وێستگە چاوەڕوانکراوەکان لە روانگەی مانیفێستۆ نوێیەکەی ئۆجەلانەوە

 

لە پەیامە ڤیدیۆییەکەیدا لە 9-7-2025 ئۆجەلان رووی لە هەوادارانی کرد و گوتی: با ئەو مانیفێستۆ نوێیەی لە 9-5-2025 نووسراوە بەرنامەی کارتان بێت لە داهاتوودا، ئەم بابەتەی ئێمەش لەبەر رۆشنایی و خوێندنەوەیەکی وردی ئەو مانیفێستۆیەوە دەنووسرێت، بە تەرکیزکردن لەسەر ئەو بوارەی کە تایبەتە بە هەنگاوە رابردووەکان و ئەوانەش کە چاوەڕێ دەکرێت چ لە تورکیا یان قەندیل بیگرێتەبەر.

 

یەکەم: سرووشتیی مانیفێستۆکە لە شێوازی بیرکردنەوە و دیدی ئۆجەلانەوە بۆ خۆی و بۆ ناوچەکە سەرچاوەی گرتووە، وەک فریادڕەس.

ئۆجەلان هەوڵی داوە کە خوێندنەوەیەک بۆ سەرتاپای قەیرانەکانی جیهان بکات، پاشان خۆی وەک بیرمەندێکی – فەیلەسوفێک –ی جیهانیی پێشکێش دەکات و چارەسەر بۆ هەموو جیهان دابنێت، وەک دەڵێت: (لەسەر ئەم سفرە فەلسەفییە... باس و خواس لەسەر چارەسەری کێشەکانی جیهان کرا، و بۆ ئەو ناڕەحەتییە کەڵەکەبووەی کە مرۆڤایەتی بەدوای چارەسەرکردنیدا دەگەڕێت)، ئاماژەش دەکات کە ئەو بەم کارە باری قورسی سەر جیهانی هەڵگرت. کەواتە ئەو لە چوارچێوەی دیدی خۆی بۆ جیهانێکی نوێ، چارەیەکی دیکەی جیاواز لە میتۆدی ڕابردووی خۆی بۆ کێشەی کورد دادەنێت.

 

دونیابینیی خودی ئۆجەلان کە لە سۆسیالیستێکی داخراوی تووندڕۆدا خەباتی چەکداریی بۆ سەلماندنی بوونی کورد و دەستخستنی مافەکانی دەکرد، گۆڕاوە بۆ کۆمۆنی سۆسیالیستی- دیموکراتی، یان نوێگەرایی دیموکراتی، بە واتای ئەوەی کە ئەو هەر لە چوارچێوەیەکی لایکی دوور لە سەرمایەداری و سۆسیالیستی داخراوی ماوی یان مارکسیدا بیردەکاتەوە، لەژێر ناوی نەتەوەی دیموکراتی – کۆمەڵگەی دیموکراتیدا هەوڵی داوە تا خەباتی گەلی کورد لەو دیدە فەلسەفییە نوێیانەی هەیەتی و بەردەوام دەگۆڕێت بەدەر نەبێت، نەک تەنیا لە تورکیا، بەڵکو لە هەرچوار پارچەی کوردستان. لێرەدا و لەم بابەتەدا تەنیا باس لە کێشەی کورد لە تورکیا دەکەین، بە خۆدوورگرتن لە خاڵەکانی دیکەی مانیفێستۆکە.

 

 

بۆ وەڵامی ئەم پرسیارە دەبێت بپرسین بۆچی چەک هەڵگیرا و ئەو خەباتە خوێناوییەی کە 52 ساڵی تەواو نزیک لە 50 هەزار شەهید و کوژراو قوربانیی ئەو رێگایە بووە؟

 

