فەرەیدوون دارتاش: هونەرمەند و تێکۆشەری دێرینی کۆمەڵە (بەشی چوارەم)

فەرەیدوون دارتاش، ناوێکی دیاری هونەری رەسەن و خەباتی نهێنی، لەم بەرنامەیەی پەنجەمۆردا، پەردە لەسەر چەندین وێستگەی هەستیار و پڕ لە هەوراز و نشێوی ژیانی خۆی و شۆڕشی کورد لادەدات.

لە ساڵی 1970، فەرەیدوون دارتاش گەشتێک بۆ شاری پراگ دەکات، لەوێش چاوی بە هونەرمەندی گەورە قادر دیلان دەکەوێت. دارتاش بە حەسرەتەوە دەڵێت: "قادر دیلان رۆحێکی نەتەوەیی زۆر بەرزی هەبوو. ئەو چەند بەرهەمێکی خۆی وەکو 'روومەتی وەک گوڵی بێگەرد' و 'باران بارانە'ی وەکو دیاری پێدام، تەنیا بۆ ئەوەی بیانگەیەنمە ئێزگەی دەنگی کوردستان لە شاخ." ئەمە تەنیا گەشتێکی سادەی هونەری نەبوو، بەڵکو بووە دەروازەیەک بۆ رووبەڕووبوونەوەیەکی سەخت و پڕ مەترسی لەگەڵ دەزگا داپڵۆسێنەرەکانی رژێمی بەعس.

چیرۆکەکە لێرەدا دەبێتە ململانێی مان و نەمان؛ لە کاتی گەڕانەوەیان لە ساڵی 1970 یان 1971، فەرەیدوون دارتاش و کاملی برای لە فڕۆکەخانەی بەغدا دەستگیر دەکرێن. تۆمەتەکەشیان ئامادەبوون بوو لە یادی دامەزراندنی پارتیدا لە شاری پراگ. دارتاش باسی رەفتاری دڕندانەی ’‘ئەمن'' دەکات و دەڵێت: "کاملی برایان لە پەیژەکانەوە فڕێداوەتە خوارەوە، لە کاتێکدا دەست و قاچی بەستراوەتەوە." بەڵام وەکو خۆی دەڵێت، بە موویەک لە مەرگ رزگاریان بووە: "ئێمە تەنیا بە رێکەوت رزگارمان بوو، چونکە جانتایەکمان پێبوو پڕ بوو لە نامەی سیاسی و گۆرانیی شۆڕشگێڕانە، بەڵام خۆشبەختانە نەیانپشکنی." دوای 25 رۆژ مانەوە لەو دۆخەدا، بەهۆی ناسیاویی برایەکیانەوە، لە چنگی مەرگ دەربازیان دەبێت.

دوای نسکۆی ساڵی 1975، دارتاش بڕیار دەدات لە نێو جەرگەی شاری سلێمانیدا بمێنێتەوە. لەو رۆژگارەدا کە ورەی خەڵک بەتەواوی رووخابوو، هونەرمەندان بە پاراستنی رۆحی بەرەنگاری، نەیانهێشت شارەکە چۆک دابدات. دارتاش باسی نوێکردنەوەی تیپی میوزیکی سلێمانی دەکات و بۆ ماوەیەکی درێژ، لە ساڵی 1975 تاوەکو 1996، وەک سەرۆکی تیپەکە متمانەی پێدەدرێت. ئەو بە شانازییەوە دەڵێت: "ئێمە لەنێو دڵی بەعسییەکاندا، لە هوتێل سلێمانی سروودی نەتەوەییمان دەچڕی. ئەوان هێندە بێئاگا بوون تەنیا سەیریان دەکردین، نەیاندەزانی ئێمە رۆحی بەرگری دەخەینە بەر جەستەی شەکەت و برینداری خەڵک."

یەکێک لەو چیرۆکانەی کە تاوەکو ئەمڕۆش وەکو برینێک لە بیرەوەریی خەڵکی سلێمانیدا ماوەتەوە، گیانلەدەستدانی مێردمنداڵانی تیپی کارزانە. دارتاش کە ئەو رۆژە خۆی لە نزیکەوە و لە دوای پاسەکەی ئەوانەوە بووە، کۆتایی بە گومانەکان دەهێنێت و دەڵێت: "ئەمە رووداوێکی هاتوچۆی زۆر دڵتەزین بوو لەسەر رێگەی نێوان کەرکووک و هەولێر. من وەکو شایەتحاڵێک لێرەوە دەیڵێم کە هیچ دەستێکی سیاسی لە پشت نەبوو، تەنیا پێکدادانێکی هاتوچۆ بوو؛ هەرچەندە زۆر کەس دەیانویست بڵێن کاری بەعسە، بەڵام راستییەکە وا نەبوو."

ساڵی 1984، دارتاش بە شێوەیەکی نهێنی خۆی دەگەیێنێتە ناوچەی مێرگەپان بۆ بەشداریکردن لە کۆنفرانسی سێیەمی کۆمەڵە، کە تێیدا زیاتر لە 180 ئەندام کۆبووبوونەوە. ئەو باسی ئەو ململانێ تووندانە دەکات کە لەنێوان کۆمەڵە و ئاڵای شۆڕشدا هەبوون و کاتێکی زۆری کۆنفرانسەکەیان بردبوو. لەو نێوەندەدا، رۆڵی مام جەلال بەرز دەنرخێنێت بۆ هێورکردنەوەی دۆخەکە و دەڵێت: "مام جەلال پیاوێکی رۆشنبیر بوو، لە هەموومان شارەزاتر بوو لە فیکری سیاسیدا."

لە بەرنامەکەدا فەرەیدوون دارتاش زیاتر دەچێتە نێو گێڕانەوەی رووداوەکان و دەڵێت: "کاتێک مەلا بەختیار دەستگیر کرا، من نامەم بۆ مام جەلال و کاک نەوشیروان نووسی و داوام کرد نەیكوژن، چونکە بڕوام بە دیالۆگ هەبوو." هەروەها نموونەیەکی دیکە دەهێنێتەوە کە چۆن عەباس ناژەڵی، کادیرێکی پارتی، لە زیندان رزگار کردووە و بە ئۆتۆمبێلەکەی خۆی سەلامەت گەیاندوویەتییەوە ماڵەوە. 

پەنجەمۆر شەوانی چوارشەممە کاژێر 22:00 لە شاشەی رووداو پەخش دەکرێت.