریکاو ئیسرائیلن و پێگەی خۆیان دەپارێزن، هەندێکیشیان بێدەنگیان هەڵبژاردووە. ئەمە بە فراوانی باڵیکێشاوە.
رووداو: ئەوە بەو مانایە دێت کە یەکێتی ئەورووپا لەو شەڕە گەورەیەدا هیچ رۆڵێکی نابێت؟
پێتەر بیستڕۆن: ئەورووپا خاوەنی هێزێکی سەربازی هاوبەش نیە کە بەشداری بکات، بەڵام چەند ووڵاتێکی ئەوڕووپا هەن دەکرێت بەشداری بکەن، ئێستا گفتوگۆ لەو بارەیەوە دەکەن هاوپەیمانییەک دروست بکەن، ئەوانەش کە نایانەوێت بەشداری ئەو هاوپەیمانێتیە نابن و لەدەرەوەی شەڕەکە دەمێننەوە، هەروەکو کورد بۆ نموونە؛ ئەوانیش نایانەوێت بەشداری ئەو شەڕە بکەن.
رووداو: دەبینین کە هەندێک لە وڵاتانی ئەوڕووپا، راستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆ دێنە ناو شەڕەکەوە، هەندێکیشیان جارێ خۆیان دوورگرتووە، ئەوە هەروا دەمێنێتەوە یاخود دەگۆڕێت؟
پێتەر بیستڕۆن: سەیرکە شەڕێکی وا کاریگەری نەرێنی گەورەی لەسەر ژیانی ئێمە دەبێت، دۆخی ئابووری تێکدەچێت و هەر لە ئێستاوە بەدەست گرانبوونی نرخی نەوت و بەنزینەوە دەناڵێنین و نرخی لیترێک بەنزین دوو یۆرۆی تێپەڕاندووە، ئەوە دۆخێکە بۆ هەموومان نەویستراوە. ئێمە وەکو پارتی ئەلتەرناتیڤی ئەڵمانیا، دەمانەوێت باجی سەر بەنزین لابدرێت بۆ رێگرتن لە بەرزبوونەوەی زیاتری نرخی بەنزین، پێویستە حکومەتی ئەڵمانیا ئەوە بۆ خەڵک بکات نەک خۆی لە شەڕێکی ئاوا تێوەبگلێنێت.
رووداو: شەڕی ئۆکراینا کاریگەری راستەوخۆی لەسەر گرانبوونی خۆراک و گیرفانی خەڵک هەبوو، پێدەچێت ئەو جەنگەش ژیانی خەڵک قورستر بکات؟
پێتەر بیستڕۆن: دەبینین کە بەهۆی ئەو گەمارۆ بێمانایەی خراوەتە سەر رووسیا و خەڵک چ زیانێکی گەورەی پێگەیشتووە، لێرە لە پەرلەمانی ئەورووپا دەیانگوت، ئەگەر نەوت و غازی روسیا نەکڕین روسیا هەر دوو هەفتە بەرگەی شەڕی ئۆکرانیا دەگرێت و بۆمان دەکەوێتە سەر چۆک، بەڵام چی روویدا، شەڕ بەردەوامە و ملیۆنان گەنجی ئۆکراینی و رووسی لەو جەنگەدا کوژراون و گەمارۆکانیش کاریگەریی پێچەوانەیان هەبووەو نرخی کەلوپەل و خۆگەرمکردنەوە زیاتر بووە، هەڵاوسان زیاتر بووەو نرخی بەرهەمەکان بەگشتی زۆر بەرزبۆتەوە، ژمارەی پێوانەییمان لە مایەپووچبوون و رۆیشتنی کۆمپانیاکاندا تۆمارکردووە، ئەمەش دەرەنجامی سیاسەتی هەڵەیە.
پڕۆفیسۆر سڤێن بیسکۆپ: هێشتا ئومێد هەیە شەڕەکە لەدەست دەرنەچێت
لەکاتێکدا دەنگی تەقینەوەکان و ئاڵۆزییە سەربازییەکانی نێوان ئێران، ئەمریکا و ئیسرائیل، رۆژهەڵاتی نێوەڕاستی بەرەو توونێلێکی نادیار بردووە، پرسیارە جەوهەرییەکە ئەوەیە: ئایا جیهان لەبەردەم جەنگێکی گشتگیریی هەرێمیدایە کە لە کۆنترۆڵ دەرچووە، یان هێشتا دەرفەتێک بۆ دیپلۆماسی ماوە؟
لەم ململانێیەدا، ئەورووپا خۆی وەکو "تەماشاکەرێک" دەبینێتەوە کە لەنێوان بەرژەوەندییە ستراتیژییەکانی و گوشارەکانی ئەمریکادا گیری خواردووە. بۆ تاوتوێکردنی ئەگەری بەشداریی وڵاتانی ئەورووپی، مەترسیی شەپۆلێکی نوێی کۆچبەران و ئایندەی رژێمی ئێران لەژێر سایەی هێرشەکاندا، تۆڕی میدیای رووداو گفتوگۆیەکی لەگەڵ پرۆفیسۆر سڤێن بیسکۆپ، سەرۆکی پەیمانگەی شاهانەی بەلجیکا بۆ پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان ئەنجامداوە.
