هۆرمۆنەکان لە هۆڵەکانی لەشجوانی ژیانی خانمان دەخەنە مەترسییەوە

لەگەڵ زیادبوونی بەرچاوی ژمارەی هۆڵەکانی لەشجوانی لە هەرێمی کوردستان، دیاردەیەکی مەترسیدار لەنێو خانماندا سەریهەڵداوە کە پزیشکان و شارەزایان بە دۆسێی رەش ناوی دەبەن، ئەویش بەکارهێنانی جۆرەها هۆرمۆن و دەرزییە بۆ بەدەستهێنانی جەستەیەکی رێک لە ماوەیەکی کورتدا، بەڵام بە نرخی تێکدانی تەندروستی و هەڕەشە لەسەر ژیان.
دکتۆر ئاراس برادۆستی، لە بەرنامەیەکی تایبەتدا لەگەڵ کۆمەڵێک پزیشکی پسپۆڕ و راهێنەری وەرزشی، پەردەی لەسەر مەترسییەکانی بەکارهێنانی هۆرمۆن لەلایەن خانمانەوە لادا. ئەو جەخت دەکاتەوە کە "هێز و جوانی نابێت ببێتە نرخی تەندروستی" و ئەو رێگایەی هەندێک لە راهێنەرە بێ ویژدانەکان نیشانی خانمانی دەدەن، تەڵەیەکی کوشندەیە.
تەڵەی جوانییەکی کاتی و مەترسییەکی هەمیشەیی
نیان رەشاد، راهێنەری لەشجوانی، ئاماژە بەوە دەکات کە زۆربەی ئەو خانمانەی روو لە هۆرمۆنەکان دەکەن، دەیانەوێت لە ماوەیەکی زۆر کورتدا (وەک یەک مانگ) ئەنجامی گەورەیان دەستبکەوێت، وەک ورگێکی تەخت یان شێوەیەکی دیاریکراوی جەستە. بە گوتەی راهێنەران، هەندێک کەس کە ناوی خۆیان ناوە راهێنەر، بۆ مەبەستی بازرگانی ئەم خانمانە دەخەنە تەڵەوە و هۆرمۆنیان دەرخورد دەدەن، لە کاتێکدا دەکرێت تەنیا بە وەرزش و خۆراکی تەندروست هەمان ئەنجام بەدەستبێت.
تێستۆستیرۆن، گۆڕینی خانمان بۆ پیاو
دکتۆر پارێز سەربەست حەوێزی، پسپۆڕی وردی نەخۆشییەکانی شەکرە و کوێرەڕژێنەکان، هۆشداری تووند دەدات لە بەکارهێنانی هۆرمۆنی "تێستۆستیرۆن" (هۆرمۆنی نێرینە) لەلایەن خانمانەوە. ئەو باس لەوە دەکات کە ئەم هۆرمۆنە دەبێتە هۆی گۆڕانکاریی جەستەیی کە زۆربەیان "ناگەڕێنەوە بۆ دۆخی ئاسایی"، وەک:
•گڕبوونی دەنگ بە شێوەی پیاوانە.
•زیادبوونی مووی دەموچاو و کەچەڵی.
•تێکچوونی سووڕی مانگانە و نەزۆکی.
•بەرزبوونەوەی فشاری خوێن و چەورییە خراپەکان کە مەترسی جەڵتە زیاد دەکەن.
هۆرمۆنی گەشە و ئینسۆلین، رێگایەک بەرەو شێرپەنجە و مردنی کتوپڕ
بەشێکی دیکەی مەترسییەکان پەیوەستن بە هۆرمۆنی گەشە (Growth Hormone) و ئینسۆلین. دکتۆر پارێز رایگەیاند کە بەکارهێنانی هۆرمۆنی گەشە بۆ لەشجوانی، دەبێتە هۆی گەورەبوونی ئەندامە ناوەکییەکانی وەک دڵ و جگەر، هەروەها یەکێکە لە هۆکارە سەرەکییەکانی تووشبوون بە شێرپەنجەی کۆڵۆن و گەدە.
سەبارەت بە ئینسۆلین، پزیشکان دەڵێن بەکارهێنانی لەلایەن کەسێکی تەندروستەوە دەبێتە هۆی دابەزینی کتوپڕی شەکرە و کۆما، یان تێکچوونی پۆتاسیۆم کە راستەوخۆ دەبێتە هۆی وەستانی دڵ و مردنی کتوپڕ.
گورچیلەکان؛ قوربانییە بێدەنگەکان
دکتۆر بەسۆز لەتیف، پسپۆڕی وردی نەخۆشییەکانی گورچیلە، روونیکردەوە کە بەکارهێنانی ئەم هۆرمۆنانە و دروستکردنی ماسولکەی زیادە، پەستانێکی یەکجار زۆر دەخاتە سەر گورچیلەکان بۆ پاڵاوتنی ماددەی کریاتینین. ئەم پەستانە بە تێپەڕبوونی کات دەبێتە هۆی بە ریشاڵبوون و برینداربوونی گورچیلە، کە لە کۆتاییدا دەگاتە سستیی گورچیلە و پەککەوتنی یەکجارەکی. نیشانەکانی وەک گۆڕانی رەنگی میز بۆ قاوەیی یان کەفکردنی میز، ئاماژەی مەترسیدارن کە دەبێت خانمان لێی ئاگادارببنەوە.
یاسا و وەرزش، هۆرمۆن وەک ماددەی هۆشبەر
تارین سەرباز، ڕاوێژکاری لیژنەی ئۆڵۆمپی عێراق، جەختی لەوە کردەوە کە بەپێی یاسای ژمارە 24ی ساڵی 2021، بازرگانیکردن و بەکارهێنانی هۆرمۆنەکان قەدەخەیە. ئەو ئاشکرای کرد کە لیژنەکانی پشکنین بەردەوام بەنێو هۆڵەکاندا دەگەڕێن و هۆرمۆنەکان ئێستا لە ریزی ماددە هۆشبەرەکان پۆلێنکراون. هەر راهێنەرێک یان هۆڵێک دەستی هەبێت لەم کارەدا، رووبەڕووی سزای تووند و داخستن دەبێتەوە.
جوانی بەبێ تەندروستی مانای نییە
دکتۆر ئاراس و میوانەکانی یەکدەنگ بوون لەسەر ئەوەی کە مایسترۆی جەستە کە رژێنە مێشکییەکانە، باشتر لە هەر راهێنەرێک دەزانێت جەستە پێویستی بە چییە. بەکارهێنانی هۆرمۆنی دەرەکی تەنیا تێکدانی ئەو هاوسەنگییە سروشتییەیە. پەیامی کۆتایی بەرنامەکە بۆ خانمان ئەوە بوو: وەرزش بکەن بۆ ئەوەی تەمەنتان درێژ و کواڵێتی ژیانتان بەرز بێت، نەک بۆ جوانییەکی کاتی، داهاتووی خۆتان و وەچەکانتان بخەنە مەترسییەوە.
بەرنامەی دکتۆر ئاراس شەوانی پێنجشەممە کاژێر 22:00 پەخش دەکرێت