گەورەترین پاشەکشەی کەرتی نەوت لە مێژووی نوێی عێراق دا

 

رۆژانی سەرەتای ئایاری 2026 بڕی هەناردەکردن لە نێوان 330-680 هەزار بەرمیل بووە، لە مانگی رابردوودا بەتێکڕا رۆژانە نزیکەی 310 هەزار بەرمیل بووە. ئەو بڕەشی ئێستا بەرهەمدێت دابەزیووە بۆ 1.6 ملیۆن بەرمیل لە رۆژێکدا، کە پێش جەنگ سەروو 4 ملیۆن بەرمیلی رۆژانە بوو. 

 

سەرەڕای ئاگربەستی نێوان ئەمریکا و ئێران، بەرهەمهێنان و هەناردەکردنی نەوتی عێراق و هەرێمی کوردستان هێشتا نەگەڕاوەتەوە بۆ ئاستی پێش جەنگ. ئەگەر ئاستی بەرهەمهێنان لە نێوەڕاست و باشووری عێراق بەهۆی نەبوونی دەرچەی هەناردەکردنەوە ئاسایی نەبووبێتەوە، ئەوا لە هەرێمی کوردستان بەهۆی ئەو مەترسییانەوەیە، کە لەلایەن گرووپە چەکدارەکانی عێراقەوە (بەرەی مقاوەمە) دروست کراون و هێشتا ماون، زۆربەی کۆمپانیا بیانییەکان دەستیان بە بەرهەمهێنانی نەوت نەکردووەتەوە. 

 

بەردەوامی دۆخی نادیاری جەنگی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران و نەبوونی کۆنترۆڵی دەوڵەتی فیدراڵی بەسەر گرووپە چەکدارەکان لە عێراق، وایکردووە کەرتی نەوت و گاز گەورەترین پاشەکشە بکات لە مێژووی نوێی عێراق و دەیان پرۆژەی گەورەی ئەم کەرتە، کە بڕیاربوو وەبەرهێنانی تێدا بکرێت راگیرا، وەکو کارکردن لەو کێڵگانەی لە گەڕی پێنج پڵەس و شەشی نەوت و گازی عێراق بە کۆمپانیا نێوخۆیی و بیانییەکان درا. هەروەها ئەو گرێبەستانەی هەرێمی کوردستان لە ئایار 2025دا لەواشنتن، بۆ وەبەرهێنان لە کێڵگەی گازی میران و تۆپخانە واژۆی کرد.  

 

بەردەوامی ئەم دۆخەی ئێستا بۆ بەرهەمهێنان و هەناردەکردنی نەوت لە رۆژانی داهاتوو بە روونی دەردەکەوێت، کاتێک داهاتی مانگانە کەمتر دەبێت لە 1 ملیار دۆلار، ئەمەش لەکاتێکدا تەنیا بۆ خەرجییەکانی مووچەی فەرمانبەران، خانەنشینی و چاودێری کۆمەڵایەتی، مانگانە پێویستی بە 7.63 تریلیۆن دینار، یان 5.8 ملیار دۆلارە. 

 

 

بەرهەمهێنان و هەناردەی نەوتی عێراق لە نیسانی 2026دا نزیکەی نیوەی نیسانی 2004 بووە. 

 

بەپێی راپۆرتی عێراق ئۆیل لە مانگی نیسانی 2026 دا، بەتێكڕا هەناردەی نەوتی عێراق کەمبووەتەوە بۆ 310 هەزار بەرمیل لە رۆژێکدا، لەکاتێکدا لە نیسانی 2004دا حکومەتی کاربەڕێکەری عێراق لەدوای رووخانی رژیمی بەعس بەچەند مانگێک توانرا هەناردەکردنی نەوت بگەڕێنرێتەوە سەروو 1 ملیۆن بەرمیلی رۆژانە.  

 

بەپێی داتاکانی کۆمپانیای بە بازاڕکردنی نەوتی عێراق سۆمۆ لە مانگی ئاداری 2026دا، کۆی نەوتی هەناردەکراو 18.6 ملیۆن بەرمیل بووە، کە رۆژانە 599 هەزار بەرمیل دەکات. لەکاتێکدا مانگێک پێشووتر سەروو 3.6 ملیۆن بەرمیل بووە لە رۆژێکدا.

 

لەرووی بەرهەمهێنانەوە، بەپێی ئاماری فەرمانگەی زانیاریی وزەی ئەمریکا (EIA)، مانگی ئادار 2026 عێراق و هەرێمی کوردستان 1.6 ملیۆن بەرمیل نەوتیان بەرهەمهێناوە و نزیکەی 599 هەزار بەرمیلی هەناردەکردووە، لەو بڕەی هەناردەکراوە، نزیکەی 41 هەزار بەرمیلی نەوتی کێڵگەکانی کەرکووک و 89 هەزار بەرمیلی کێڵگەکانی هەرێمی کوردستان بووە. 

 

 

عێراق و هەرێمی کوردستان لە رۆژی 1ی ئایار 329 هەزار و لە رۆژی 2ی ئایاردا 683 هەزار بەرمیلیان هەناردە کردووە، ئەمەش نیشانی دەدات کە هەناردەی نەوتی عێراق لە ماوەی ئاگربەست کەمتر بووە لە ماوەی جەنگ، چونکە لە دوای 8ی ئادارەوە ژمارەیەکی زۆر کەم لەو کەشتیانەی نەوتی عێراقیان گواستووەتەوە بە تەنگەی هورمزدا تێپەڕبوون. 