رووداو: هەندێک لە چاودێران فرێدریش مێرتزی راوێژکاری ئەڵمانیا بە هەڵۆی جەنگی بۆ ئەو شەڕە دەزانن کە لە رۆژهەڵاتی نێوەڕاست و ئێران هەیە. تەنانەت بەو قسانەی ئەویش دەیکات هەر تووشی سەپرایز دەبیت ئەگەر وڵاتێکی ئەوروپی بەشداری لە شەڕەکەدا بکات؟
رووداو: هەرچەندە وەک گوتم چەند رۆژێکە شەڕەکە هەیە، بەڵام دەرهاویشتەکانی لەسەر ئەورووپا دەرکەوتوون. ئەوە لە بازاڕە ئەورووپییەکاندا دەبیندرێ. بۆ نموونە نرخی وزە یان بەنزین و گاز، لەچاو چوار پێنج رۆژ پێش ئێستا بەرزتر بوونەتەوە. تەنانەت دوای ئەوەش بڕوا ناکەی رای گشتیی ئەورووپا بیەوێ ئەم جەنگە زووتر لەوەی چاوەڕواندەکرێ یەکلایی بکرێتەوە؟ مەبەستم بەوەی کە بەشداریی راستەوخۆ بکەن لە جەنگدا.
پەرلەمانی ئەورووپا یادی قوربانیانی دەستی داعش دەکاتەوە
لەنێو پەرلەمانی ئەوروپا، مەراسیمێک بۆ یادکردنەوەی قوربانییانی دەستی داعش و تووندئاژۆ ئیسلامییەکان لە رۆژهەڵاتی نێوەڕاست بەڕێوەچوو و تێیدا مۆم بۆ گیانی کورد، کریستیان، درووز و گەلانی دیکە داگیرسێندرا.
سیڤەل حوسێن، چالاکوانێکی کوردی نیشتەجێی بەلجیکا، لە گوتارێکدا سوپاسی رێکخەران و ئامادەبووانی کرد بۆ هاوپشتییان و رایگەیاند کە خەڵکی سووریا، لەوانە کورد، عەلەوی، درووز و کریستیانەکان، بەهۆی ناسنامەکەیانەوە رووبەڕووی راوەدوونان، کوشتن، دەرکردن، رفاندن و بەکۆیلەکردنی ژنان بوونەتەوە.
بێرت یان راوسن، ئەندامێکی پەرلەمانی ئەوروپا، ئاماژەی بەوە کرد کە کاریگەرییە وێرانکەرەکانی ئیخوان موسلمین لە ئەفریقیا و رۆژهەڵاتی نێوەڕاست بووەتە هۆی جینۆسایدی ئێزدی و کریستیانەکان لەلایەن داعشەوە، هەروەها ئاوارەبوونی ملیۆنان کەس و چەوساندنەوەی کورد. تۆماس سۆدۆفسکی، ئەندامێکی دیکەی پەرلەمان، رێزی خۆی بۆ ئەو نوێنەرانە دەربڕی کە سەرەڕای گوشار و هەڕەشە، ئایدۆلۆژیای توندڕەوییان رەتکردووەتەوە.
کۆبوونەوەکە وەکو کۆنفرانسێک بۆ ئاگادارکردنەوە لە مەترسیی تووندئاژۆیی ئیسلامی لەسەر ئەوروپا وەسف کراو تێیدا ئاماژە بەوە کرا ئیخوان موسلمین و ئێران هەوڵدەدەن هەمان کارەسات بهێننە ئەوروپا.
نایگڵ گودریش، سکرتێری رێکخراوی ئاشتی و پێکەوەژیانی نێودەوڵەتی، وردەکاریی جینۆسایدی ئێزدییەکانی لە ساڵی 2014 لەلایەن داعشەوە خستەڕوو، کە بە 74ـەمین هەڵمەتی جینۆساید لە دژیان دادەنرێت. بەپێی قسەکانی، ئەو هێرشە بووە هۆی کوژرانی 5,000 کەس، رفاندنی 11,000 ژن و کچ، ئاوارەبوونی نزیکەی نیو ملیۆن کەس، وێرانکردنی گوندەکان و بەکارهێنانی تووندوتیژیی رەگەزی. هەروەها رایگەیاند تاوەکو ئێستاش چارەنووسی 3,500 کەس نادیارە.
