سەرۆکی پەرلەمانی تورکیا لەبارەی راپۆرتی پرۆسەی چارەسەری: دوای مانگی رەمەزان رێکاری یاسایی بگیرێتە بەر

 

نوعمان کورتوڵموش، رۆژی شەممە 21-2-2026، لە گوتارێکدا سەبارەت بە راپۆرتی کۆمیسیۆنی پاڵپشتیی نیشتمانی، برایەتی و دیموکراسی رایگەیاند: "پێموایە پێویستە دوای مانگی رەمەزان، رێکاری یاسایی بخرێتە بەر باس."

 

لەکاتێکدا راپۆرتی هاوبەشی کۆمیسیۆنەکەی پەرلەمانی تورکیا تەواوکراوە، سەرۆکی پەرلەمانی تورکیا گوتی: "قۆناخێکی چارەنووسسازمان لە تورکیا تێپەڕاندووە. ئەمە بەو واتایە نایەت کە هەموو شتێک کۆتایی هاتووە، بەڵکو پێویستمان بە قۆناخێکی چڕی کارکردنە."

 

سەبارەت بەو رەخنانەی لە راپۆرتی کۆمیسیۆنەکە دەگیرێن، کورتوڵموش رایگەیاند: "ئەو گومان و نیگەرانییانەی کە دەڵێن ئاماژەدان بە بابەتی (تورک-کورد-عەرەب) قەوارەی یەکپارچەی تورکیا تێکدەدات، بە بێبنەما دەبینم. چونکە لە دوو شوێنی راپۆرتەکەدا زۆر بە روونی جەخت لە قەوارەی یەکپارچە، دەستوور، یەکپارچەیی خاک و دەوڵەتی کۆماری تورکیا کراوەتەوە".

 

 

کورتوڵموش سەبارەت بە بڕیارەکانی دادگەی مافی مرۆڤی ئەورووپا کە لە راپۆرتەکەدا هاتووە، گوتی: "هەموو پارتەکان هاوڕابوون لەسەر جێبەجێکردنی بێ کەم و کوڕیی بڕیارەکانی دادگەی مافی مرۆڤی ئەورووپا و دادگەی دەستووری. تورکیا لەم بارەیەوە، وەک لە راپۆرتەکەدا ئاماژەمان پێداوە، لە جیهاندا یەکێکە لەو وڵاتانەی زۆرترین بڕیارەکانی دادگەی مافی مرۆڤی ئەورووپا جێبەجێ دەکات. بەڵام بەهۆی هەندێک بڕیاری دادگە کە جێبەجێ نەکراون، تورکیا هەمیشە لە گۆڕەپانی نێودەوڵەتیدا رووبەڕووی رەخنە بووەتەوە. ئەم خاڵەی نێو راپۆرتەکە راسپاردەیەکە بۆ نەهێشتنی ئەو رەخنانە."

 

 

سەرۆکی پەرلەمانی تورکیا لە بەشێکی دیکەی قسەکانیدا باسی دەستووری کرد و گوتی: "یەکێک لەو بابەتانەی سیاسەت لەسەری هاوڕایە ئەوەیە کە دەستووری کودەتای 12ـی ئەیلوول ئیدی بەس نییە. هیوادارم لەم بابەتەدا بەوپەڕی لێکتێگەیشتنەوە کار بکرێت".

 

سەرۆکی پەرلەمانی تورکیا رایگەیاند، هەر پارتێک ئامادەکاریی بۆ دەستوور هەبێت ئەمە بابەتێکی جیاوازە. 

 

هەروەها لەبارەی بوونی ئەجێندا و هەنگاوێکی نهێنی لەبارەی دەستوور، گوتی:" ئەوەی من بزانم هیچ ئەجێندایەکی نهێنی لەبارەی دەستوورەوە نییە. هەرچییەک لەبارەی دەستوورەوە بکرێت بە ئاشکرا و لەبەرچاوی خەڵک دەبێت، چونکە ئەگەر هەموارکردنەوەی دەستوور ببەیتە گشتپرسی، چی لەو خەڵکە دەشاریتەوە کە دەنگی پێ دەدات؟"

 

 

رۆژی 18ی شوباتی 2026 راپۆرتی هاوبەشی کۆمیسیۆنی پاڵپشتیی نیشتمانی، برایەتی و دیموکراسی بە دەنگی ئەندامانی کۆمیسیۆنەکە پەسندکرا.

