هەورامان لە ئاسمانەوە

لە قووڵایی زنجیرە چیا بەرزەکانی زاگرۆسدا، ناوچەیەکی بەرفراوان و دیاریکراو بەڕووبەری حەوت هەزار هێکتار لە رۆژئاوای ئێرانەوە تاوەکو رۆژهەڵاتی عێراق درێژ و بڵاوبووەتەوە. ئەم ناوچە کۆن و مێژووییە کە بە جوانی سروشتی و دەوڵەمەندییە کولتووریەکەیەوە ناسراوە، بەشی گرنگ و سەرەکی لە رۆژهەڵاتی کوردستان لە پارێزگاکانی سنە و کرماشاندا جێگیر بووە، لەگەڵ ئەوەشدا بەشێکی بچووکتری لە پارێزگای هەڵەبجەی باشووری کوردستانیش دەگرێتەوە.
ئەم ناوچە بایەخدارە بە هەورامان ناسراوە، کە یەکێکە لە گرنگترین ناوچە شاخاوییە دیاریکراوەکانی کوردستان.
بەپێی بەڵگە و سەرچاوە مێژووییە پڕ بەها و باوەڕپێکراوەکان، هەورامییەکان وەک بەشێکی دیاریکراو و گرنگ لە گەلی کورد کە بە زمانی هەورامی قسە دەکەن - کە لقێکی بایەخدارە لە شێوەزاری گۆرانی - خەڵکانێکی جووتیار و ئاژەڵدار بوون کە کۆمەڵگایەکی جیاوازیان پێکهێناوە. ئەم گەلە کۆنە زیاتر لە سێ هەزار ساڵ پێش زایین لەم ناوچە شاخاویە و سەخت ئاسایی نەبووەدا نیشتەجێبوون و شارستانیەتێکی تایبەت و ناسنامەی کولتووری جیاوازیان دروستکردووە.
نەریتە کۆنەکانیان و شێوازی ژیانیان لەگەڵ سروشتی سەخت و پتەوی ناوچەکە گونجاندووە، هەروەها شارستانیەتێکی دیاریکراویان هەیە کە تاوەکو ئەمرۆش زیندووە و بەردەوامە.
زانیارییە مێژووییەکان دەریدەخەن کە لە سەردەمی کۆندا دانیشتووانی ئەم ناوچەیە پەیڕەوی ئایینی زەردەشتییان دەکرد، کە یەکێک بوو لە کۆنترین ئاینە یەکتاپەرستەکانی جیهان. لە زۆربەی ماڵ و خانووەکاندا ئاگری پیرۆزیان دادەپاڵ و بەردەوام رادەگرت، بۆیە پێیان دەوترا "ماڵی ئاگر". ئەم پڕاکتیزە ئاینیە نیشانە بوو لە بڕوای قوڵیان بە ئاگر وەک هێمای پاکی و رووناکی.
هەروەها لێکدانەوەی ناوی "ئاهورامان" بە واتای دەڤەری ئاهورایی یان ماڵی ئاهورامەزدا دێت، کە ئاماژەیەکی روونە بۆ کۆنی ئەم ناوچەیە و پەیوەندی نزیکی لەگەڵ ئایینە کۆنەکان. ئەم ناوە مێژووییە بەرگی لە کات و ماوە گرتووە و تاوەکو ئێستاش بەکار دەهێنرێت.
لەم بەڵگەفیلمەدا بینەران دەرفەت بەدەست دەهێنن تاوەکو لە نزیکەوە سەیری سروشتی سەرسام و شوێنە جیاوازەکانی ئەم ناوچە بایەخدارە بکەن. بە چاوی فڕۆکەوانی و لە بەرزایی ئاسمانەوە، ئەم فیلمە تەماشاکەران بە گەشتێکی بایەخدار دەبات بۆ ناو جوانی سروشتی ناوچەکە، کە لە دەرفەتی هەڵسووڕاندن و تەماشاکردنی ئەم خەزینە سروشتی و کولتوورییە کۆنە دەدات.
جگە لەوەش، ئەم بەڵگەفیلمە بۆ پاراستنی میراتی کولتووری و سروشتی ناوچەکە و ناساندنی ئەم دەوڵەمەندییە بۆ نەوەکانی ئایندە گرنگییەکی تایبەتی هەیە، تاوەکو ئەم ناوچە بایەخدارە بمێنێتەوە و بپارێزرێت.
دەرهێنان و مۆنتاژ: مەهدی تاڵەبانی
بەرهەمی ساڵی 2025