تۆماس سۆدۆفسکی، ئەندامی پەرلەمانی ئەورووپا، رایگەیاند کە ئەو کۆنفڕانسەی لە پەرلەمانی ئەورووپا رێکخراوە وەکو بانگەوازێکە بۆ کارکردن لەپێناو بڕینی بودجە و راگرتنی پشتیوانییەکانی یەکێتیی ئەوروپا بۆ ئەو لایەنانەی پەیوەندییان بە ئیخوان موسلیمینەوە هەیە. بە گوتەی سۆدۆفسکی، زیاتر لە 20 ساڵە دەزگا ئەمنییەکان چاودێریی ئەو تۆڕانە دەکەن، بەڵام ترس لە وروژاندنی بابەتەکە هەبووە.
دکتۆر تۆماسۆ ڤیرجیلی، لێکۆڵەر لە ئیسلامی سیاسی، ئاماژەی بەوەدا کە پارەی یەکێتیی ئەوروپا لەڕێگەی دەسەڵاتدارانی ئەڵمانیاوە بۆ پرۆژەیەکی دژە توندڕەوی دراوەتە رێکخراوێک، کە وەکو خاڵی پەیوەندی لەگەڵ ئیخوان موسلیمین کاری کردووە. ڤیرجیلی روونیکردەوە کە پەیوەندی لە نێوان سەنتەری ئیسلامی هامبۆرگی سەر بە ئێران و سەنتەری ئیسلامی میونشن هەیەو بە ناوەندی سەرەکیی ئیخوان موسلیمین لە ئەڵمانیا دادەنرێت.
یەکێک لە میوانە سەرەکییەکانی کۆنفرانسەکە محەممەد تەوحیدی بوو، بە "ئیمامی ئاشتی" ناسراوە و پشتیوانیی میدیا رۆژئاواییەکانی هەیە بۆ هەڵوێستەکانی دژی ئیسلامی سیاسی. تەوحیدی، کە بەڕێوەبەری جڤاتی جیهانیی ئیمامەکانە و لە عێراق خوێندنی ئایینی تەواو کردووە، کەسایەتییەکی مشتومڕاوی لەنێو موسڵمانانی دیاسپۆرادا هەیە و شیعەکانی عێراق و ئێران گومان لە بڕوانامە ئایینییەکەی دەکەن.
ئەنجامی سەرەکیی کۆنفرانسەکە داواکارییەک بوو بۆ ئەوەی ئەورووپا چیتر پارە نەداتە ئەو رێکخراوانەی بیری ئیخوان موسلیمینیان هەیە. ئەم داواکارییە، کە دەکرێت کاریگەری لەسەر چەندین دامەزراوەی کوردی لە ئەوروپا هەبێت، هێشتا نەبووەتە بڕیارێکی فەرمی و تەنیا وەکو داخوازییەک لەنێو پەرلەماندا ماوەتەوە.
دەقی هەڤپەیڤینی هێمن عەبدوڵڵا لەگەڵ د. ئارەش جەودەکی، مامۆستای فەلسەفە لە بەلجیکا.
رووداو: دەمەوێ بە یەکێتیی ئەورووپا دەست پێ بکەم. ئەم رۆژانە دەبینین کە یەکێتیی ئەوروپا ناتوانێ رایەکی یەکگرتووی هەبێ لەسەر ئەوەی ئێستا لە ناوچەکەدا روودەدا. بە بڕوای ئێوە، ئەوەی ئەوان دەیکەن راستە؟ ئەوەی کە بە کردەیی زۆربەیان دەڵێن نابێ ئەوروپا بچێتە نێو ئەم جەنگەوە.
د. ئارەش جەودەکی: کێشەی ئەورووپا کێشەیەکی زۆر سەیرە. چونکە ئەورووپا لە رۆژهەڵاتی نێوەڕاست و رۆژهەڵات بەگشتییەوە نزیکە، ئەوەی بەڕاستی ئەوان لێی دەترسن، دوای ئەزموونی سووریا، دروستبوونی هێرشی بە لێشاوی کۆچبەرانە. ئەورووپا ئێستا چیتر توانای وەرگرتنی شەپۆلێکی نوێی کۆچبەرانی نییە. وەک دەزانن کاتێک سوورییەکان هاتن، زۆر بوون و تاوەکو ئێستاش هەوڵدەدەن لە وڵاتەکاندا بیانگونجێنن. شەپۆلێکی نوێی کۆچبەران بۆ ئەوروپاییەکان شتێکی دڵخۆشکەر نییە. چونکە ئەوان بەپێچەوانەی ئەمریکاوە لە وڵاتانی ئێمەوە نزیکن و هاتن بۆ ئێرە ئاسانترە. جگە لەوەش ئەوە سیاسەتێکی گشتیی ئەورووپایە، کە هەمیشە هەوڵدەدات رێگری لە جەنگ بکات، بەڵام ئەو رووداوانەی ئێستا لە ئێران روودەدەن زۆر خێراترن لەوەی ئەوان چاوەڕێی دەکەن.
