میدیای چەند وڵاتێک: پشتکردنە کورد بڕوا و متمانە بە وڵاتانی رۆژئاوا ناهێڵێت

 

 

بەشێکی میدیای جیهان و وڵاتانی رۆژئاوا، ئەمریکا بە پشتکردنی هاوپەیمانە لەمێژینەکەیان و پاڵپشتیکردنی حکومەتی ئێستای دیمەشق، کە زۆرینەیان پێشتر چەکداری جیهادی بوون، تۆمەتبار دەکەن.

 

رۆژی 6ی کانوونی دووەمی 2026، هێزەکانی سوپای عەرەبیی سووریا و گرووپەکانی نزیک لەو هێزە دەستیان بە هێرشەکانیان بۆسەر گەڕەکە کوردییەکانی حەلەب و ناوچەکانی دیکەی ژێر کۆنترۆڵی هەسەدە کرد. هەرچەندە ئەمریکا و وڵاتانی رۆژئاوا ئاماژە بەوە دەکەن، پێویستە کورد پارێزراوبن و نابێت هێرشی سوپای عەرەبیی سووریا ئەو ناوچانە بگرێتەوە، بەڵام بەگوێرەی ناوەندی راگەیاندنی هەسەدە، تاوەکو ئێستا ئەو هێرشانە بەردەوامن، هەسەدە سوپای عەرەبیی سووریا بە "پێشێلکاریی ئاگربەست" تۆمەتبار دەکات و بە پێچەوانەشەوە.

 

بەشێکی بەرپرسانی ئەمریکا و لەنێویاندا تۆم باراک، نێردەی ئەمریکا بۆ سووریا دەڵێن، "هەسەدە بۆ لەنێوبردن و کۆنترۆڵکردنی داعش پێکهێندرا، ئێستا ئەرکیان تەواو بووە و پێویستە حکومەتی سووریا ئەو بەرپرسیارێتییانە هەڵگرێت و ببنە بەشێک لە حکومەت و سوپای عەرەبیی سووریا،" بەڵام بەشێکی بەرپرسانی دیکە، لەنێویاندا لیندزی گراهام، ئەندامی ئەنجوومەنی پیران دژایەتییان بۆ پشتکردن لە کورد و هەسەدە پێشانداوە.

 

 

رۆژنامەی وۆڵ ستریت جۆرناڵی ئەمریکی لە راپۆرتێکیدا بڵاویکردەوە، ئیدارەی ئەمریکا خەریکی تاوتوێکردنی کشانەوەی تەواوەتی سەربازییە لە سووریا، ئەمەش وەکو "دەستبەرداربوونێکی یەکجارەکی" لە هەسەدە دەبیندرێت. تۆم باراک، نێردەی تایبەت، بەهۆی گوتەکانی کە گوتبووی "رۆڵی هەسەدە وەکو هێزێکی سەرەکی دژی داعش تاڕادەیەکی زۆر بەسەرچووە"، رووبەڕووی رەخنەی تووند بووەتەوە.

 

بەگوێرەی راپۆرتەکە، نەیارانی ئەم بڕیارە دەڵێن، ئەمە "شکستێکی ئەخلاقی و ستراتیجییە." باراک تۆمەتبار دەکەن بەوەی رێککەوتن لەگەڵ دیمەشق و ئەحمەد شەرعی لە پێشینەی کارەکانی داناوە و پشتی لەو هاوبەشە دڵسۆزە کردووە، کە "هێزی سەرەکی شەڕی داعش بوون."

 

 

رۆژنامەی لۆمۆندی فەرەنسی لە راپۆرتێکدا باس لە گۆشەگیربوونی باکوور و رۆژهەڵاتی سووریا دەکات لە کاتێکدا وڵاتانی رۆژئاوا چاویان بڕیوەتە دۆخە نوێیەکەی دیمەشق.

 

بەپێی راپۆرتی ئەو میدیا فەرەنسییە، "فەڕەنسا و ئەورووپا لە پشتیوانییە دیپلۆماسییەکانیان بۆ پڕۆژەی کورد پاشەکشێ دەکەن،کورد جێهێڵراون تا لە پێگەیەکی زۆر لاوازەوە بۆ مانەوەی خۆیان دانوستاندن بکەن". 

 

راپۆرتەکە ئەم گۆڕانکارییە وەک جۆرێک لە "سیاسەتی واقیعی  وەسف دەکات، تێیدا هاوپەیمانی لەگەڵ کورد دەکرێتە قوربانی بۆ پاراستنی بەرژەوەندییەکانی وڵاتانی رۆژئاوا لەگەڵ دەسەڵاتە نوێیەکانی ناوچەکە، بەتایبەت سووریا. 

 

 

رۆژنامەی ' ئانهێرد'ی بەریتانی رەخنەی تووند لە سیاسەتی دەرەوەی وڵاتانی رۆژئاوا دەگرێت و دۆخی ئێستای کورد وەکو "خیانەتی پێشبینیکراو" ناودەبات.

 

لە بابەتەکەدا هاتووە وڵاتانی رۆژئاوا کوردیان دژی داعش بەکارهێنا، بەڵام کاتێک مەترسییەکە نەما، پشتیوانییەکانیان نەهێشت، ئاماژە بەوە کراوە کە ئەم پشتێکردنە "بڕوا و متمانە بە رۆژئاوا تێکدەشکێنێت" و پەیامێکی مەترسیدار بۆ جیهان دەنێرێت هاوپەیمانی لەگەڵ رۆژئاوا "تەنیا کاتییە و هیچ ئاسایشێکی درێژخایەن بۆ هاوبەشەکانی دابین ناکات."