 

هەروەها، بەپێی زانیارییەکان لەو بڕەی لە 1ی ئایار 2026دا لە رێگەی بەندەری جەیهانەوە هەناردە کراوە، بە تێکڕا 165 هەزار بەرمیلی نەوتی کەرکووک و هەرێمی کوردستان بووە، کە نەوتی کێڵگەکانی کەرکووک 154 هەزار و کێڵگەکانی هەرێمی کوردستان 11 هەزار بەرمیلی رۆژانە بووە. 

 

هەروەها بڕی نەوتی هەناردەکراوی بەسرە و کێڵگەکانی نێوەڕاست و باشووری عێراق لە یەکەم رۆژدا 164 هەزار بەرمیل بووە.

 

لەم رۆژانەشدا، کۆی ئەو بڕەی لە عێراق و هەرێمی کوردستان بەرهەمدەهێنرێت، بەم شێوەیە دابەش بووە: هەرێمی کوردستان رۆژانە 60-80 هەزار بەرمیل. کێڵگەکانی کەرکووک، نێوەڕاست و باشووری عێراق رۆژانە  1.52-1.62 ملیۆن بەرمیل. 

 

 

دابەزینی تێکڕای هەناردەی نەوتی عێراق و هەرێمی کوردستان بۆ کەمتر لە تێکڕای نیو ملیۆن بەرمیلی رۆژانە و هەندێک رۆژیش نیوەی ئەو بڕە؛ دەرخەری ئەو راستیەیە بەهۆی نەبوونی ژێرخان و توانای گواستنەوە و پشت بەستن بەیەک دەرچەی هەناردەکردن، وایکردووە بۆری هەرێمی کوردستان – تورکیا لەگەڵ پلانی هەناردەکردنی نەوت بە تانکەر بۆ سووریا قەرەبووی داخستنی تەنگەی هورمز نەکاتەوە.

 

رۆژی 2ی ئایاری 2026، جێگری وەزیری نەوتی عێراق رایگەیاند: "ئەگەر کۆمپانیا بیانییەکانی کەرتی نەوتی هەرێمی کوردستان دەست بکەنەوە بە بەرهەمهێنان، دەتوانین رۆژانە نیو ملیۆن بەرمیل لە رێگەی بەندەری جەیهانەوە هەناردە بکەین." بەڵام هەرێمی کوردستان ناتوانێت لەم رۆژانەدا بگاتەوە ئەو ئاستەی پێش جەنگ، چونکە هێرشی درۆنیی گرووپە چەکدارەکان بۆ سەر کێڵگە نەوتییەکان، وایکردووە ئەگەر ئەمڕۆ ئامادەکاری بکەن، نزیکەی دوو مانگی دەوێت بۆ ئاساییبوونەوەی بەرهەمهێنانی رۆژانەی نەوت.

 

بەپێی زانیارییەکان کۆمپانیای بەرهەمهێن لە کێڵگەی نەوتی "سەرسەنگ"، کە لە 3ی ئادار 2026دا بە دوو درۆن کرایە ئامانج، تاوەکو تەممووزی 2026 ناتوانێت بەرهەمهێنانی رۆژانە ئاسایی بکاتەوە، کە پێش جەنگ رۆژانە نزیکەی 20-23 هەزار بەرمیل نەوتی لێ بەرهەم دەهێنرا.

 

مانگی ئادار 600 هەزار بەرمیلی رۆژانە هەناردەکراوە و مانگی نیسان نیوەی ئەو بڕە بووە، کە ئەمەش نیشانی دەدات ژمارەی ئەو کەشتیانەی کە نەوتی عێراق بە تەنگەی هورمزدا دەگوازنەوە، رۆژ بە رۆژ کەمدەکات و لەمانگی نیسان سێ کەشتی بووە. 

 

لەرووی داهاتیشەوە، کە رێژەی 90% لە هەناردەکردنی نەوتەوە سەرچاوە دەگرێت، ئەگەر لە مانگی ئادار 1.96 ملیار دۆلار بێت، ئەوا لەمانگی نیسان 2026 دا کەمدەبێتەوە بۆ 950 ملیۆن دۆلار، یان 1.2 تریلیۆن دینار، لەکاتێکدا مانگانە خەرجی عێراق لە نێوان 8 بۆ 9 تریلیۆن دینارە؛ واتە داهاتەکەی تەنیا یەک لەسەر هەشتی خەرجییەکان پڕ دەکاتەوە.

 

پشتبەستن بە یەک سەرچاوەی داهات و یەک سەرچاوەی هەناردەکردن ئەمەی لێدەکەوێتەوە، کە عێراقی پێدا تێدەپەڕێت، راگرتنی پرۆژەکان، قوڵبوونەوەی قەیرانی دارایی، دڵەڕاوکێ و ناڕوونی ئابووریی و کەمبوونەوەی یەدەگ بۆ دابینکردنی مووچە و فراوانبوونی داهات لەچاو خەرجی و چەند هێندەبوونی کورتهێنان. 

 

کابینەی داهاتووی عێراق بە سەرۆکایەتی عەلی فالح زەیدی، کە بڕیارە هەفتەی داهاتوو لە پەرلەمان متمانە وەربگرێت، لەبەردەم تاقیکردنەوەیەکی گەورەدایە: چۆن دەرچە بۆ هەناردەکردنی نەوتەکەی بکاتەوە و ئاستی بەرهەمهێنان بگەڕێنێتەوە رۆژانی پێش جەنگ؛ لەسەروو هەمووشیەوە زۆرکردن و هەمەچەشنکردنی داهات و کەمکردنەوەی فرەجۆری خەرجییەکان و بڕەکەشی، چونکە دوو دەیە و زیاتر لە شەش سەرۆکوەزیران پێچەوانەکەی بووە.