رووداو: ئێوە ساڵانێکە لێرە دەژین، مافیان پێدەدەن بەوشێوەیە بیر بکەنەوە؟
د. ئارەش جەودەکی: هەندێک ئەورووپایی هەمیشە دەربارەی هەندێک پرس بە جۆرێک بیردەکەنەوە کە مرۆڤ لە قۆناخی یەکەمدا دەڵێ: چەندە ناسەرنجڕاکێشە! بەڵام کاتێک ئەوان بیردەکەینەوە، دەبینین لە چوارچێوەی دیدگایەکی ئەوروپاییدایە، کە هەوڵدانە بۆ دروستکردنی کەشێکی ئاشتییانە لەگەڵ یەکێتیی ئەورووپا. خۆ لە نێوخۆشیاندا زۆر سەرکەوتوو نەبوون. ئێمە هەر چەند ساڵێک لەمەوبەر لە یوگسلاڤیای پێشوو جەنگمان هەبوو. یەکێتیی ئەورووپا بۆ ئەوە دروست بوو کە دوای جەنگی جیهانیی دووەم کەشێکی ئاشتییانە هەبێت. هەر بۆیە ئەورووپا هەمیشە هەوڵدەدات رێگەیەکی مامناوەند و ئاشتییانە هەڵبژێرێ، بەڵام رووداوەکان هەندێکجار ئەمانەیان لەبیر دەبەنەوە.
رووداو: نزیکەی هەمان پرسیار لە ئێوەش دەکەم. ئەو شتانەی دەیبیستین، بۆ نموونە ئەوانەی لە نێو ئێراندا دەژین یان ئەوانەی لە کوردستانن هەمیشە دەڵێن ئەوانەی لە دیاسپۆران زۆرجار نازانن لێرە بەڕاستی چی روودەدات. بۆیە دەبینین زۆر جار رای زۆر سەیر و تووندیان هەیە. ئێوەش هەمان هەستتان هەیە؟ ناتوانین بڵێین هەموو دیاسپۆرا وایە، بەڵام ئەوەی باوە و دەبیسترێ.
د. ئارەش جەودەکی: هەموو ئەو چینانەی هاوتایان لەنێو ئێران و دیاسپۆرا هەیە، ئەوانەی لە دیاسپۆران رادیکاڵترن. رەنگە هۆکارەکەی ئەوە بێت کە لە نێوەوەی ئێران ناچارن پێکەوە بژین، لێرە ئەو دەرفەتەی ژیان لە کۆمەڵگەیەکی ئازاددا رێگەیان پێدەدا خۆیان باشتر پییشان بدەن. چونکە رادیکاڵ بوون لێرە هیچ مەترسییەکی نییە. منیش هەمان هەستی تۆم هەیە. چونکە ئەوانەی لە نێوەوەی ئێرانن، وەک بڵێی لەگەڵ واقیعێکی هەبوودا دەژین و دەزانن دەبێ هاوپشتیی زیاتریان هەبێ بۆ یەکدی. کاتێک ئەم هەموو مرۆڤە دەکوژرێت، ئەو 50 هەزار کەسە دەکوژرێت، ئەوانەی لە شەقامدا لەتەنیشت یەکترن، ناپرسن بیروباوەڕت چییە. بەڵکو پێکەوەن. لێرە دەتوانیت بڵێیت من لەگەڵ ئەمە دانانیشم یان لەگەڵ ئەو دانانیشم، بەڵام لەوێ دەبێ ناڕەزایەتی دەرببڕن.
رووداو: یەکێکی دیکە لەو شتانەی کە سەرەتاش قسەم لەسەر کرد ئەوەیە کە ئێمە دیاسپۆرا و گرووپی کۆچبەری یەکگرتووی ئێرانی نابینین کە بە ژیری پێکەوە قسە بکەن. بۆنموونە لێرە، ئەوەی وەک کوردێک بۆ من گرنگە و دەبینم، ئەوەیە کە بەهێزتر لەوانەی نێوخۆی ئێران بە کورد دەڵێن تەجزیەتەڵەب. هەر لەنێو ئەم پەرلەمانەدا، گروپێک لەپشت من دانیشتبوون، باسی کوردستان دەکرا، کەچی ئەوان لەپشتەوە دەیانگوت: ئەمانە باسی چی دەکەن؟ کام کوردستان؟ کەی کوردستان هەبووە؟ ئەوە رای ئەو گەنجانە بوو کە لێرە لە دیاسپۆرا گەورە ببوون.
رووداو: دواجار رۆژێک ئەم جەنگە کۆتایی دێت. رۆژێک دێت کە دەبێ دەربارەی داهاتوو قسە بکرێت. دەربارەی شتە باشەکان. ئێوە وەک کەسێک کە ساڵانێک لێرە مامۆستای زانکۆ بوون و ئەزموونی ئەوروپاتان بینیوە، هەستدەکەن چ شتێک لە ئەوروپا هەیە کە ئێران بتوانێ سوودی لێ وەربگرێ؟ مەبەستم ئێرانی دوای ئەم جەنگەیە.