ئۆجەلان دەڵێت: خەباتی چەکداریی یان جەنگی ئازادیخوازیی نەتەوەیی وەڵامدانەوەیەکی زۆر تووند بوو بۆ نکوڵیکردن لە بوونی نەتەوەیی کورد لە تورکیا، نەک تەنیا نکوڵیکردن لە بوون، بەڵکو جینۆساید و پاکتاوکردنمان بەرامبەر کرا، چونکە دەوڵەتێکی نەتەوەیی سەرمایەداری کە سرووشتەکەی وایە بە زەبری هێز یەکبوون و یەکڕەنگیی گەلانی ناو دەوڵەت دەسەپێنێت. پاش 50 ساڵ ئێستا ئەو وێستگەیە تێپەڕی، واتە بەو خەباتە چەکدارییە توانیمان کە بوونی کورد لە تورکیا و لە جیهانیشدا بسەلمێنین، هەنووکەش بە قۆناغێکی نوێدا گوزەر دەکەین، ئەویش شکستی ئەو ئایدیۆلۆژیا سۆسیالیستییەیە کە چوارچێوەی فیکریی پارتی کرێکارانی کوردستان پێکدەهێنێت لەگەڵ داننان بە بوونی کورد دا. بۆیە کاتی نانی هەنگاوێکی دیکەیە ئەویش دەستخستنی ماف و ئازادییەکانی نەتەوەی کوردە، ئەمەش بە خەباتی چەکداریی ناکرێت، بەڵکو بە سیاسەتێکی دیموکراتییانە دەکرێت لە کۆمەڵگەیەکی دیموکراتیدا، پەکەکەش بەم پێکهاتەی کە هەیەتی رێگرە لە بەردەم دەستخستنی ئازادی و پێکهێنانی کۆمەڵگەی دیموکراتی، دەوڵەتیش دەڵێت تا قەندیل هەبێت هیچ هەنگاوێک نانرێت، بۆیە دەبێت: پەکەکە نەمێنێت، هەڵبوەشێتەوە، چونکە سەردەمی کۆتایی هاتووە... ئۆجەلان دەستەواژەی بەسەرچوو – ئێکسپایەر– بەکاردەهێنێت. باوەڕی وایە کە لە ساڵانی نەوەدەکانەوە پەکەکە تووشی قەیرانێکی ئایدیۆلۆژی بووە، کەواتە لە ئێستا بەدواوە (چەک بەدەستەوە نابێت، بەڵکو سیاسەت بەدەستەوە دەبێت).

 

هاوتەریب لەگەڵ قەیرانی ئایدیۆلۆژی و نەمانی بەهای چەکداریی، ئۆجەلان بیرۆکەی دەوڵەتی نەتەوەییشی واز لێهێناوە، چونکە ئەو دەڵێت دەوڵەتی نەتەوەیی وەک ئامرازی چەوساندنەوەی نەتەوەکانی دیکە بەکارهات، بۆیە لە جیهاندا شکستی هێنا و لەلایەن ئینگلیزەکانەوە و لە ڕێگای سایکس-پیکۆوە هێنرایە ناوچەکەمان بۆ کەرتکردنی گەلانی ناوچەکە، بۆیە دەوڵەتی نەتەوەیی هەروەک بۆ تورک و عەرەب و فارس شکستە، بۆ کوردیش نابێت هەبێت، ئەوەش بنەمای فیکریی ئۆجەلانە کە بەتەواوی گۆڕاوە، لەو چوارچێوەیەشدا – فیدراڵی – ئۆتۆنۆمی یان هەر ڕێکخستنێکی دیکەی حوکمڕانی لەسەر بنەمای نەتەوەیی ڕەتدەکاتەوە.

ئەی چی؟ ئەوەیە کە ناوی لێی دەنێت (کۆمەڵگەی دیموکراتی)، گەلی کورد تیایدا تەواوی مافە ئازادیخوازییەکانی خۆی تیایدا دەستدەکەوێت لە چوارچێوەی وڵاتێکی دیموکراتیی نانەتەوەییدا.

 

سێیەم: ئۆجەلان زۆر و چەندبارەی دەکاتەوە کە ئەم کارە بە یەک لایەن ناکرێت، خەباتی سیاسی و کۆمەڵگەی دیموکراتیی دەوڵەتی دیموکراتیی پێویستە، واتە ئەگەر دەوڵەتی تورکیا هەنگاوی پێویستی لە بەرامبەردا نەنا، ئەوە خەیاڵ دەکەن ئەگەر وا بزانن کە تەنیا بە دفنکردنی چەکەکان پرسەکە کۆتایی دێت، نەخێر کۆتایی نایەت، بە جۆر و شێوازێکی دیکە دروست دەبێتەوە، بۆ ئەمەش دەرچوواندنی یاسا و پاڵپشتیی دەستووریی دەخوازێت. خەباتی سیاسیی بۆ مافە، سیاسەتیش بە یاسا رێکدەخرێت، ئەگەر یاسا نەبوو ئەوە هیچ گەرەنتییەک نابێت. بۆ ئەوەی کە لەبری بەکارهێنانی چەک دژ بە نەیارەکانی گەلی کورد سیاسەتێکی دیموکراتییانە بگیرێتەبەر، پێویستە چوارچێوەی یاسایی هەبێت. ئەگینا کۆی ئەو کرانەوەیەی بەرامبەر بە کورد لە ئارادایە لەناو دەچێت هەر کات سیاسەتی دەسەڵاتداران گۆڕانکاریی بەسەردا هات.