 

 

رۆژنامەی "Helsinki Times" جەخت لەسەر ئەو بۆشاییە ئەمنییە دەکاتەوە بەهۆی کشانەوەی هەسەدە لە کەمپی ئەلهۆڵ دروست بووە. 

میدیاکە ئاماژەی بەوە کردووە: "نەبوونی هەماهەنگی و پشتیوانی نێودەوڵەتی" هۆکاری سەرەکی بووە کوردی ناچار کردووە پاشەکشێ بکەن، ئەمە وەکو دەستبەرداربوون لە بەرپرسیارێتی لە لایەن رۆژئاواوە دەبینرێت، کە بۆ چەندین ساڵ کوردانی "بە تەنیا جێهێشت تا مەترسیدارترین زیندانیانی جیهان بەڕێوەبەرن". 

 

میدیاکە هۆشداری دەدات ئەم پشتێکردنە مەترسی بۆ سەر هاوڵاتیانی ئەورووپی و منداڵانی ناو کەمپەکەش دروست دەکات.

 

تاوەکو ئێستا هەسەدە جگە لە کەمپی هۆل، سێ گرتووخانەی چەکدارانی داعشیشی جێهێشتووە. ئەمە بووەتە هۆی هەڵاتنی بەشێکی چەکدارانی داعش و کەسوکارەکانیان لەو کەمپ و زیندانیانەدا. 

 

 

گۆڤاری گڵۆباڵ باری سوێدی لە راپۆرتێکدا بڵاویکردەوە، داوایەکی بەپەلە ئاراستەی سەرکردەکانی ئەورووپا دەکات بۆ وەستاندنی تووندوتیژی دژی کورد و بێدەنگی ئێستایان وەکو "خیانەت لە بەها دیموکراسییەکان" وەسف دەکات.

 

لە راپۆرتەکەدا هاتووە، ئەورووپا نەیتوانیوە ببێتە جێگرەوەیەک بۆ کشانەوەی پاڵپشتی ئەمریکا کە بە کردەیی "چرای سەوزی بۆ پەراوێزخستنی هێزی کوردی داگیرساندووە."

 

جەخت لەوەش دەکاتەوە، پشتێکردن لە کورد، "پەڵەیەکی رەشە بە نێوچەوانی سیاسەتی دەرەوەی ئەورووپاوە"، چونکە تەنیا ئەزموونی دیموکراسی و عەلمانی ناوچەکەیان بە تەنیا جێهێشتووە."

 

 

داوای سەرەکی و فەرمی بەرپرسانی ئەمریکا لە کورد لە رۆژئاوا تێکەڵبوونە بە حکومەت و سوپای عەرەبی سووریا بەبێ هیچ پێش مەرج و گەرەنتیەکی ئەمنی، سیاسی و یاسایی. ئەم داوایەش لەنێو گفتوگۆکانی رێککەوتندان، لەکاتێکدا هێشتا ئەو رێککەوتنە نەکراوە.

 

ناوەندی ستراتیجی و لێکۆڵینەوە نێودەوڵەتییەکان لە راپۆرتێکدا پێشنیازێک بۆ چارەسەرکردنی کێشەکانی نێوان دیمەشق و هەسەدە بڵاودەکاتەوە.

 

لە راپۆرتەکەدا هاتووە، پێویستە جەخت لە گۆڕانکاری لە رووی رێککەوتنی سیاسییەوە بکرێتەوە نەک سەربازی. پێشنیازی سیستەمێکی "ناناوەندی نایەکسان" دەکات بۆ سووریا، ئەم سیستەمە پێدانی ئۆتۆنۆمییەکی کارگێڕی فراوان بە ناوچە زۆرینە کوردنشینەکان دەگرێتەوە، بەتایبەت بۆ بەڕێوەبردنی خۆجێی، پەروەردە و سەرچاوەکاندا، ئەمەش هاوکات داواکارییەکانی کورد بۆ خۆبەڕێوەبەری جێبەجێ دەکات و یەکپارچەیی خاکی سووریاش دەپارێزێ، نیگەرانییە ئەمنییەکانی تورکیاش ناهێڵێت.

 

لە راپۆرتەکەدا ئاماژە بە چاکسازی لە کەرتی سەربازیدا کراوە، راپۆرتەکە جەخت لە یەکخستنی پلەبەندیی هێزەکانی سووریای دیموکرات (هەسەدە) دەکاتەوە،  لەناو سوپایەکی نیشتمانیی نوێ و دوور   لە تایفەگەری، ئەمەش پێویستی بە پرۆسەی پشکنین و چاودێری نێودەوڵەتی هەیە بۆ دڵنیابوون لەوەی سوپاکە خزمەتی دەوڵەت دەکات نەک لایەنێکی دیاریکراو.

 

لە کۆتایی راپۆرتەکەدا پێشنیازی ئەوە کراوە دەستووری سووریای نوێ لە ناسنامە تووندەکانی ناسیۆنالیزمی عەرەبی دوور بکەوێتەوە، بەرەو چەمکێکی فراوانتری "سووریاییبوون" هەنگاو بنێت، بە شێوەیەکی یاسایی دان بە مافەکانی وەکو سیاسەت، کولتوور و زمان و کورددا بنێت، لەم رێگەیەوە حکومەتی سووریا دەتوانێت کورد بکاتە هاوبەشێکی بنەڕەتی لە ئاوەدانکردنەوەی وڵاتەکەدا.