د. ئارەش جەودەکی: بیری دێموکراسی و ئازادی زۆر گرنگە. ئێستا لە ئێرانیشدا بەهۆی ئەوەی بۆ ماوەی ٤٧-٤٨ ساڵ نەبووە، بووەتە ئاواتێک. بۆیە دەبینین ئەو ئێرانییانەی لە نێوەوەی ئێرانن، وەک خۆت گوتت، تێگەیشتنێکی باشتریان بۆ ئازادی هەیە، وەک لەوانەی لە دەرەوە دەژین. دەبێ فێری ئەوە ببین کە دێموکراسی دوو چەمکی تێدایە: هاووڵاتیبوون و دێموکراسی. ململانێی ئەمانە وا دەکات دێموکراسییەکان بگۆڕدرێن. کاتێک پرسی هاووڵاتیبوون دێتە پێشەوە، شتێک نییە لە پێشەوە پێماندرابێ، دەبێ شەڕی بۆ بکەین و یاسای نوێی بۆ دابڕێژین. دەبێ فێربین چۆن پێکەوە بژین، هاووڵاتیبوون چ پلە و پایەیەکی هەیە و چۆن هەرکەسە و مافێکی هەیە، و دەتوانێ بۆ مافەکانی شەڕ بکات.
رووداو: بەڕاستی قسەی زۆر هەیە بۆ کردن، بەڵام هیوادارم جارێکی دیکە یەکدی ببینینەوە، لە بارودۆخێکدا کە جەنگ نەمابێت و خەڵکی ناوچەکەمان بە خۆشی پێکەوە بژین. زۆر سوپاس
پێتەر بێستڕۆن: ئەورووپا لە جەنگی ئێراندا خاوەنی ستراتیژێکی روون نیە
جەنگی نێوان ئەمریکا و ئیسرائیل لەدژی ئێران گەیشتووەتە ئاستێکی مەترسیدار و رۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەکوڵێت، جەنگێک هەموو جیهانی بەخۆیەوە سەرقاڵکردووە. لە پەرلەمانی ئەورووپا و دامەزراوە بڕیاربەدەستەکانیدا پرسیاری سەرەکی ئەوەیە کە ئەوڕووپا لە کوێی ئەو هاوکێشەیەدایە؟ پێتەر بیستڕۆن ئەندامی پەرلەمانی ئەوڕووپا لە هەڤپەیڤینێکدا لەگەڵ تۆڕی میدیای رووداو، وێنەیەکی روونتر لەبارەی هەڵوێستی وڵاتانی ئەورووپی دەخاتەڕوو. بیستڕۆن ئاماژە بەوە دەکات کە یەکێتی ئەورووپا خاوەن ستراتیژێکی روون نیە و وڵاتانی ئەندامی یەکێتییەکە بەشێکیان پشتیوانی ئەمریکا و ئیسرائیل و بەشێکیشیان بێدەنگیان هەڵبژاردووە.
رووداو: بەڕێز بیستڕۆن، ئێستا یەکێتیی ئەورووپا لە شەڕی نێوان ئەمریکا ئیسرائیل لە دژی ئێران چ رۆڵێک دەگێڕێت؟
پێتەر بیستڕۆن: وەک دەبینی یەکێتی ئەورووپا رۆڵێکی روونی لەو شەڕەدا نیە، وڵاتانی ئەندامی یەکێتییەکە ژمارەیان زۆرە، هەندێک وڵات راستەوخۆ لە بەرەی ئەمریکاو ئیسرائیلن و پێگەی خۆیان دەپارێزن، هەندێکیشیان بێدەنگیان هەڵبژاردووە. ئەمە بە فراوانی باڵیکێشاوە.
رووداو: ئەوە بەو مانایە دێت کە یەکێتی ئەورووپا لەو شەڕە گەورەیەدا هیچ رۆڵێکی نابێت؟
پێتەر بیستڕۆن: ئەورووپا خاوەنی هێزێکی سەربازی هاوبەش نیە کە بەشداری بکات، بەڵام چەند ووڵاتێکی ئەوڕووپا هەن دەکرێت بەشداری بکەن، ئێستا گفتوگۆ لەو بارەیەوە دەکەن هاوپەیمانییەک دروست بکەن، ئەوانەش کە نایانەوێت بەشداری ئەو هاوپەیمانێتیە نابن و لەدەرەوەی شەڕەکە دەمێننەوە، هەروەکو کورد بۆ نموونە؛ ئەوانیش نایانەوێت بەشداری ئەو شەڕە بکەن.