 

 

ئەردۆغان و داد و گەشەپێدان وەک فەرمانڕەوا، ئەزموونێکی سەرنەکەوتوویان لەگەڵ پڕۆسەی ئاشتیدا هەیە لە 2015. پاشان تورکیا دەوڵەتێکە لە ڕێگای هەڵبژاردن و پەرلەمانەوە فەرمانڕەواکان دەگۆڕێن. بۆیە دەوڵەت بۆ ئەوەی کە نەژادپەرستە تۆرانییەکان بۆ شکستپێهێنانی بەکاری نەهێنن، بە هەستیارییەکی بێسنوورەوە مامەڵە لەگەڵ بەرەوپێشچوونی هەنگاوەکان دەکات، هەندێک هەنگاو هەیە دەبوو بنرایە لە لایەن دەزگا فەرمییەکانەوە، هەر بەو هۆیە یان پاساوەوە نەنراوە، ئێستا پاش رژدینواندن لەلایەن – پەکەکە–ی رابردووەوە و – کۆمەڵگەی ئاشتی و دیموکراتی –ی ئێستاوە، دەوڵەت بە نیازی هەنگاونانە، پەرلەمانی تورکیا سێشەممە یان چوارشەممەی داهاتوو کۆمیسیۆنێک پێک دەهێنێت لە 35 ئەندام، سەرجەم فراکسیۆنەکان بە گەورە و بچووکەوە بەشدار دەبن تیایدا، بە مەبەستی ئەوەی کە ئەم پڕۆسەیە مۆرکێکی نیشتمانیی تورکیایی وەربگرێت. بەردەوام هەنگاوی بەرامبەر یەکدی دەنرێن، واتە هەر هەنگاوێک - کۆمەڵگەی ئاشتی و دیموکراتی بنێت، دەوڵەت هەنگاوێک دەنێت.

 

یەکێک لەو پێکهاتە سیاسییانەی گۆڕانکاریی بەسەردا دێت، پارتی دەم دەبێت، پارتی دەم ناوەکەی - پارتی گەلانی دیموکراتی- لە فیکری ئۆجەلانەوە وەرگرتووە، ئەوەی لە بەردەمیدایە ئەم چوار خاڵەی خوارەوەیە:

 

1- ئەو ئەندامانەی پەکەکەی پێشوو کە دەگەڕێنەوە تورکیا، دەم پارتی لەخۆیانی دەگرێت.

2- کۆنگرەیەک دەکات بۆ سەرلەنوێ خۆ بونیادنانەوە.

3- ناوی خۆی دەگۆڕێت بۆ (پارتی کۆماریی دیموکراتی)، کە پێشنیازی ئۆجەلانە.

4- لە پارتێکی شوناس کوردییەوە دەگوازێتەوە بۆ پارتێکی تورکیایی کە تەواوی دانیشتووان و گەلانی تورکیا لەخۆ دەگرێت، بەتایبەت چەپەکان و ئەوانەش کە دەیانەوێت ببنە ئەندام لە ڕیزەکانیدا بێ جیاوازیی ئایین و مەزهەب.

 

بەو جۆرە خەباتی چەکداریی ڕزگاریخوازیی کورد لە تورکیا کۆتایی دێت و خەباتی دیموکراتیی سیاسیی یاسایی دەستپێدەکات، بۆ گشت گەلی تورکیا نەک تەنیا بۆ گەلی کورد.

 

ئۆجەلانیش وەک ڕێبەری ئایدیۆلۆژیی دەمێنێتەوە و لە ئاستی هەموو تورکیا و چوارپارچەی کوردستاندا دەجووڵێت – وەک خۆی دەیەوێت و هەوڵی بۆ دەدات – کە خەونێکی لەمێژینەیەتی.