 

بۆچی دەگوترێت دەستووری تورکیا بەرهەمی کودەتایە؟

 

هەرچەندە دەستووری ئێستای تورکیا کە ساڵی 1982 نووسراوەتەوە، 12 جار گۆڕانکاریی بەرفراوانی تێدا کراوە، بەڵام بەرپرسانی ئاکپارتی دەڵێن، ئەوە دەستوورێکە لە ئەنجامی کودەتاکەی ساڵی 1980 بە رۆحی کودەتا نووسراوەتەوە، هەر بۆیە پێویستە بگۆڕدرێت.

 

دوای کودەتاکەی کەنعان ئێڤرەن، لە رۆژی 12ی ئەیلوولی 1980 حکومەتی ئەوکات ناچالاک کرا و رژێمێکی سەربازیی بەڕێوەبردن راگەیێنرا. 

رژێمی سەربازی بە سەرکردایەتیی کەنعان ئێڤرەن دەستوورێکیان نووسییەوە و رۆژی 7-1-1982 خەڵک بۆ پەسندکردن یان رەتکردەوەی ئەو دەستوورە چوونە سەر سندوقەکانی دەنگدان. 

لە کۆی 18 ملیۆن و 885 هەزار و 488 کەس کە دەنگیاندا، 17 ملیۆن و 215 هەزار و 559 کەس دەنگی "بەڵێ"یان بە دەستوورەکەی کەنعان ئێڤرەن دا. ئەو دەستوورەی ئێستا لە تورکیا بە بەرهەمی کودەتا وەسفدەکرێت، ئەوکات رەزامەندیی 91.3٪ی خەڵکی ئەو وڵاتەی بەدەستهێنا و خرایە واری جێبەجێکردنەوە.

 

بەگوێرەی دەستوور تەواوی خەڵکی تورکیا و باکووری کوردستان تورکن

 

ماددەی 66 تایبەتە بە نەتەوە لە کۆماری تورکیا و جگە لە نەتەوەی تورک، تەواوی نەتەوەکانی دیکە رەتکراونەتەوە.

لەو ماددەیەدا هاتووە:"هەموو ئەوانەی لەڕێی وڵاتینامە وابەستەی کۆماری تورکیان، تورکن".

 

چوار مادەی دەستوور هێڵی سوورن

 

 

مادەی یەکەم: پێکهاتەی دەوڵەتی تورکیا کۆمارییە. 

 

مادەی دووەم: کۆماری تورکیا لەسەر بنەما سەرەکییەکانی ئارامی کۆمەڵگە، هاودەنگی و کۆکبوونی نیشتمانی، هەستکردن بە دادپەروەری، رێزگرتن لە مافەکانی مرۆڤ، دڵسۆزی و وابەستەیی بۆ بنەماکانی نیشتمانپەروەریی ئەتاتورک، دەوڵەتێکی دیموکراسی، سیکۆلار، سۆسیاڵ و یاساسالارە.

 

مادەی سێیەم: دەوڵەتی تورکیا بە خاک و میللـەتییەوە یەکپارچەی نەبڕاوەیە، زمانەکەی تورکییە، ئاڵاکەی وەک لە ستایلەکەیدا هاتووە مانگ و ئەستێرەی سپییە باگراوندەکەی رەنگی سوورە. سروودی نیشتمانی "سروودی سەربەخۆییە" و پایتەخی ئەنقەرەیە.

 

مادەی چوارەم: مادەی یەکەم و دووەم و سێیەم بەهیچ شێوەیەک هەموار و دەستکاری ناکرێن و تەنانەت پێشنیازی هەموار و دەستکاریکردنیشی ناکرێت.