رووداو: دەبینین کە هەندێک لە وڵاتانی ئەوڕووپا، راستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆ دێنە ناو شەڕەکەوە، هەندێکیشیان جارێ خۆیان دوورگرتووە، ئەوە هەروا دەمێنێتەوە یاخود دەگۆڕێت؟
پێتەر بیستڕۆن: سەیرکە شەڕێکی وا کاریگەری نەرێنی گەورەی لەسەر ژیانی ئێمە دەبێت، دۆخی ئابووری تێکدەچێت و هەر لە ئێستاوە بەدەست گرانبوونی نرخی نەوت و بەنزینەوە دەناڵێنین و نرخی لیترێک بەنزین دوو یۆرۆی تێپەڕاندووە، ئەوە دۆخێکە بۆ هەموومان نەویستراوە. ئێمە وەکو پارتی ئەلتەرناتیڤی ئەڵمانیا، دەمانەوێت باجی سەر بەنزین لابدرێت بۆ رێگرتن لە بەرزبوونەوەی زیاتری نرخی بەنزین، پێویستە حکومەتی ئەڵمانیا ئەوە بۆ خەڵک بکات نەک خۆی لە شەڕێکی ئاوا تێوەبگلێنێت.
رووداو: شەڕی ئۆکراینا کاریگەری راستەوخۆی لەسەر گرانبوونی خۆراک و گیرفانی خەڵک هەبوو، پێدەچێت ئەو جەنگەش ژیانی خەڵک قورستر بکات؟
پێتەر بیستڕۆن: دەبینین کە بەهۆی ئەو گەمارۆ بێمانایەی خراوەتە سەر رووسیا و خەڵک چ زیانێکی گەورەی پێگەیشتووە، لێرە لە پەرلەمانی ئەورووپا دەیانگوت، ئەگەر نەوت و غازی روسیا نەکڕین روسیا هەر دوو هەفتە بەرگەی شەڕی ئۆکرانیا دەگرێت و بۆمان دەکەوێتە سەر چۆک، بەڵام چی روویدا، شەڕ بەردەوامە و ملیۆنان گەنجی ئۆکراینی و رووسی لەو جەنگەدا کوژراون و گەمارۆکانیش کاریگەریی پێچەوانەیان هەبووەو نرخی کەلوپەل و خۆگەرمکردنەوە زیاتر بووە، هەڵاوسان زیاتر بووەو نرخی بەرهەمەکان بەگشتی زۆر بەرزبۆتەوە، ژمارەی پێوانەییمان لە مایەپووچبوون و رۆیشتنی کۆمپانیاکاندا تۆمارکردووە، ئەمەش دەرەنجامی سیاسەتی هەڵەیە.
پڕۆفیسۆر سڤێن بیسکۆپ: هێشتا ئومێد هەیە شەڕەکە لەدەست دەرنەچێت
لەکاتێکدا دەنگی تەقینەوەکان و ئاڵۆزییە سەربازییەکانی نێوان ئێران، ئەمریکا و ئیسرائیل، رۆژهەڵاتی نێوەڕاستی بەرەو توونێلێکی نادیار بردووە، پرسیارە جەوهەرییەکە ئەوەیە: ئایا جیهان لەبەردەم جەنگێکی گشتگیریی هەرێمیدایە کە لە کۆنترۆڵ دەرچووە، یان هێشتا دەرفەتێک بۆ دیپلۆماسی ماوە؟
لەم ململانێیەدا، ئەورووپا خۆی وەکو "تەماشاکەرێک" دەبینێتەوە کە لەنێوان بەرژەوەندییە ستراتیژییەکانی و گوشارەکانی ئەمریکادا گیری خواردووە. بۆ تاوتوێکردنی ئەگەری بەشداریی وڵاتانی ئەورووپی، مەترسیی شەپۆلێکی نوێی کۆچبەران و ئایندەی رژێمی ئێران لەژێر سایەی هێرشەکاندا، تۆڕی میدیای رووداو گفتوگۆیەکی لەگەڵ پرۆفیسۆر سڤێن بیسکۆپ، سەرۆکی پەیمانگەی شاهانەی بەلجیکا بۆ پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان ئەنجامداوە.
رووداو: هەندێک لە چاودێران فرێدریش مێرتزی راوێژکاری ئەڵمانیا بە هەڵۆی جەنگی بۆ ئەو شەڕە دەزانن کە لە رۆژهەڵاتی نێوەڕاست و ئێران هەیە. تەنانەت بەو قسانەی ئەویش دەیکات هەر تووشی سەپرایز دەبیت ئەگەر وڵاتێکی ئەوروپی بەشداری لە شەڕەکەدا بکات؟
رووداو: هەرچەندە وەک گوتم چەند رۆژێکە شەڕەکە هەیە، بەڵام دەرهاویشتەکانی لەسەر ئەورووپا دەرکەوتوون. ئەوە لە بازاڕە ئەورووپییەکاندا دەبیندرێ. بۆ نموونە نرخی وزە یان بەنزین و گاز، لەچاو چوار پێنج رۆژ پێش ئێستا بەرزتر بوونەتەوە. تەنانەت دوای ئەوەش بڕوا ناکەی رای گشتیی ئەورووپا بیەوێ ئەم جەنگە زووتر لەوەی چاوەڕواندەکرێ یەکلایی بکرێتەوە؟ مەبەستم بەوەی کە بەشداریی راستەوخۆ بکەن لە جەنگدا.
پەرلەمانی ئەورووپا یادی قوربانیانی دەستی داعش دەکاتەوە
لەنێو پەرلەمانی ئەوروپا، مەراسیمێک بۆ یادکردنەوەی قوربانییانی دەستی داعش و تووندئاژۆ ئیسلامییەکان لە رۆژهەڵاتی نێوەڕاست بەڕێوەچوو و تێیدا مۆم بۆ گیانی کورد، کریستیان، درووز و گەلانی دیکە داگیرسێندرا.
سیڤەل حوسێن، چالاکوانێکی کوردی نیشتەجێی بەلجیکا، لە گوتارێکدا سوپاسی رێکخەران و ئامادەبووانی کرد بۆ هاوپشتییان و رایگەیاند کە خەڵکی سووریا، لەوانە کورد، عەلەوی، درووز و کریستیانەکان، بەهۆی ناسنامەکەیانەوە رووبەڕووی راوەدوونان، کوشتن، دەرکردن، رفاندن و بەکۆیلەکردنی ژنان بوونەتەوە.
بێرت یان راوسن، ئەندامێکی پەرلەمانی ئەوروپا، ئاماژەی بەوە کرد کە کاریگەرییە وێرانکەرەکانی ئیخوان موسلمین لە ئەفریقیا و رۆژهەڵاتی نێوەڕاست بووەتە هۆی جینۆسایدی ئێزدی و کریستیانەکان لەلایەن داعشەوە، هەروەها ئاوارەبوونی ملیۆنان کەس و چەوساندنەوەی کورد. تۆماس سۆدۆفسکی، ئەندامێکی دیکەی پەرلەمان، رێزی خۆی بۆ ئەو نوێنەرانە دەربڕی کە سەرەڕای گوشار و هەڕەشە، ئایدۆلۆژیای توندڕەوییان رەتکردووەتەوە.
کۆبوونەوەکە وەکو کۆنفرانسێک بۆ ئاگادارکردنەوە لە مەترسیی تووندئاژۆیی ئیسلامی لەسەر ئەوروپا وەسف کراو تێیدا ئاماژە بەوە کرا ئیخوان موسلمین و ئێران هەوڵدەدەن هەمان کارەسات بهێننە ئەوروپا.
نایگڵ گودریش، سکرتێری رێکخراوی ئاشتی و پێکەوەژیانی نێودەوڵەتی، وردەکاریی جینۆسایدی ئێزدییەکانی لە ساڵی 2014 لەلایەن داعشەوە خستەڕوو، کە بە 74ـەمین هەڵمەتی جینۆساید لە دژیان دادەنرێت. بەپێی قسەکانی، ئەو هێرشە بووە هۆی کوژرانی 5,000 کەس، رفاندنی 11,000 ژن و کچ، ئاوارەبوونی نزیکەی نیو ملیۆن کەس، وێرانکردنی گوندەکان و بەکارهێنانی تووندوتیژیی رەگەزی. هەروەها رایگەیاند تاوەکو ئێستاش چارەنووسی 3,500 کەس نادیارە.
تۆماس سۆدۆفسکی، ئەندامی پەرلەمانی ئەورووپا، رایگەیاند کە ئەو کۆنفڕانسەی لە پەرلەمانی ئەورووپا رێکخراوە وەکو بانگەوازێکە بۆ کارکردن لەپێناو بڕینی بودجە و راگرتنی پشتیوانییەکانی یەکێتیی ئەوروپا بۆ ئەو لایەنانەی پەیوەندییان بە ئیخوان موسلیمینەوە هەیە. بە گوتەی سۆدۆفسکی، زیاتر لە 20 ساڵە دەزگا ئەمنییەکان چاودێریی ئەو تۆڕانە دەکەن، بەڵام ترس لە وروژاندنی بابەتەکە هەبووە.
دکتۆر تۆماسۆ ڤیرجیلی، لێکۆڵەر لە ئیسلامی سیاسی، ئاماژەی بەوەدا کە پارەی یەکێتیی ئەوروپا لەڕێگەی دەسەڵاتدارانی ئەڵمانیاوە بۆ پرۆژەیەکی دژە توندڕەوی دراوەتە رێکخراوێک، کە وەکو خاڵی پەیوەندی لەگەڵ ئیخوان موسلیمین کاری کردووە. ڤیرجیلی روونیکردەوە کە پەیوەندی لە نێوان سەنتەری ئیسلامی هامبۆرگی سەر بە ئێران و سەنتەری ئیسلامی میونشن هەیەو بە ناوەندی سەرەکیی ئیخوان موسلیمین لە ئەڵمانیا دادەنرێت.
یەکێک لە میوانە سەرەکییەکانی کۆنفرانسەکە محەممەد تەوحیدی بوو، بە "ئیمامی ئاشتی" ناسراوە و پشتیوانیی میدیا رۆژئاواییەکانی هەیە بۆ هەڵوێستەکانی دژی ئیسلامی سیاسی. تەوحیدی، کە بەڕێوەبەری جڤاتی جیهانیی ئیمامەکانە و لە عێراق خوێندنی ئایینی تەواو کردووە، کەسایەتییەکی مشتومڕاوی لەنێو موسڵمانانی دیاسپۆرادا هەیە و شیعەکانی عێراق و ئێران گومان لە بڕوانامە ئایینییەکەی دەکەن.
ئەنجامی سەرەکیی کۆنفرانسەکە داواکارییەک بوو بۆ ئەوەی ئەورووپا چیتر پارە نەداتە ئەو رێکخراوانەی بیری ئیخوان موسلیمینیان هەیە. ئەم داواکارییە، کە دەکرێت کاریگەری لەسەر چەندین دامەزراوەی کوردی لە ئەوروپا هەبێت، هێشتا نەبووەتە بڕیارێکی فەرمی و تەنیا وەکو داخوازییەک لەنێو پەرلەماندا ماوەتەوە.
ئەو شێوەکارە کوردەی بووەتە جێی بایەخی میدیای ئەڵمانی
هانا شێخولئیسلامی، شێوەکارێکی خەڵکی رۆژهەڵاتی کوردستانە کە لە شاری بەرلین خاوەنی گەلەرییەکی تایبەت بە خۆیەتی. ئەو کچی سەعیدی شێخولئیسلامی، شاعیر و وەرگێڕی خەڵکی سنەیە، لە تاران گەورە بووە و لە تەمەنی 23 ساڵیدا چووەتە ئەڵمانیا و لەوێ درێژەی بە خوێندنی هونەر داوە.
کارە هونەرییەکانی هانا بووەتە جێی سەرنجی ئەڵمانی و ئەورووپییەکان و میدیاکانی ئەڵمانیا گرنگییان پێداوە. هانا بە رووداوی راگەیاند، کە بە عاشقانە کارەکانی دەکات و بۆ گەیشتن بەم ئاستە، لە کاتی خوێندکاریدا پۆرترێتی خەڵکی لە شار و میترۆکاندا دەکێشا بۆ دابینکردنی خەرجییەکانی.
یەکێک لە کارە دیارەکانی تابلۆیەکی درێژی 11 مەترییە کە باسی لێهاتوویی و ئازایەتیی ژنی کورد دەکات و مێژوو و ئەفسانەی کوردی و جیهانی تێدا رەنگیداوەتەوە. ناوبراو جەختی کردەوە کە کورد و کوردستان ناسنامەی ئەون و لە کارەکانیدا ئامادەییەکی گەورەیان هەیە.
هانا شێخولئیسلامی، شێوەکارێکی خەڵکی رۆژهەڵاتی کوردستانە کە لە شاری بەرلین خاوەنی گەلەرییەکی تایبەت بە خۆیەتی. ئەو کچی سەعیدی شێخولئیسلامی، شاعیر و وەرگێڕی خەڵکی سنەیە، لە تاران گەورە بووە و لە تەمەنی 23 ساڵیدا چووەتە ئەڵمانیا و لەوێ درێژەی بە خوێندنی هونەر داوە.
کارە هونەرییەکانی هانا بووەتە جێی سەرنجی ئەڵمانی و ئەورووپییەکان و میدیاکانی ئەڵمانیا گرنگییان پێداوە. هانا بە رووداوی راگەیاند، کە بە عاشقانە کارەکانی دەکات و بۆ گەیشتن بەم ئاستە، لە کاتی خوێندکاریدا پۆرترێتی خەڵکی لە شار و میترۆکاندا دەکێشا بۆ دابینکردنی خەرجییەکانی.
یەکێک لە کارە دیارەکانی تابلۆیەکی درێژی 11 مەترییە کە باسی لێهاتوویی و ئازایەتیی ژنی کورد دەکات و مێژوو و ئەفسانەی کوردی و جیهانی تێدا رەنگیداوەتەوە. ناوبراو جەختی کردەوە کە کورد و کوردستان ناسنامەی ئەون و لە کارەکانیدا ئامادەییەکی گەورەیان هەیە.
لە دیاسپۆردا بایەخ بە مژارە ئەوروپییەکان کە کاریگەرییان لەسەر کوردستان و رۆژھەڵاتی نێوەڕاست ھەبێ و ئەو مژارانەی جێگەی بایەخی رەوەندی کوردن دەدرێت. شۆیەکە لە کۆمەڵێک دۆسێ پێکدێت کە جگە لەوەی پاکێجی بۆ ئامادەدەکرێت، میوانیشی بۆ دەھێندرێت. بایەخی تایبەتیش بە توانا مرۆییەکانی رەوەندی کوردی لە ئەوروپا دەدات.
پێشکەشکار: هێمن عەبدوڵڵا
پرۆدیوسەر: سابیر یاسین و سەنگەر ستار
بهشی بكه لە